جرم فراتر از قصد مجرمانه و مطالعه تطبیقی آن در حقوق کیفری ایران و مصر

عنوان	جرم فراتر از قصد مجرمانه و مطالعه تطبیقی آن در حقوق کیفری ایران و مصر
رشته	حقوق کیفری و جرم شناسی
دانشجو	امیر البوعلی
استاد راهنما	ابوالحسن شاکری
مقطع	دکتری
سال دفاع	۱۳۹۷
دانشگاه	دانشگاه مازندران

جرم فراتر از قصد مجرمانه و مطالعه تطبیقی آن در حقوق کیفری ایران و مصر عنوان رساله ای است که توسط امیر البوعلی، با راهنمایی ابوالحسن شاکری در سال ۱۳۹۷ و در مقطع دکتری دانشگاه مازندران دفاع گردید.

چکیده

در جایی که شخصی رفتاری را به قصد ارتکاب جرم مشخصی مرتکب شود و علی رغم تحقق جرم، رفتار او منجر به نتیجه ای شدید تر از جرم مقصود گردد چنین حالتی از نظر ماهیت با مفهوم عمد و غیر عمد متفاوت است و دارای ماهیت مستقلی است که رکن روانی آن، گونه ای از قصد تحت عنوان”قصد متعدی است و جرم ارتکابی، جرم فراتر از قصد مجرمانه نامیده می شود. شرایط تحقق این جرم ارتکاب یک جرم مقدم مقصود و در طول آن وقوع یک جرم موخر شدیدتر است که خارج از قصد مرتکب است. مجازات این جرم بر اساس ضابطه تناسب مجازات با ماهیت و میزان سرزنش پذیری جرم، ما بین مجازات عمدی و غیر عمدی است که باید از مجازات جرم مقدم بیشتر و از مجازات جرم موخر با فرض عمدی بودن آن کمتر باشد. در حقوق ایران نمونه هایی از این نوع جرایم وجود دارد ولی گاهی مجازات آن بر اساس ضابطه مزبور تعیین نگردیده است و قانونگذار آن را عمد شناخته است. از حیث قلمرو اجرایی در حقوق ایران این نوع جرم همانند بسیاری از نهاد های عرفی– از قبیل تعلیق و تخفیف و یا تشدید مجازات– در جرایم با مجازات های تعزیری قابلیت طرح دارد لیکن اجرای آن در مجازات های حدی و قصاص به جهت جنبه الهی یا حق الناسی با چالش روبرو است. در دکترین حقوق مصر حقوقدانان مفهوم جرم فراتر از قصد را مطرح کرده اند و قانون مصر همانند قانون ایران بدون به کارگیری این اصطلاح مفاهیمی را از جرم فراتر از قصد در خود جای داده ولی نسبت به قانون ایران مجازات متناسب تری را تعیین نموده است. به عنوان دستاورد پژوهش حاضر لازم است در مباحث عمومی حقوق کیفری در بحث رکن روانی، نوعی از قصد تحت عنوان قصد متعدی و نوعی از جرایم تحت عنوان جرایم فراتر از قصد در عرض جرایم عمدی و غیر عمدی اضافه شود و مجازات آن را متناسب با ماهیت جرم تعیین نماید تا مبنایی برای مسیولیت کیفری ناشی از نتایج فراتر از قصد مرتکب باشد.

ساختار و فهرست رساله

فهرست مطالب عنوان صفحه مقدمه

الف– طرح مساله

ب– سوال های تحقیق

پ– فرضیه های تحقیق

ت–پیشینه تحقیق

ث– ضرورت تحقیق

ج–روش تحقیق

چ– ساختار تحقیق

فصل اول:کلیات و مفاهیم ۱–۱– مفهوم شناسی

۱–۱–۱– مفهوم جرم

۱–۱–۲– مفهوم خطا

۱–۱–۳–مفهوم تقصیر

۱–۱–۴– مفهوم قصد مجرمانه

۱–۱–۴–۱– نظریه ی اراده

۱–۱–۴–۲– نظریه ی آگاهی

۱–۱–۵– مفهوم جرم فراتر از قصد

۱–۱–۵–۱– مفهوم عام و موسع جرم فراتر از قصد

۱–۱–۵–۲– مفهوم خاص و مضیق جرم فراتر از قصد

۱–۲–تاریخچه جرم فراتر از قصد

۱–۲–۱– تاریخچه جرم فراتر از قصد در حقوق ایران

۱–۲–۲– تاریخچه جرم فراتر از قصد در حقوق مصر

۱–۳– مبانی جرم فراتر از قصد

۱–۳–۱– مسیولیت کیفری محض مبنایی برای جرم فراتر از قصد

۱–۳–۱–۱– گستره ی مفهومی مسیولیت کیفری محض

۱–۳–۱–۲– تحلیل مسیولیت کیفری محض به عنوان مبنا

۱–۳–۲–جرم فراتر از قصد بر مبنای قاعده قدیم لزوم تحمل نتایج عمل

۱–۳–۳– جرم فراتر از قصد بر مبنای نظریه خطر در حقوق مدنی

۱–۴– مستندات حقوقی جرم فراتر از قصد در حقوق ایران و مصر

۱–۴–۱– مستندات حقوقی در حقوق ایران

۱–۴–۲– مستندات حقوقی در حقوق مصر

فصل دوم: ماهیت مستقل و ارکان جرم فراتر از قصد ۲–۱– ماهیت مستقل جرم فراتر از قصد

۲–۱–۱– شناسایی قصد متعدی در جرم فراتر از قصد

۲–۱–۲–ادله استقلال جرم فراتر از قصد

۲–۱–۲–۱– استقلال از حیث اثبات

۲–۱–۲–۲– استقلال از حیث پیشینه

۲–۱–۲–۳–استقلال از حیث شواهد علمی

۲–۱–۲–۴–استقلال از حیث قوانین و رویه قضایی

۲–۲– ارکان جرم فراتر از قصد

۲–۲–۱– رکن مادی جرم فراتر از قصد ۵۰ ۲–۲–۱–۱– رفتار ۵۰ ۲–۲–۱–۲– شرایط حاکم بر رفتار مادی در جرم فراتر از قصد

۲–۲–۱–۲–۱– ارتکاب جرم مقدم

۲–۲–۱–۲–۲– وقوع جرم موخر

۲–۲–۱–۲–۳– طولی بودن جرم مقدم و موخر

۲–۲–۱–۲–۴– مهمتر بودن جرم موخر نسبت به جرم مقدم

۲–۲–۱–۳– نتیجه

۲–۲–۱–۳–۱– مفهوم نتیجه در جرایم

۲–۲–۱–۳–۲– نتیجه در جرم فراتر از قصد

۲–۲–۱–۴– رابطه سببیت در جرم فراتر از قصد

۲–۲–۲– رکن روانی جرم فراتر از قصد

۲–۲–۲–۱– جایگاه قصد مجرمانه در جرایم

۲–۲–۲–۱–۱– نظریه غایی رفتار مجرمانه

۲–۲–۲–۱–۲– نظریه ی مفهوم طبیعی(سببیت) رفتار مجرمانه

۲–۲–۲–۲– جرم فراتر از قصد در تعامل با مفهوم عمد

۲–۲–۲–۲–۱– شناسایی مفهوم عمد و اجزای آن

۲–۲–۲–۲–۲– تعامل قصد متعدی و عمد

۲–۲–۲–۳– جرم فراتر از قصد در تعامل با مفهوم غیر عمد

فصل سوم: جرم فراتر از قصد و نهادهای مشابه و مجازات آن در حقوق ایران و مصر ۳–۱– تفکیک جرم فراتر از قصد از نهاد های مشابه

۳–۱–۱– جرم فراتر از قصد و سوء نیت احتمالی

۳–۱–۲– جرم فراتر از قصد و قصد تبعی (قصد غیر مستقیم)

۳–۱–۲–۱– مفهوم قصد تبعی یا غیر مستقیم

۳–۱–۲–۲– تعامل قصد تبعی و جرم فراتر از قصد

۳–۱–۳– جرم فراتر از قصد و اقدامات مجرمانه بی بهره

۳–۱–۴– جرم فراتر از قصد و تعدد و یا شدت نتیجه در جرایم

۳–۱–۴–۱– تعامل حالت فراتر از قصد و نتیجه مشدده

۳–۱–۴–۲– قلمرو مفهومی تعدد نتایج در بستر مفهوم جرم فراتر از قصد

۳–۱–۴–۲– ۱–تعامل تعدد نتایج تعزیری و جرم فراتر از قصد

۳–۱–۴–۲– ۲–تعامل تعدد نتایج حدی و جرم فراتر از قصد

۳–۱–۴–۲–۳–تعدد نتایج در جنایات مستوجب قصاص و جرم فراتر از قصد

۳–۱–۴–۲–۴–تعدد نتایج مستوجب دیه و جرم فراتر از قصد

۳–۱–۴–۲–۵– نتایج مجرمانه مستوجب دیه، قصاص و حد و جرم فراتر از قصد

۳–۱–۴–۲–۶– نتایج مجرمانه متعدد تعزیری و غیر تعزیری و جرم فراتر از قصد

۳–۱–۵–جرم فراتر از قصد و تعدد جرم

۳–۱–۶–جرم فراتر از قصد و قصد انحراف یافته(اشتباه مرتکب در حصول نتیجه ی مورد نظر)

۳–۱–۶–۱– اشتباه در هدف

۳–۱–۶–۲– اشتباه در ماهیت جرم (مصلحت تجاوز شده)

۳–۱–۶–۳– اشتباه در سببیت

۳–۱–۷– قصد مطلق و جرم فراتر از قصد

۳–۱–۸– جرم فراتر از قصد و مفاهیم مشابه در کامن لا

۳–۱–۸–۱–جرم فراتر از قصد و تعامل آن با بی پروایی

۳–۱–۸–۲– جرم فراتر از قصد و تیوری قتل عمد جنایی

۳–۱–۹– تفکیک جرم فراتر از قصد از مفاهیم مشابه در شریعت اسلامی

۳–۱–۹–۱– جنایت شبه عمد در مذاهب اسلامی

۳–۱–۹–۲–جنایت شبه عمد و جرم فراتر از قصد ۱۲۳

–۲– مجازات متناسب جرم فراتر از قصد

۳–۲–۱– شیوه تعیین مجازات متناسب جرم فراتر از قصد

۳–۲–۲– تحلیل مجازات جرم فراتر از قصد در حقوق ایران و مصر

۳–۲–۲–۱–تحلیل مجازات جرم فراتر از قصد در حقوق ایران

۳–۲–۲–۲–تحلیل مجازات جرم فراتر از قصد در حقوق مصر

نتیجه گیری

پیشنهاد ها:

فهرست منابع

کلیدواژه ها

• قصد مجرمانه
• قصد متعدی
• جرم فراتر از قصد
• شبه عمد
• رکن روانی