نظریه شماره 7/1401/195 مورخ 1401/03/09 اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره وضعیت حقوقی و الزامات اعطای مرخصی به محکومان در زندان

شماره نظریه	۷/۱۴۰۱/۱۹۵
شماره پرونده	۱۴۰۱–۲۵–۱۹۵ ک
تاریخ نظریه	۱۴۰۱/۰۳/۰۹
موضوع نظریه	آیین دادرسی کیفری
محور نظریه	اعطای مرخصی به محکومان

نظریه شماره ۷/۱۴۰۱/۱۹۵ مورخ ۱۴۰۱/۰۳/۰۹ اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره وضعیت حقوقی و الزامات اعطای مرخصی به محکومان در زندان : مقنن در ماده ۵۲۰ قانون آیین دادرسی کیفری و آییننامه اجرایی سازمان زندانها، شرایط و الزامات خاصی برای اعطای مرخصی به زندانیان تعیین کرده است که شامل رعایت ضوابط زندان، مشارکت در برنامههای اصلاحی و تربیتی، و کسب امتیازات لازم است. نظریه مشورتی این اداره کل، اعطای مرخصی را حق محکومان نمیداند بلکه آن را مشروط به دارا بودن شرایط مقرر و سپردن تامینهای مناسب کرده است. همچنین تصریح شده که اعطای مرخصی به تشخیص مقام مسیول ممکن است کمتر از سه روز در ماه باشد و ذخیره خودکار مرخصی ماهانه را رد کرده است، اما مجموع استفاده نشده از مرخصی را میتواند در پایان محکومیت و بهصورت مرخصی منتهی به آزادی اعطا کند. اعطای مرخصی در هر صورت نباید بیش از حداکثر مقرر در قانون باشد و نوع جرم بر میزان و شرایط آن تاثیری ندارد.

استعلام

در موضوع اعطای مرخصی با محکومان در ماده ۵۲۰ قانون آیین دادرسی کیفری اگر محکومان ضوابط و مقررات زندان را رعایت و در برنامه های اصلاحی و تقویتی شرکت و امتیازات لازم را اخذ ویتامین مناسب نیز معرفی نمایند آیا مرخصی در این صورت حق محکوم است یا امتیاز است اگر محکوم تامین مناسب برای استفاده از مرخصی نسپارد یا از توی آن عاجز باشد با فرض حق برخورداری از مرخصی آیا میشود میزان مرخصی های استفاده نشد را مثلا تحت عنوان مرخصی متصل به آزادی از میزان محکومیت کسر نمود

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

۱– مقنن در ماده ۵۲۰ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ و تبصره های آن، با اهداف خاصی برای زندانیان مرخصی پیش بینی کرده است؛ به عنوان مثال، مرخصی موضوع صدر ماده ۵۲۰ قانون یادشده به منظور ترغیب زندانیان در رعایت ضوابط و مقررات زندان و مشارکت در برنامه های اصلاحی و تربیتی و کسب امتیازات لازم و مرخصی موضوع تبصره ۳ این ماده به منظور ترغیب آنان به جلب رضایت شاکی خصوصی پیش بینی شده است؛ بنابراین در صورتی که محکوم واجد شرایط مقرر قانونی باشد و آمادگی برای سپردن تامین مناسب را نیز داشته باشد، محروم کردن وی از برخورداری از مرخصی برخلاف اهداف مقنن است و مقامات مربوط باید در حدود مقرر با مرخصی آنان موافقت کنند. صدر ماده ۲۰۲ آیین نامه سازمان زندان ها و اقدامات تامینی و تربیتی مصوب ۱۴۰۰ موید این استنباط است.

۲– مواد ۲۰۰ و ۲۰۲ آیین نامه اجرایی سازمان زندان ها و اقدامات تامینی و تربیتی اصلاحی ۲۹/۱۰/۱۴۰۰ ریاست محترم قوه قضاییه با عنایت به ماده ۱۹۴ این آیین نامه همسو با ماده ۵۲۰ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ می باشد و اساسا مربوط به مدت مرخصی و چگونگی اعطای آن نیست و در خصوص اعطای مرخصی و مدت آن، قاضی اجرای احکام باید مطابق ضوابط مربوطه (نظیر آنچه در مواد قانونی آیین دادرسی کیفری و از جمله ماده ۵۲۰ این قانون و مواد ۱۹۴، ۱۹۵، ۱۹۶، ۱۹۷ و ۱۹۸ آیین نامه پیش گفته که عینا مبتنی بر ماده ۵۲۰ قانون آیین دادرسی کیفری آمده است) رفتار کند.

برابر ماده ۵۲۰ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ و ماده ۱۹۴ آیین نامه پیش گفته، محکومان می توانند به شرط رعایت ضوابط و مقررات زندان و مشارکت در برنامه های اصلاحی و تربیتی و کسب امتیازات لازم پس از سپردن تامین مناسب، ماهانه حداکثر سه روز از مرخصی برخوردار شوند؛ بنابراین اعطای مرخصی به محکومان از یک سو مشروط به دارا بودن شرایط مقرر در این ماده و منوط به سپردن تامین مناسب می باشد و از سوی دیگر مدت استفاده از مرخصی حداکثر سه روز در هر ماه است، نه سه روز در هر ماه؛ در نتیجه به تشخیص مقام اعطاکننده ممکن است کمتر از سه روز در هر ماه نیز باشد. با توجه به مراتب یادشده، گرچه از مواد موصوف استفاده نمی شود که هر زندانی سه روز در هر ماه مرخصی استحقاقی دارد و به طور خودکار ذخیره می شود، اما هرگاه شخصی در طول مدت سپری کردن محکومیت، نتواند از تمام یا بخشی از مرخصی که به تشخیص مقام اعطاکننده واجد شرایط استفاده از آن است؛ بهره مند شود، اعطای مجموع آن در پایان این مدت با لحاظ مواد ۲۰۰ و ۲۰۲ آیین نامه پیش گفته بلامانع است. شایان ذکر است اعطای مرخصی در هر صورت نمی تواند بیشتر از حداکثر مقرر در ماده ۵۲۰ قانون آیین دادرسی کیفری و ماده ۱۹۴ آیین نامه یادشده باشد و در خصوص تمامی جرایم، چنانچه مجموع مرخصی استحقاقی زندانی به میزان مقرر در استعلام باشد، اعطای آن در قالب مرخصی منتهی به آزادی بلا مانع است و نوع جرم (محکومیت) از این حیث تاثیری ندارد./