نظریه شماره 2105/95/7 مورخ 1395/08/23 اداره کل حقوقی قوه قضاییه

شماره نظریه	۲۱۰۵/۹۵/۷
شماره پرونده	۱۳۵۳-۱/۷-۹۵
تاریخ نظریه	۱۳۹۵/۰۸/۲۳
موضوع نظریه	حقوق مدنی
محور نظریه	حقوق اعیانی و عرصه

نظریه شماره ۲۱۰۵/۹۵/۷ مورخ ۱۳۹۵/۰۸/۲۳ اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره نحوه اداره حقوق اعیانی در اسناد رسمی و سهم‌الارث زوجه: در مواردی که اعیانی به نام فردی در سند مالکیت ثبت شده و هیچ ساختمانی بر روی عرصه وجود ندارد، تنها حقی که مالک اعیانی دارد، همان است که در سند ذکر شده، مگر اینکه به روش دیگری پس از صدور سند به عرصه مالک شده باشد. نحوه ارزیابی این اعیانی وابسته به نظر کارشناس بوده و با فرض وجود آن بر روی زمین سنجیده می‌شود. بر اساس ماده ۹۴۶ قانون مدنی، زوجه در صورت داشتن فرزند با زوج، یک هشتم از عین و امان منقول و اموال غیرمنقول را به ارث می‌برد و اگر زوج فرزندی نداشته باشد، سهم زوجه به یک چهارم افزایش می‌یابد. مطابق ماده ۹۴۸، اگر ورثه از پرداخت قیمت اموال اجتناب کنند، زن می‌تواند سهم خود را از عین اموال دریافت نماید. لذا زوجه از نظر قانونی، یک هشتم یا یک چهارم از ارزش عرصه و اعیان را به ارث خواهد برد و تا زمان مالکیت بر عین اموال، تنها مالک بخشی از قیمت آن‌ها است.

استعلام

در مواردی که که ثمنیه اعیانی در اسناد رسمی ملکی ثبت شده و به فردی انتقال یافته است در فرض عدم وجود اعیانی از قبیل ساختمان و غیره آیا به هنگام تقسیم صاحب اعیانی چون (همسر) حقی از عرصه خواهد برد یا خیر ؟ نحوه تقویم حق اعیانی چگونه خواهد بود./ع

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

اولا در صورتی که مالکیت شخص در سند مالکیت منحصر به ثمنیه اعیانی باشد و مالکیتی در عرصه نداشته باشد، بیش از آنچه در سند مالکیت آمده حقی ندارد، مگر اینکه پس از صدور سند مالکیت به موجب اسباب تملک دیگر مالک آن شده باشد. ثانیا نحوه تقویم ثمنیه اعیانی مستلزم جلب نظر کارشناس است که با فرض بقاء در زمین محاسبه می شود. ثالثا مطابق مادّه۹۴۶ (اصلاحی۶/۱۱/۸۷) قانون مدنی زوجه در صورت فرزنددار بودن زوج یک هشتم از عین اموال منقول و یک هشتم از قیمت اموال غیرمنقول اعم از عرصه و اعیان ارث می برد. در صورتی که زوج هیچ فرزندی نداشته باشد سهم زوجه یک چهارم از کلیه اموال به ترتیب فوق می باشد و مطابق ماده ۹۴۸ (مصوب ۶/۱۱/۱۳۸۷) هرگاه ورثه از اداء قیمت امتناع کنند، زن می تواند حق خود را از عین اموال استیفا، کند. بنابراین، زوجه از یک هشتم یا یک چهارم قیمت عرصه و اعیان ارث می-برد و تا زمانی که مالک عین عرصه و اعیان نشده است فقط مالک قیمت آن است./