تأملی در «مبنای حقوق» ذیل رویکردهای مختلف به معرفت دینی
 | |
| عنوان | تأملی در «مبنای حقوق» ذیل رویکردهای مختلف به معرفت دینی |
|---|---|
| نویسنده | مصطفی نصیری |
| محور موضوعی | فلسفه حقوق |
| سال نشر | ۱۴۰۲ |
| منتشر شده در | نشریه پژوهشنامه حقوق اسلامی |
| دوره | ۲۴ |
| شماره | ۶۱ |
| دانلود مقاله | دانلود از سایت نشریه |
تأملی در «مبنای حقوق» ذیل رویکردهای مختلف به معرفت دینی عنوان مقاله ای از مصطفی نصیری است که در آذر 1402 و شماره 61 فصلنامه علمی پژوهش نامه حقوق اسلامی منتشر شده است.
چکیده
در هر نظام حقوقی، منشأ و محتوای هنجارها را باید در مبنا و مبانی آن جستجو کرد، امّا دور از نظر نیست که در جوامع دارای باورها و گرایشات محکم دینی، مبنای حقوق بیش از آن که متأثر از مباحث مرسوم مکاتب حقوقی باشد، ذیل رویکردهای متفاوت به معرفت دینی و نسبت فیمابین آنها تشخص مییابد. در این پژوهش، پس از تبیین دو افق کلان در معرفت دینی، سه رویکرد اصلی مبنای حقوق در نظام حقوقی ایران شناسایی و مورد مطالعه واقع شده است؛ شاخصترین ویژگی رویکرد نخست انکار نقش دین به عنوان مبنای حقوق است. در این رویکرد، مؤلفههای جامعه مدرن با شاخصههای تعیینکننده قواعد حقوقی مستخرج از دین متباین دانسته شده و به تبع آن قواعد حقوقی یکسره محصول عقل و عرف بشری دانسته شده است. در رویکرد دوم، تبیینی از دین ارائه شده که مؤلفههای اساسی حقوق در غرب یعنی آزادی، برابری و امثال آنها از منظر دین قابل پذیرش باشد. این رویکرد در عمل با رویکرد نخست تفاوت اساسی ندارد ولی از حیث نظری با تحمیل قرائتی خاص از دین، تلاش میکند حقوق مدرن را از دل مبانی دینی استخراج کرده و رویکرد متمایزی به عنوان مبنای حقوق به نمایش گذارد. در رویکرد سوم امّا، ضمن ورود اشکال به مبانی دو رویکرد نخستین و تأکید بر نقش اصیل دین به عنوان مبنای حقوق، در مواجهه با چالشهای عملی و اجرایی نظام حقوقی مبتنی بر دین راهکارهای متفاوت و برآمده از مبانی دینی ارائه شده است.
کلید واژه ها
- معرفت دینی
- مبنای حقوق
- قواعد حقوق
- منشأ الزام