قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۳ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
'''قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران''' و چگونگی تدوین آن از جمله موضوعات مورد توجه در دوران پیش از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ بود. پیش‌نویس اولیه آن توسط تعدادی از صاحب نظران در پاریس تهیه و در ایران مورد بررسی قرار گرفت. این قانون در تاریخ ۲۴ آبان ۱۳۵۸ در مجلس خبرگان قانون اساسی به تصویب رسید و پس از تأیید نهایی، در [[همه پرسی]] عمومی در ۱۲ آذر همان سال با ۹۸٫۲ درصد آرا به تصویب مردم رسید. [[قانون اساسی]] اولیه در ۱۲ فصل و ۱۷۵ اصل تنظیم شده بود. اما با گذشت یک دهه، ضرورت بازنگری در برخی ساختارها و مفاد آن آشکار شد. در سال ۱۳۶۸، با فرمان رهبر وقت، شورای بازنگری قانون اساسی تشکیل و روند اصلاحات آغاز شد. نتیجه این بازنگری، افزایش تعداد فصول به چهارده و اصول به ۱۷۷، حذف سمت [[نخست وزیر|نخست وزیری]]، تمرکز بیشتر در قوای سه‌گانه، بازتعریف اختیارات [[مقام رهبری|رهبری]]، تثبیت جایگاه [[مجمع تشخیص مصلحت نظام]] و ایجاد نهادهایی مانند [[شورای عالی امنیت ملی]] بود. این بازنگری نیز در مرداد ۱۳۶۸ به همه پرسی گذاشته شد و با رأی اکثریت مردم تصویب گردید.<ref name=":0">{{یادکرد وب|عنوان=بازنگری قانون اساسی|نشانی=http://www.imam-khomeini.ir/fa/c504_2671/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C_%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87/%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%86%DA%AF%D8%B1%DB%8C_%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C|وبگاه=www.imam-khomeini.ir|بازبینی=2025-06-09}}</ref>
'''قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران''' و چگونگی تدوین آن از جمله موضوعات مورد توجه در دوران پیش از پیروزی انقلاب ۱۳۵۷ بود. پیش‌نویس اولیه آن توسط تعدادی از صاحب نظران در پاریس تهیه و در ایران مورد بررسی قرار گرفت. این قانون در تاریخ ۲۴ آبان ۱۳۵۸ در مجلس خبرگان قانون اساسی به تصویب رسید و پس از تأیید نهایی، در [[همه پرسی]] عمومی در ۱۲ آذر همان سال با ۹۹/۵ درصد آرا به تصویب مردم رسید.<ref>{{یادکرد کتاب۲||عنوان=حقوق اساسی و ساختار حاکمیت در جمهوری اسلامی ایران|ترجمه=|جلد=|سال=1391|ناشر=دانشگاه بوعلی|مکان=|شابک=|پیوند=|شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران=6665772|صفحه=|نام۱=محمدجواد|نام خانوادگی۱=هراتی|چاپ=1}}</ref> [[قانون اساسی]] اولیه در ۱۲ فصل و ۱۷۵ اصل تنظیم شده بود. اما با گذشت یک دهه، ضرورت بازنگری در برخی ساختارها و مفاد آن آشکار شد. در سال ۱۳۶۸، با فرمان رهبر وقت، شورای بازنگری قانون اساسی تشکیل و روند اصلاحات آغاز شد. نتیجه این بازنگری، افزایش تعداد فصول به چهارده و اصول به ۱۷۷، حذف سمت [[نخست وزیر|نخست وزیری]]، تمرکز بیشتر در قوای سه‌گانه، بازتعریف اختیارات [[مقام رهبری|رهبری]]، تثبیت جایگاه [[مجمع تشخیص مصلحت نظام]] و ایجاد نهادهایی مانند [[شورای عالی امنیت ملی]] بود. این بازنگری نیز در مرداد ۱۳۶۸ به همه پرسی گذاشته شد و با رأی اکثریت مردم تصویب گردید.<ref name=":0">{{یادکرد وب|عنوان=بازنگری قانون اساسی|نشانی=http://www.imam-khomeini.ir/fa/c504_2671/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C_%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87/%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D9%86%DA%AF%D8%B1%DB%8C_%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86_%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D8%B3%DB%8C|وبگاه=www.imam-khomeini.ir|بازبینی=2025-06-09}}</ref>


== تاریخچه تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ==
== تاریخچه تدوین قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ==
خط ۲۱: خط ۲۱:


==== تصویب نهایی و برگزاری همه پرسی (آذر ۱۳۵۸) ====
==== تصویب نهایی و برگزاری همه پرسی (آذر ۱۳۵۸) ====
پس از تصویب قانون اساسی توسط مجلس خبرگان، این سند در تاریخ ۱۲ آذر ۱۳۵۸ به [[همه پرسی]] عمومی گذاشته شد. در این همه پرسی، حدود ۹۸٫۲ درصد از شرکت‌کنندگان با آن موافقت کردند. بدین ترتیب، '''قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران''' رسمیت یافت و به عنوان پایه حقوقی نظام جدید آغاز به اجرا گذاشته شد.<ref name=":1" />
پس از تصویب قانون اساسی توسط مجلس خبرگان، این سند در تاریخ ۱۲ آذر ۱۳۵۸ به [[همه پرسی]] عمومی گذاشته شد. در این همه پرسی، حدود ۹۹/۵ درصد از شرکت‌کنندگان با آن موافقت کردند. بدین ترتیب، '''قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران''' رسمیت یافت و به عنوان پایه حقوقی نظام جدید آغاز به اجرا گذاشته شد.<ref name=":1" />


=== بازنگری در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (مرداد ۱۳۶۸) ===
=== بازنگری در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (مرداد ۱۳۶۸) ===
خط ۵۲: خط ۵۲:
==== همه‌پرسی و تأیید نهایی ====
==== همه‌پرسی و تأیید نهایی ====
قانون اساسی بازنگری شده در ۶ مرداد ۱۳۶۸ هم‌زمان با پنجمین دوره انتخابات ریاست‌جمهوری به همه پرسی گذاشته شد و با ۹۷٫۳۸ درصد رأی موافق مردم به تصویب رسید. این روند در داخل و خارج کشور بازتاب گسترده‌ای داشت.<ref name=":0" />
قانون اساسی بازنگری شده در ۶ مرداد ۱۳۶۸ هم‌زمان با پنجمین دوره انتخابات ریاست‌جمهوری به همه پرسی گذاشته شد و با ۹۷٫۳۸ درصد رأی موافق مردم به تصویب رسید. این روند در داخل و خارج کشور بازتاب گسترده‌ای داشت.<ref name=":0" />
== ساختار قاانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ==
'''قانون اساسی''' در 177 اصل و در فصل های زیر تدوین شده است:
*فصل اول: اصول کلی
*فصل دوم ‎: زبان، خط، تاریخ و پرچم رسمی کشور
*فصل سوم: حقوق ملت
*فصل چهارم ‎: اقتصاد و امور مالی
*فصل پنجم : حق حاکمیت ملت و قوای ناشی از آن
*فصل ششم : [[قوه مقننه]]
*فصل هفتم: شوراها
*فصل هشتم ‎: [[رهبر]] یا شورای رهبری
*فصل نهم ‎: [[قوه مجریه]]
*مبحث اول- [[ریاست جمهوری]] و [[وزیر|وزراء]]
*مبحث دوم: [[ارتش جمهوری اسلامی ایران|ارتش]] و [[سپاه پاسداران|سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
*فصل دهم ‎: [[سیاست خارجی]]
*فصل یازدهم: [[قوه قضاییه|قوه قضائیه]]
*فصل دوازدهم ‎: [[صدا و سیما]]
* فصل سیزدهم: [[شورای عالی امنیت ملی]]
*فصل چهاردهم: [[بازنگری در قانون اساسی]]<ref>[https://qavanin.ir/Law/TreeText/?IDS=6623702055317218729 قانون اساسی]، سامانه ملی قوانین و مقررات جمهوری اسلامی ایران، دریافت شده در بهمن 1403</ref>
== جستارهای وابسته ==
* [[:رده:اصول قانون اساسی|مشاهده متن اصول قانون اساسی]]


== منابع ==
== منابع ==
{{پانویس}}
{{پانویس}}
[[رده:اصطلاحات حقوق اساسی]]
[[رده:اصطلاحات حقوق عمومی]]