حریم خصوصی و سیاستهای پیشگیری از جرم در نظام حقوقی ایران و فقه امامیه

عنوان	حریم خصوصی و سیاستهای پیشگیری از جرم در نظام حقوقی ایران و فقه امامیه
رشته	حقوق جزا و جرم شناسی
دانشجو	سیدمیثم عظیمی
استاد راهنما	علی غلامی، محمدعلی مهدوی ثابت
استاد مشاور	حسینعلی سعدی، سلمان عمرانی
مقطع	دکتری
سال دفاع	۱۳۹۵
دانشگاه	دانشگاه امام صادق علیه السلام

حریم خصوصی و سیاستهای پیشگیری از جرم در نظام حقوقی ایران و فقه امامیه عنوان رساله ای است که توسط سیدمیثم عظیمی، با راهنمایی علی غلامی و محمدعلی مهدوی ثابت و با مشاوره حسینعلی سعدی و سلمان عمرانی در سال ۱۳۹۵ و در مقطع دکتری دانشگاه امام صادق علیه السلام دفاع گردید.

چکیده

امروزه سیاست ها و تدابیر پیشگیرانه غیر قهرآمیز به عنوان رهیافت نوین سیاست جنایی معاصر در جهت مهار و کنترل بزهکاری، جایگاه قابل توجهی در برنامه ریزی و اصول راهبردی دولت ها برای رسیدن به توسعه پایدار پیدا نموده است. از سوی دیگر به موازات تاکید و تصریح به کارآمدی روش های متنوع پیشگیرانه و تقدم آنها بر واکنش های کیفری، برخی نگرانی های اساسی به ویژه با پیدایش ابزارهای فن–آوری جدید در خصوص تقابل و تنافی برخی روش ها و شیوه های پیشگیری از جرم با ساحات مختلف حریم خصوصی شهروندان به عنوان یکی از مطالبات مهم حقوق شهروندی بوجود آورده است. از اینرو سوالی که این پژوهش در صدد واکاوی آن می باشد آن است که رهیافت های نظام حقوقی ایران و فقه امامیه نسبت به برهم کنش این دو مقوله، حدود و ثغور هر یک و موارد تعارض و تنافی میان آنها و راهکارهای متوازن سازی و مصالحه میان این دو حوزه چیست؟ این پژوهش با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی و با رویکرد مطالعات اسنادی درصدد واکاوی چالش مزبور می باشد. یافته های این پژوهش نشان می دهد اجرای سیاست های پیشگیری از جرم در مواردی با ساحات حریم خصوصی در تقابل قرار می گیرد، البته این تقابل نه در نفس راهبردهای پیشگیری اجتماعی و وضعی بلکه در تکنیک های این دو راهبرد محقق می گردد، چه اینکه تکنیک های پیشگیری وضعی به مراتب زمینه تقابلی بیشتر و گسترده تری را دارد. همچنین ایده پیشگیری کرامت مدار به عنوان هدایت گر سیاست جنایی پیشگیرانه، می تواند رهیافت نظری مناسبی برای متوازن سازی و رفع تقابل و تزاحم تدابیر پیشگیرانه با حریم خصوصی به شمار آید. اصول ایده پیشگیری کرامت مدار به عنوان راهکار نظری عبارتند از: اصل قانونمندی تدابیر پیشگیرانه، اصل رعایت تناسب در تدابیر پیشگیرانه، اصل توازن میان منافع جامعه و حقوق افراد یا عدالت پیشگیرانه، اصل مشارکت مدنی در پیشگیری، اصل مشروعیت ابزارها، اصل ضرورت و اکتفاء به قدر متیقن. همچنین مبتنی بر این اصول برخی پیشنهادات و راهکارهای عملی نیز مطرح گردیده است.

ساختار و فهرست رساله

مقدمه۱۱ بیان مساله۲۲ پیشینه تحقیق۴۳ اهداف پژوهش۴۴ سوال و فرضیه۵۵ ساماندهی مطالب۶۶ روش تحقیق۶بخش اول تقابل گونه های حریم خصوصی در مواجهه با تدابیر پیشگیرانه۷فصل اول حریم خصوصی و پیشگیری از جرم در سیاست جنایی معاصر۹۱ پدیده شناسی حریم خصوصی۹۱–۱ حریم خصوصی؛ از ابهام مفهومی تا اجمال مصداقی۹۱–۱–۱ حریم خصوصی از دیدگاه لغت شناسان۱۰۱–۱–۲ مولفه های حریم خصوصی از نظرگاه دکترین۱۱۱–۱–۲–۱ دیدگاه های تک مولفه ای۱۲۱–۱–۲–۱ دیدگاه های چند مولفه ای۱۴۱–۱–۳ گستره حق بر حریم خصوصی در پرتو اسناد و رویه های بین المللی۱۶۱–۲ بنیادهای نظری شناسایی حق بر حریم خصوصی۲۱۱–۲–۱ دیدگاه های انتقادی به حریم خصوصی؛ به مثابه حق مستقل۲۲۱–۲–۱–۱ رویکرد حقوقی۲۲۱–۲–۱–۲ رویکرد اقتصاد محور۲۲۱–۲–۱–۳ رویکرد فمنیستها۲۳۱–۲–۲ دیدگاههای موافقان پذیرش حریم خصوصی بهمثابه حق مستقل۲۴۱–۲–۲–۱ رویکرد فلسفی۲۴۱–۲–۲–۲ رویکرد حقوقی – سیاسی۲۸۱–۲–۲–۳ رویکرد اخلاقی – فطری۲۹۱–۲–۳ قبض و بسط گستره حریم خصوصی در پرتو اندیشههای سیاسی۳۱۱–۳ مرزشناسی حریم خصوصی از حریم عمومی۳۳۱–۳–۱ ضابطه سنجی تمییز قلمرو حریم خصوصی از حریم عمومی۳۳۱–۳–۲ تاثیرگذاری حیطه خصوصی و عمومی بر یکدیگر۳۵۱–۳–۳ سنجههای موثر در بیشینه سازی یا کمینه سازی گستره حریم خصوصی۳۷۱–۳–۳–۱ تاثیر سنجه زمان و مکان در تحدید حریم خصوصی۳۸۱–۳–۳–۲ تاثیر سنجه موضوع در تحدید حریم خصوصی۳۸۱–۳–۳–۳ تاثیر سنجه قصد مرتکب نقض در تحدید حریم خصوصی۳۸۱–۳–۳–۴ تاثیر سنجه شخص قربانی نقض در تحدید حریم خصوصی۳۹۱–۳–۳–۵ تاثیر سنجه وسایل و روش های نقض در تحدید حریم خصوصی۳۹۱–۳–۳–۶ تاثیر سنجه رضایت قربانی نقض در تحدید حریم خصوصی۳۹۲ توجیهات و مبانی حقوقی مداخله در حریم خصوصی۴۰۲–۱ بنیادهای نظری مداخله در حریم خصوصی۴۰۲–۱–۱ مداخله در حیطه خصوصی بر مبنای اصل عدم ضرر۴۰۲–۱–۲ مداخله در حیطه خصوصی بر مبنای پدرسالاری حقوقی۴۲۲–۱–۳ مداخله در حیطه خصوصی بر مبنای اخلاق گرایی قانونی۴۳۲–۲ کنشگران تهدیدکننده یا تثبیت کننده حریم خصوصی۴۴۲–۲–۱ کنشگران حقوقی۴۴الف اشخاص حقوقی دولتی: دولت ها و نهادهای حاکمیتی۴۴ب اشخاص حقوقی خصوصی: شرکت ها و موسسات خصوصی۴۵۲–۲–۲ کنشگران حقیقی۴۷۳ از توجیهات نظری تا گونه شناسی انواع پیشگیری۴۷۳–۱ مفهوم شناسی تا برنامههای عملی پیشگیری از جرم۴۹۳–۱–۱ مفاهیم نخستین پیشگیری تا ایدههای نوین۵۰۳–۱–۲ تدوین برنامههای پیشگیری در سطوح ملی و فراملی۵۱۳–۲ مدلهای شایع پیشگیری از جرم۵۲۳–۲–۱ مدل پیشگیری اولیه، ثانویه و ثالث۵۳۳–۲–۱–۱ راهبردهای پیشگیری اولیه و ارزیابی مزایا و معایب آنها۵۴۳–۲–۱–۲ راهبردهای پیشگیری ثانویه و ارزیابی آنها۵۴۳–۲–۱–۳ راهبردهای پیشگیری ثالث و ارزیابی آنها۵۵۳–۲–۲ مدل پیشگیری فرآیند محور (اجتماعی) و تکنیکمدار (وضعی)۵۵۳–۲–۲–۱ چارچوب نظری رویکرد پیشگیری اجتماعی از جرم۵۵۳–۲–۲–۲ توجیهات و ابعاد پیشگیری وضعی از جرم۵۶۳–۳ موازین و محدودیت های پیشگیری از جرم۵۷۳–۳–۱ محدودیت های ناشی از مبانی نظری۵۸۳–۳–۲ محدودیت های ناشی از اجرای تدابیر در مواجهه با مقولههای حقوق بشری۵۹فصل دوم گستره تنافی تدابیر پیشگیرانه با ساحات حریم خصوصی۶۱۱ چگونگی رخداد تقابل میان پیشگیری از جرم در مواجهه با حریم خصوصی۶۱۱–۱ گونه شناسی ساحات مختلف حریم خصوصی۶۱۱–۲ سودمندی توسل به اقدامات پیشگیرانه در تعارض با منافع حریم خصوصی۷۸۲ ترسیم و تبیین مصادیق نقض یا تهدید حریم خصوصی در تقابل با تدابیر پیشگیرانه۸۲۲–۱ تقابل سنجی تدابیر پیشگیری اجتماعی در مواجهه با ساحات حریم خصوصی۸۴۲–۱–۱ مصادیق تدابیر پیشگیری اجتماعی اولیه و ارتباط آنها با ساحات حریم خصوصی (گروهاول)۸۵الف اقدامات توسعه ای و رفاهی۸۵ب آموزش و ارتقاء سطح آگاهی عمومی۸۷ج ارتقاء مشارکت مدنی۸۸د تدوین کدهای رفتاری۸۹ه– دسترسی آزاد به اطلاعات۹۰۲–۱–۲ تدابیر پیشگیری اجتماعی ثانویه و ساحات حریم خصوصی (گروهدوم)۹۳الف اقدامات توسعه ای و رفاهی به مثابه پیشگیری اجتماعی ثانویه۹۳ب اقدامات آموزشی و تربیتی به مثابه پیشگیری اجتماعی ثانویه۹۴ج ارتقاء مشارکت مدنی به مثابه پیشگیری اجتماعی ثانویه۹۶د اقدامات و مداخلههای روانشناختی – اجتماعی به مثابه پیشگیری اجتماعی ثانویه۹۶۲–۱–۳ تدابیر پیشگیری اجتماعی ثالث و ساحات نه گانه حریم خصوصی (گروه سوم)۹۷الف اقدامات توسعه ای و رفاهی به مثابه پیشگیری اجتماعی ثالث۹۷ب اقدامات آموزشی و تربیتی به مثابه پیشگیری اجتماعی ثالث۹۸ج اقدامات و مداخلههای روانشناختی – اجتماعی به مثابه پیشگیری اجتماعی ثالث۹۸د اعلام اجتماعی اسامی بزهکاران به مثابه پیشگیری اجتماعی ثالث۹۹۲–۲ تقابل سنجی تدابیر پیشگیری وضعی در مواجهه با ساحات نهگانه حریم خصوصی۱۰۱۲–۲–۱ تعامل تدابیر پیشگیری وضعی اولیه و ساحات نهگانه حریم خصوصی (گروه چهارم)۱۰۱الف تکنیک مراقبت و نظارت از طریق کنشگران انسانی۱۰۳ب تکنیک مراقبت و نظارت از طریق ابزارهای فن آورانه۱۰۷۲–۲–۲ تدابیر پیشگیری وضعی ثانویه و ساحات حریم خصوصی (گروه پنجم)۱۰۹۲–۲–۳ پیشگیری وضعی ثالث و ساحات نه گانه حریم خصوصی (گروه ششم)۱۰۹دوره اول نظارت و مراقبت در زندان۱۱۱دوره دوم نظارت و مراقبت خارج از زندان۱۱۲۳ بررسی ابعاد فروض متلاقی و گستره نقض ساحات حریم خصوصی۱۱۵۳–۱ حریم خصوصی بدنی و گستره تهدیدات و نقض آن در موارد تلاقی۱۱۵شیوه اول تفتیش و بازرسی۱۱۵شیوه دوم روش های بیومتریکس۱۱۷۳–۲ حریم خصوصی روانی و گستره تهدیدات و نقض آن در موارد تلاقی۱۲۰۳–۳ حریم خصوصی فیزیکی و گستره تهدیدات و نقض آن در موارد تلاقی۱۲۴۳–۴ حریم خصوصی ارتباطی و گستره تهدیدات و نقض آن در موارد تلاقی۱۲۸۳–۵ حریم خصوصی اطلاعاتی و گستره تهدیدات و نقض آن در موارد تلاقی۱۳۳الف تقابل سنجی از حیث عنصر مصونیت از عدم تحصیل اطلاعات۱۳۶ب تقابل سنجی از حیث عنصر مصونیت از عدم پردازش اطلاعات۱۳۷ج تقابل سنجی از حیث عنصر مصونیت از عدم انتشار اطلاعات۱۳۷۳–۶ حریم خصوصی در علن و گستره تهدیدات و نقض آن در موارد تلاقی۱۳۸۳–۷ حریم خصوصی متقاضیان کار و کارکنان و گستره تهدیدات و نقض آن در موارد تلاقی۱۴۲الف تحقیقات و آزمایش های استخدامی۱۴۳ب نظارت و کنترل کارمندان۱۴۴۳–۸ حریم خصوصی ژنتیکی و گستره تهدیدات و نقض آن در موارد تلاقی۱۴۶۳–۹ حریم خصوصی در فعالیت های رسانه ای و گستره تهدیدات و نقض آن در موارد تلاقی۱۴۸بخش دوم رهیافت های نظری حل تعارض و تنافی تدابیر پیشگیرانه با حریم خصوصی۱۵۱فصل اول تحلیل رویکردهای نظام حقوقی ایران و فقه امامیه به پیشگیری از جرم و حریم خصوصی۱۵۳۱ کاربست پیشگیری از جرم در رویکرد سیاست جنایی ایران و فقه امامیه۱۵۳۱–۱ از چالش های حقوقی پیشگیری از جرم تا اقدامات تقنینی در ایران۱۵۶۱–۲ آموزههای فقهی در مواجهه با سیاست پیشگیری از جرم۱۶۴۱–۲–۱ سازوکارهای پیشگیری اجتماعی از نظرگاه فقه۱۶۶الف تدابیر پیشگیرانه خرد۱۶۷ب تدابیر پیشگیرانه در سطح کلان۱۶۸۱–۲–۲ شواهد پیشگیری وضعی از منظر فقه۱۷۰۱–۲–۲–۱ تدابیر نظارتی و کنترلی۱۷۲۱–۲–۲–۲ اقدامات احتیاطی۱۷۳۱–۲–۲–۳ ممنوعیت رفتارهای آسیب زا یا وضع جرایم بازدارنده۱۷۴۱–۲–۲–۴ معرفی مجرمان خطرناک (اعلان اجتماعی)۱۷۵۱–۲–۲–۵ از بین بردن اسباب و آلات جرم۱۷۵۲ الزامات نظام تقنینی ایران در صیانت از حریم خصوصی۱۷۵۲–۱ اساسی سازی صیانت از جلوه های حریم خصوصی۱۷۶۲–۲ تکامل گرایی و تطور قوانین عادی در حمایت پایدارتر از حریم خصوصی۱۷۹۲–۱–۱ نوآوریهای قانون آیین دادرسی کیفری در خصوص حریم خصوصی۱۸۱۲–۱–۲ ابعاد حریم خصوصی در پرتو قانون احترام به آزادیهای مشروع و حقوق شهروندی۱۸۳۳ مبانی و گستره حریم خصوصی از نظرگاه فقه امامیه۱۸۴۳–۱ مستندات و مبانی فقهی حریم خصوصی۱۸۵۳–۱–۱ دلیل عقلی ناظر بر حریم خصوصی۱۸۵۳–۱–۲ مستندات نقلی ناظر بر حریم خصوصی۱۸۶۳–۱–۲–۱ تصریح به سلطه بر نفس۱۸۷۳–۱–۲–۲ نفی ظلم و رفتارهای ایذایی۱۹۰۳–۱–۲–۳ مصالح اجتماعی۱۹۲۳–۱–۲–۴ تفکیک امور حق اللهی از حق الناسی۱۹۴۳–۲ گستره فقهی ساحات حریم خصوصی۱۹۶۳–۲–۱ مصونسازی قلمرو اندیشه و عقیده در برابر تفتیش۱۹۶۳–۲–۲ ممنوعیت تعرض به جسم و جان و اموال۱۹۸۳–۲–۳ احترام به منزل۲۰۰۳–۲–۴ مصونیت مطلق ناموس از نگاه تا تعرض۲۰۲۳–۲–۵ تسامح صفر در تعرض به حیثیت و آبروی افراد۲۰۳۴ مولفه های حریم خصوصی بر اساس آموزه های فقهی و تعریف پیشنهادی حریم خصوصی۲۰۵۴–۱ مولفه اول حق بر مصونیت از تجسس۲۰۵۴–۲ مولفه دوم حق بر کنترل و مدیریت اطلاعات راجع به خود و دیگران۲۰۹الف التزام به رازداری۲۱۰ب التزام به عدم اشاعه فحشاء۲۱۲۴–۳ تعریف پیشنهادی۲۱۵فصل دوم سازوکارهای فقهی – حقوقی متوازنسازی منافع حاصل از سیاست های پیشگیری در تقابل با ساحات حریم خصوصی۲۱۶۱ اقتضاء سنجی اصولی در ورود به حریم خصوصی۲۱۶۱–۱ بررسی جریان اصل عدم ولایت۲۱۶۱–۲ بررسی جریان اصاله الاحتیاط۲۱۸۲ مبانی مشروع سازی پیشگیری از جرم در تقابل با حریم خصوصی از نظرگاه فقه امامیه۲۲۰۲–۱ حفظ نظم عمومی۲۲۰۲–۲ برقراری امنیت۲۲۵۲–۳ حمایت از مصالح عمومی۲۲۹۳ کنشگران پیشگیری از جرم و محدوده مشروع ورود به حریم خصوصی بر اساس آموزههای فقهی۲۳۳۳–۱ خانواده و الزام به تربیت پیشگیرانه۲۳۳۳–۲ شهروندان و وظیفه امر به معروف و نهی از منکر۲۳۶۳–۳ حاکمیت اسلامی و تعهد به اجرای تدابیر پیشگیرانه۲۴۲۴ کرامت انسانی، هدایتگر سیاست جنایی پیشگیرانه۲۴۶۴–۱ چیستی و گونه های کرامت انسانی۲۴۷۴–۲ تعامل پیشگیری کرامت مدار با حریم خصوصی۲۵۲۴–۳ اصول پیشگیری کرامتمدار۲۵۳الف اصل قانونمندی تدابیر پیشگیرانه۲۵۴ب اصل رعایت تناسب در تدابیر پیشگیرانه۲۵۴ج اصل توازن میان منافع جامعه و حقوق افراد یا عدالت پیشگیرانه۲۵۵د اصل مشارکت مدنی در پیشگیری۲۵۶ه– اصل مشروعیت ابزارها۲۵۶و اصل ضرورت و اکتفاء به قدر متیقن۲۵۷نتیجه گیری۲۵۹فهرست منابع و مآخذ۲۷۳الف کتب فارسی۲۷۳ب کتب عربی۲۸۰ج مقالات۲۸۳د قوانین و آیین نامه ها۲۸۹ه– منابع انگلیسی۲۹۰و پایگاه های اینترنتی۲۹۲

کلیدواژه ها

• نرم افزار
• بازآفرینی اجتماعی
• یادگیری زبان
• آبیاری بارانی