ماده ۷۲ قانون مدنی

از ویکی حقوق
نسخهٔ تاریخ ‏۱۳ سپتامبر ۲۰۲۱، ساعت ۱۸:۴۱ توسط Nasim (بحث | مشارکت‌ها) (Nasim صفحهٔ ماده 72 قانون مدنی را به ماده ۷۲ قانون مدنی منتقل کرد)
پرش به ناوبری پرش به جستجو

وقف بر نفس، به این معنی که واقف خود را موقوف‌علیه یا جز موقوف‌علیهم نماید یا پرداخت دیون یا سایر مخارج خود را از منافع موقوفه قرار دهد، باطل است اعم از این که راجع به حال حیات باشد یا بعد از فوت.

توضیح واژگان

وقف در لغت، یعنی ایستادن، حبس کردن و منحصر نمودن چیزی به کسی.[۱] و وقف در لغت، یعنی ایستادن و نگاه داشتن. [۲]

کلیات توضیحی تفسیری دکترین

در وقف خاص، واقف نمی‌تواند موقوفٌ علیه، یا یکی از موقوفٌ علیهم باشد. [۳] [۴]

شرط به نفع واقف، و بر عهده موقوفٌ علیه، باطل بوده؛ اما مبطل وقف نیست. [۵]

اگر واقف، شرط نماید که موقوفٌ علیه، قسمتی از عایدات موقوفه را، جهت ادای دین یا تأمین معاش او، صرف نماید، وقف نسبت به این قسمت باطل است[۶]

اگر واقف، مالی را به نفع خود و دیگری، به طوری که در عرض یکدیگر باشند؛ وقف نماید؛ عقد نسبت به نیمی از موقوفه، که مورد انتفاع دیگری است؛ صحیح بوده؛ ولی نسبت به واقف، باطل است.[۷] همچنین است حکم وقف بر خود واقف و مساکین.[۸]

به نظر برخی از حقوقدانان، در رابطه با وقف بر نامحصور، واقف نمی‌تواند یکی از مصادیق موقوفٌ علیهم باشد؛ و به نظر برخی دیگر، چنین امری اشکال ندارد.[۹]

سوابق فقهی

اگر واقف، شرط نماید که موقوفٌ علیه، دیون، واجبات مالی، یا هزینه‌های زندگی او را بپردازد؛ چنین وقفی باطل است. [۱۰]

اگر واقف، شرط نماید که موقوفٌ علیه، مخارج زندگی او را، از عایدات موقوفه تأمین نماید؛ چنین شرطی، خلاف مقتضای ذات عقد بوده؛ و باطل و مبطل وقف است.[۱۱]

اگر وقف نماید ملک را، در برابر اینکه عواید موقوفه، صرف هزینه‌های معیشتی و خاکسپاری او گردد؛ چنین وقفی باطل است.[۱۲]

اگر نیمی از منافع موقوفه را برای خود، و نیمی دیگر را، برای دیگری قرار دهد؛ وقف نسبت به خود او باطل بوده؛ و نسبت به دیگری صحیح است.[۱۳]

مصادیق و نمونه‌ها

  • اگر زید، باغ خود را، وقف نموده؛ و مقرر نماید که خمس درآمد آن، صرف هزینه‌های زندگی او، و مابقی جهت تحصیل دانشجویان شهر صرف گردد؛ چنین وقفی صحیح است. [۱۴]
  • اگر زید، حمام عمومی متعلق به خود را، برای عمرو وقف نموده؛ و مقداری از اجاره بهای ماهانه آن را، از وقف استثناء نماید؛ یعنی داخل موقوفه ننماید؛ چنین وقفی صحیح است. [۱۵]
  • اگر زید، خانه خود را، برای خود، عمرو، بکر و علی وقف نماید؛ چنین وقفی باطل است.[۱۶]

منابع

  1. جلیل قنواتی. نظام حقوقی اسلام. چاپ 1. دفتر تحقیقات و تدوین کتب درسی مرکز جهانی علوم اسلامی، 1377.  ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران: 595984
  2. یداله بازگیر. آرای دیوانعالی کشور در امور حقوقی (جلد اول) (صلاحیت، داوری، خسارات، امور حسبی، وقف، معامله، فضولی، تهاتر و غصب). چاپ 2. بازگیر، 1382.  ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران: 1409496
  3. سیدحسین صفایی. دوره مقدماتی حقوق مدنی (جلد اول) (اشخاص و اموال). چاپ 11. میزان، 1389.  ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران: 13108
  4. محمدجعفر جعفری لنگرودی. دوره متوسط شرح قانون مدنی (حقوق اموال). چاپ 6. گنج دانش، 1388.  ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران: 186340
  5. ناصر کاتوزیان. قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی. چاپ 26. میزان، 1389.  ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران: 91452
  6. ناصر کاتوزیان. قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی. چاپ 26. میزان، 1389.  ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران: 91456
  7. محمدجعفر جعفری لنگرودی. دوره متوسط شرح قانون مدنی (حقوق اموال). چاپ 6. گنج دانش، 1388.  ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران: 186348
  8. محمدجعفر جعفری لنگرودی. دوره متوسط شرح قانون مدنی (حقوق اموال). چاپ 6. گنج دانش، 1388.  ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران: 186352
  9. سیدمرتضی قاسم زاده، حسن ره پیک و عبداله کیایی. تفسیر قانون مدنی اسناد آرا و اندیشه های حقوقی (با تجدیدنظر و اضافات). چاپ 3. سمت، 1388.  ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران: 359360
  10. عبداله کیایی. قانون مدنی و فتاوای امام خمینی (جلد اول). چاپ 1. سمت، 1384.  ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران: 37372
  11. محمدجعفر جعفری لنگرودی. فلسفه حقوق مدنی (جلد اول) (عناصر عمومی عقود). چاپ 1. گنج دانش، 1380.  ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران: 125796
  12. سیداحمدعلی هاشمی و ابراهیم تقی زاده. حقوق مدنی (قسمت دوم) (حقوق اموال و مالکیت). چاپ 1. مجد، 1391.  ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران: 3720124
  13. سیداحمدعلی هاشمی و ابراهیم تقی زاده. حقوق مدنی (قسمت دوم) (حقوق اموال و مالکیت). چاپ 1. مجد، 1391.  ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران: 3720124
  14. عباس بشیری، مریم پوررحیم، جمشید زمانی، بهزاد رجایی و دیگران. حقوق کاربردی وقف و اراضی موقوفه. چاپ 1. جنگل، 1390.  ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران: 2678180
  15. محمدجعفر جعفری لنگرودی. دوره متوسط شرح قانون مدنی (حقوق اموال). چاپ 6. گنج دانش، 1388.  ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران: 186380
  16. محمدجعفر جعفری لنگرودی. دوره متوسط شرح قانون مدنی (حقوق اموال). چاپ 6. گنج دانش، 1388.  ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران: 186340