محمد جعفر جعفری لنگرودی
محمدجعفر جعفری لنگرودی (زادهٔ ۱۳۰۲ خورشیدی در لنگرود) از حقوقدانان و نویسندگان برجستهٔ ایران بود که در حوزههای حقوق خصوصی، حقوق تطبیقی، فقه و اصول، فلسفه و ادبیات فارسی فعالیت علمی گسترده داشت. او با نگارش آثار متعدد و ماندگار همچون ترمینولوژی حقوق و دوره دانشنامه حقوقی سهم مهمی در تبیین مفاهیم حقوقی به زبان ساده و کاربردی ایفا کرد.[۱]
محمد جعفر جعفری لنگرودی | |
|---|---|
 | |
| زادهٔ | ۱۳۰۲ لنگرود |
| درگذشت | ۱۴۰۱ ایسبورن |
| ملیت | ایرانی |
| تحصیلات | دکتری حقوق خصوصی |
| محل تحصیل | دانشگاه تهران |
| پیشه(ها) | فقیه، حقوقدان، نویسنده، استاد دانشگاه |
| تخصص | فقه، حقوق خصوصی، ترمینولوژی نگاری، فلسفه |
| مرتبه حوزوی | اجتهاد (حوزه علمیه مشهد، حوزه علمیه قم) |
زندگینامه
محمدجعفر جعفری لنگرودی در خانوادهای اهل علم و روحانیت در لنگرود به دنیا آمد. پدر و مادرش تحصیلات مذهبی و فعالیتهای علمی و روحانی داشتند. او در کودکی به فراگیری خوشنویسی، سواد، ادبیات فارسی و عربی نزد پدر خود پرداخت و دورهٔ ابتدایی و متوسطه را در لنگرود گذراند. سپس وارد دانشسرای مقدماتی رشت شد.
پس از درگذشت پدر، تحصیل را در مدارس و حوزههای علمیه ادامه داد و برای آموزش علوم دینی به مشهد رفت. در مدرسه علمیه دودَر چهارگنبد مشهد صرف و نحو، فرهنگ و ادبیات عرب، فصاحت و بلاغت را فرا گرفت و کتاب المیزان در منطق را ترجمه کرد. او از نخستین طلابی بود که پس از احیای مجدد حوزه علمیه مشهد در آنجا به تحصیل و تدریس همزمان پرداخت.
وی در این دوره با چهرههایی همچون پروفسور عبدالجواد فلاطوری دوستی داشت و دروس سطح و خارج را نزد حاج میرزا هاشم قزوینی آموخت. او همچنین از محضر حاج میرزا مهدی اصفهانی، کدکنی، میرزا مهدی آشتیانی و ادیب نیشابوری بهره برد.[۱]
تحصیلات حوزوی و دانشگاهی
جعفری لنگرودی در سال ۱۳۲۶ خورشیدی به مدرسه حاجی اسد رفت و دروس خارج را نزد آقاشیخ هاشم و دامغانی فرا گرفت. سپس به قم رفت و از محضر حسین بروجردی، خوانساری و صدر کسب فیض کرد.
او همزمان با تحصیل در حوزه، در دانشکده حقوق دانشگاه تهران ثبتنام کرد و با تکیه بر پیشینه علمی خود در سال اول کتاب اصول فلسفه حقوق را تألیف کرد. دوره لیسانس را با رتبهٔ اول به پایان رساند و با ارائه پایاننامه تأثیر اراده در حقوق مدنی دکترای حقوق خصوصی و قضایی خود را با درجه عالی دریافت کرد.[۱]
فعالیت قضایی و علمی
در اواسط دههٔ ۱۳۳۰، جعفری لنگرودی به استخدام وزارت دادگستری درآمد و در کادر قضایی به فعالیت پرداخت. بخش عمدهٔ خدمت او در اداره کل ثبت کشور بود. از اواخر همان دهه به تدریس در دانشکده حقوق دانشگاه ملی ایران (شهید بهشتی کنونی)، دانشکده حقوق دانشگاه تهران، کلاسهای قضایی دادگستری و مراکز آموزش عالی دیگر پرداخت.
پس از بازنشستگی از دادگستری، به عضویت هیئت علمی دانشکده حقوق دانشگاه تهران درآمد و در سال ۱۳۶۳ ریاست این دانشکده را بر عهده گرفت.[۱]
حوزههای پژوهش
محمدجعفر جعفری لنگرودی بیش از چهار دهه به تحقیق در شاخههای مختلف حقوقی پرداخت که شامل حقوق اسلامی، حقوق تطبیقی، فقه، اصول، فلسفه و ادبیات فارسی بود. او تلاش کرد مفاهیم پیچیده حقوقی را به زبانی ساده و قابلفهم ارائه کند و در این مسیر آثار ماندگاری پدید آورد.[۱]
کتابشناسی
برخی از مهمترین آثار تألیفی و تحقیقی او عبارتند از:[۲]
| کتابها | ||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
| عنوان | سال انتشار | ناشر | تعداد صفحات | |||
| نام | شهر | |||||
| مختصر التقریب الی حاشیه التذهیب | ۱۳۲۶ | المکتبه العلمیه الاسلامیه | مشهد | ۱۳۹ | ||
| کامل المیزان | ۱۳۲۷ | المکتبه العلمیه الاسلامیه | مشهد | |||
| درس توحید | ۱۳۲۸ | مولف | مشهد | ۵۸ | ||
| علم حدیث یا خودآموز رجال و درایه | ۱۳۲۸ | المکتبه العلمیه الاسلامیه | مشهد | |||
| تفسیر جهاننما و راهنمای جهاننما | ۱۳۳۰ | درس امروز | مشهد | ۱۹۷ | ||
| اصول فلسفی حقوق | ۱۳۳۲ | چاپخانه موسوی | تهران | ۱۳۰ | ||
| شخصیت معنوی حافظ | ۱۳۳۴ | کانون معرفت | تهران | ۱۱۷ | ||
| فرهنگ حقوقی | ۱۳۳۴ | کانون معرفت | تهران | ۲۸۴ | ||
| تاریخ حقوق ایران | ۱۳۳۹ | کانون معرفت | تهران | ۳۹۵ | ||
| تاثیر اراده در حقوق مدنی | ۱۳۴۰ | مولف | تهران | ۱۳۴۰ | ||
| مقدمه عمومی علم حقوق | ۱۳۴۱ | گنج دانش | تهران | ۲۶۸ | ||
| مجموعه اصلاحات ارضی | ۱۳۴۴ | مجلس شورای ملی | تهران | ۲۰۶ | ||
| مجموعه قانون کار | ۱۳۴۵ | مجلس شورای ملی | تهران | ۵۵۷ | ||
| ترمینولوژی حقوق | ۱۳۴۶ | ابن سینا | تهران | ۸۵۴ | ||
| مجموعه قانون بیمه | ۱۳۴۶ | مجلس شورای ملی | تهران | ۶۸۹ | ||
| رهن و صلح | ۱۳۴۹ | ابن سینا | تهران | ۳۲۵ | ||
| مجموعه محشی از قوانین و مقررات ثبت | ۱۳۴۹ | ابن سینا | تهران | ۵۶۸ | ||
| وصیت | ۱۳۵۰ | ابن سینا | تهران | ۴۹۸ | ||
| ضمان عقدی در حقوق مدنی | ۱۳۵۲ | سهامی جیبی با همکاری فرانکلین | تهران | ۳۸۸ | ||
| مکتبهای حقوقی در اسلام | ۱۳۵۳ | ابن سینا | تهران | ۳۸۱ | ||
| حقوق و تعهدات | ۱۳۵۴ | موسسه عالی امور قضائی و اداری | قم | ۳۶۵ | ||
| عقد حواله | ۱۳۵۴ | دانشگاه ملی | تهران | ۲۱۲ | ||
| حقوق ثبت املاک | ۱۳۵۵ | مولف | تهران | ۲۵۹ | ||
| حقوق خانواده | ۱۳۵۵ | مولف | تهران | ۳۴۲ | ||
| حقوق اموال | ۱۳۵۶ | مولف | تهران | ۴۱۴ | ||
| دایرةالمعارف حقوق مدنی و تجارت (جلد اول) | ۱۳۵۷ | بنیاد راستاد | تهران | ۹۳۵ | ||
| عقد کفالت | ۱۳۵۷ | دانشگاه ملی | تهران | ۱۵۳ | ||
| دانشنامه حقوقی (دوره ۵ جلدی) | ۱۳۵۸ | ابن سینا و امیرکبیر | تهران | جلد ۱: ۸۴۸
جلد ۲: ۷۵۰ جلد ۳: ۷۹۲ جلد ۴: ۶۴۵ جلد ۵: ۶۳۲ | ||
| حقوق اسلام | ۱۳۵۸ | گنج دانش | تهران | ۲۲۸ | ||
| دایرةالمعارف علوم اسلامی، قضایی (جلد ۱ و ۲) | ۱۳۵۹ | گنج دانش | تهران | جلد ۱: ۶۲۷
جلد ۲: ۵۷۰ | ||
| دایرةالمعارف علوم اسلامی، قضایی، جلد ۳: منطق حقوق | ۱۳۶۱ | گنج دانش | تهران | ۴۱۶ | ||
| ارث (۲ جلد) | جلد ۱: ۱۳۵۷
جلد ۲۲: ۱۳۶۳ |
جلد ۱: امیرکبیر
جلد ۲: گنج دانش |
تهران | جلد ۱: ۳۱۴
جلد ۲: ۱۷۶ | ||
| وصیت - ارث | ۱۳۶۳ | دانشگاه تهران | تهران | ۳۴۹ | ||
| هجرت (دایرةالمعارف قرآن* | ۱۳۶۳ | گنج دانش | تهران | ۲۵ | ||
| تاریخ معتزله (فلسفه فرهنگ سلامی) | ۱۳۶۸ | گنج دانش | تهران | ۳۰۱ | ||
| راز بقای ایران در سخن حافظ | ۱۳۶۳ | گنج دانش | تهران | ۱۸۸ | ||
| راز بقای ایران در سخن نظامی | ۱۳۷۰ | گنج دانش | تهران | ۲۱۹ | ||
| فلسفه، فرهنگ و هنر | ۱۳۷۰ | گنج دانش | تهران | ۵۰۴ | ||
| راز بقای ایران در سخن مولوی | ۱۳۷۱ | گنج دانش | تهران | ۵۹۳ | ||
| سیمای شعر (سه جلد در یک مجلد) | ۱۳۷۱ | گنج دانش | تهران | جلد ۱: ۲۷۲
جلد ۲: ۳۷۱ جلد ۳: ۲۸۷ | ||
| مبسوط در ترمینولوژی حقوق، دوره ۵ جلدی | ۱۳۷۹ | گنج دانش | تهران | جلد ۱: ۸۳۱
جلد ۲: ۸۵۹ جلد ۳: ۹۰۵ جلد ۴: ۸۴۶ جلد ۵: ۸۴۱ | ||
| مجموعه محشی قانون مدنی | ۱۳۷۹ | گنج دانش | تهران | ۱۱۱۶ | ||
| فلسفه حقوق مدنی (۲ جلد) | ۱۳۸۰ | گنج دانش | تهران | جلد ۱: ۳۸۱
جلد ۲: ۳۵۵ | ||
| فلسفه عمومی حقوق بر پایه اصالت عمل (تئوری موازنه) | ۱۳۸۱ | گنج دانش | تهران | ۳۵۹ | ||
| صد مقاله در روش تحقیق علم حقوق | ۱۳۸۲ | گنج دانش | تهران | ۲۳۸ | ||
| فرهنگ عناصر شماری حقوق مدنی، حقوق جزا | ۱۳۸۲ | گنج دانش | تهران | ۶۰۶ | ||
| فلسفه اعلی در علم حقوق | ۱۳۸۲ | گنج دانش | تهران | ۲۶۴ | ||
| فن استدلال (منطق حقوق در اسلام) | ۱۳۸۲ | گنج دانش | تهران | ۲۷۶ | ||
| منطق ادبی | ۱۳۸۳ | گنج دانش | تهران | ۲۱۵ | ||
| مسائل منطق حقوق و منطق موازنه | ۱۳۸۴ | گنج دانش | تهران | ۲۲۲ | ||
| مضاربه | ۱۳۸۴ | گنج دانش | تهران | ۱۴۱ | ||
| الفارق | ۱۳۸۴ | گنج دانش | تهران | جلد ۱: ۴۸۹
جلد ۲: ۴۲۷ جلد ۳: ۴۷۰ جلد ۴: ۳۹۹ جلد ۵:: ۴۷۹ | ||
| سیستمشناسی در علم حقوق | ۱۳۸۶ | گنج دانش | تهران | ۲۷۲ | ||
| المدونه (اساس در قوانین مدنی) | ۱۳۸۷ | گنج دانش | تهران | ۴۲۴ | ||
| اندیشه و ارتقاء (یکصد و یک مقاله در علم ماهیتشناسی) | ۱۳۸۷ | گنج دانش | تهران | ۶۳۶ | ||
| چهار مقاله | ۱۳۸۷ | گنج دانش | تهران | ۲۸۴ | ||
| روش جدید در مقدمه عمومی علم حقوق | ۱۳۸۷ | گنج دانش | تهران | ۲۸۸ | ||
| علم حقوق در گذر تاریخ (تاریخ حقوق مدنی و اتوبیوگرافی علمی) | ۱۳۸۷ | گنج دانش | تهران | ۲۷۲ | ||
| وسیط در ترمینولوژی حقوق | ۱۳۸۷ | گنج دانش | تهران | ۲۷۲ | ||
| فیلولوژی | ۱۳۹۰ | گنج دانش | تهران | ۲۰۰ | ||
| قوه قدسیه | ۱۳۹۳ | گنج دانش | تهران | ۳۹۹ | ||
| رنسانس فلسفه | جلد ۱: ۱۳۹۴
جلد ۲: ۱۳۹۴ جلد ۳: ۱۳۹۶ جلد ۴: ۱۳۹۶ جلد ۵: ۱۳۹۶ |
گنج دانش | تهران | جلد ۱: ۳۱۵
جلد ۲: ۳۵۶ جلد ۳: ۲۲۵ جلد ۴: ۲۷۹ جلد ۵: ۲۲۹ | ||
| علم موضوعشناسی (فقهالموضوعات) | ۱۳۹۷ | گنج دانش | تهران | ۱۶۷ | ||
| دروس حقوق سیاسی حقوق تطبیقی تاریخ حقوق سیاسی | ۱۳۹۸ | گنج دانش | تهران | ۱۰۴ | ||
| ترمینولوژی حقوق سیاسی | ۱۳۹۸ | گنج دانش | تهران | ۱۴۵ | ||
| دروس اصول | ۱۴۰۰ | گنج دانش | تهران | ۸۴ | ||
| ترمینولوژی اصول | ۱۴۰۰ | گنج دانش | تهران | ۹۲ | ||
| حقوق مالیه به انضمام حقوق اداری | ۱۴۰۰ | گنج دانش | تهران | ۷۹ | ||
میراث علمی
آثار جعفری لنگرودی به دلیل نثر روان و توجه به کاربرد عملی مباحث حقوقی، مورد استفاده حقوقدانان، دانشجویان و پژوهشگران است و همچنان به عنوان منابع مرجع در حوزه حقوق شناخته میشوند.[۱]