رای شعبه حقوقی دیوان عالی کشور درباره مبدا محاسبه فوریت در اعمال خیار فسخ نکاح

شماره دادنامه	۹۴۰۹۹۷۰۹۰۶۸۰۰۵۹۷
تاریخ دادنامه	۱۳۹۴/۰۸/۲۷
نوع رأی	رأی شعبه
نوع مرجع	شعبه دیوان عالی کشور
شعبه	شعبه ۸ دیوانعالی کشور
گروه رأی	رای حقوقی
موضوع	مبدا محاسبه فوریت در اعمال خیار فسخ نکاح
قاضی	مسعودکریم پور نطنزی جعفرپوربدخشان حسن عباسیان

رای شعبه حقوقی دیوان عالی کشور درباره مبدا محاسبه فوریت در اعمال خیار فسخ نکاح: در دعوی فسخ نکاح به دلیل بیماری یکی از زوجین، طرف مقابل از تاریخ اثبات بیماری مورد نظر، حق فسخ خواهد داشت. بنابراین مبدأ زمانی محاسبه فوریت در اعمال خیار، تاریخ اثبات بیماری منتسب به شخص است.

رأی خلاصه جریان پرونده

در تاریخ ۹۳/۷/۲۷ آقای م. ب.م. بوکالت از طرف آقای ع. ا. ف. بطرفیت خانم ف. ه.و. دادخواستی بخواسته صدور حکم به فسخ نکاح تقدیم و در متن دادخواست توضیح داده که حسب رونوشت سند نکاحیه پیوست در تاریخ ۱۳۸۹/۱/۲۲ رابطه زوجیت بین خواهان و خوانده برقرار گردیده است با تحقیق از شهود خواهان و تحقیق در محل زندگی خوانده معلوم میگردد که خوانده به استناد به ماده ۱۱۲۴ قانون مدنی دچار بیماری روحی و افسردگی بوده که از بیان آن در هنگام خواستگاری خودداری ورزیده است با این توصیف و به استناد به مواد ۱۱۲۳ و ۱۱۲۴ قانون مدنی تقاضای رسیدگی و صدور حکم به فسخ نکاح موضوع سند نکاحیه پیوست را دارم . دادخواست مطروحه در شعبه اول دادگاه عمومی حقوقی شهرستان چ. ثبت و مورد رسیدگی قرار میگیرد جلسه اول دادرسی به تاریخ ۹۳/۹/۲۴ با حضور وکیل خواهان و نیز خوانده تشکیل گردید در این جلسه وکیل خواهان با تکرار مطالب مندرج در دادخواست اضافه نموده که خوانده قبل از ازدواج دچار بیماری روحی و افسردگی بوده و اکنون موکل بنده موضوع را متوجه گردیده است خوانده در حال حاضر دارو مصرف مینماید . موکل جهت اثبات این ادعای خویش دارای شهودی متعددی می باشد که تحقیق از آنان مورد استدعاست ضمنا موکل اکنون متوجه گردیده که همسرش از قبل از ازدواج تحت نظر پزشک اعصاب و روان بنام آقای دکتر ع. ح. مقیم مشهد بوده و دارای پرونده پزشکی در این خصوص می باشد تقاضای استعلام از پزشک مذکور را دارم . ضمنا تقاضا دارم که خوانده جهت تشخیص موضوع به پزشکی قانونی معرفی و نیز در محل زندگی ایشان تحقیق بعمل آید . لذا صدور حکم به فسخ نکاح مورد استدعاست سپس دادگاه از وکیل خواهان سؤال نموده که در دادخواست به مواد ۱۱۲۳ و ۱۱۲۴ استناد جسته اید و در آن مواد عیوب منحصرا ذکر گردیده است به صراحت عیب مورد نظر را بیان نمائید . وکیل زوج در پاسخ اظهار داشت چنانچه به ماده (ناخوانا) عنایت گردد سلامت روانی طرف مقابل (زن) شرط عقل و سلامت خوانده می باشد و ازدواج بر اساس سلامتی طرف مقابل می باشد که چنانچه زن فاقد آن باشد از موجبات فسخ است . خوانده دفاعا اظهار داشت من سر درد دارم و به دکتر رفتم و از بیماری روحی روانی خبر ندارم و مدت دو ماه است که سر درد دارم و یکبار با شوهرم دعوا کردم و به دکتر رفتم . وکیل خواهان مجددا اظهار داشت زمان تقدیم دادخواست متوجه بیماری شدیم در جلسه بعدی دادرسی به تاریخ ۹۳/۱۱/۱۸ که با حضور زوجین تشکیل گردیده زوج خواهان اظهار داشت همسرم بیماری افسردگی دارد و در بیمارستان مشهد هم بستری بوده است در این مدت که ازدواج کردم متوجه نشدم و تازه متوجه شدم که ایشان بیماری روحی و روانی و افسردگی دارد و قرص میخورد و خوب است ولی وقتی قرص نمیخورد همه را بهم می ریزد و در پاسخ به سؤال دادگاه که چه جوری متوجه این موضوع شده اید اظهار داشت اولین بار در منزل برادرم بودیم برادرم به من گفت ؟...(عبارت ناخوانا می باشد) من هم با زنم به چناران آمدیم بعد از زنم پرسیدم چی شده است گفت که من قرص ها را نخورده بودم میخواستم اینها را بهم بریزم که این جریان مال یک سال پیش است که بعد همان موقع دکتر بردیم و دکتر بمن چیزی نگفت و بعد رفتم پیش ح. روانپزشک که اعلام کرد که ایشان بیماری افسردگی دارد ولی با قرص خوردن کنترل میشود ولی قرص که نمیخورد همه جا را بهم می ریزد . خوانده (زوجه) اظهار داشت پیش دکتر رفته ام و قرص میخورم که آن هم بابت سر دردهائی که دارم می باشد و ادعای خواهان را قبول ندارم و سه سال پیش با همسرم به دکتر رفتیم و بقیه موارد خودم میرفتم من فقط زیاد سر درد میشوم ضمنا دخول شده ولی اطلاع ندارم که دوشیزه هستم یا نیستم چون آثاری ندیدم که باعث شود بفهمم من باکره نیستم . خوانده در لایحه تقدیمی مورخ ۹۳/۱۱/۱۸ (برگ ۱۷ پرونده) اظهار نموده که در تاریخ ۱۳۸۹/۱/۲۲ ازدواج نموده ایم علیرغم گذشت چهار سال و یازده ماه تقاضای فسخ نموده است در حالیکه فسخ فوری است . بنده مهریه خود را به اجرا گذاشته ام و خواهان جهت فرار از دین دادخواست خود را تقدیم نموده که حقوق حقه ام را ضایع نماید . بنده و همسرم عروسی نموده ایم و از دوشیزگی و باکره بودن خارج گشته ام و این امر با معرفی بنده به پزشکی قانونی به اثبات خواهد رسید . سرانجام دادگاه با اعلام ختم رسیدگی بموجب دادنامه شماره ۲۹۹۹ مورخ ۹۳/۱۱/۲۰ با توجه به مفاد دادخواست تقدیمی از سوی خواهان مبنی بر اینکه نامبردگان در سال ۸۹ ازدواج کرده اند و زوجه دارای بیماری افسردگی بوده که در زمان خواستگاری مخفی نموده است که باستناد مواد ۱۱۲۳ و ۱۱۲۴ و ۱۱۲۸ قانون مدنی تقاضای فسخ نکاح را نموده است که خوانده اعلام داشته فسخ فوری است ۴سال و ۱۱ ماه از نکاح میگذرد چگونه الان تقاضای فسخ نموده است که زوج در جلسه دوم رسیدگی اعلام داشته همسرم بیماری روحی و روانی دارد و قرص میخورد و کنترل خود را دارد ولی وقتی قرص نمیخورد قادر به کنترل نیست و همه جا را به هم می ریزد ما حدود یکسال پیش متوجه این موضوع شدم و دکتر هم رفتیم ولی به من چیزی نگفت ولی بعد فهمیدم که زوجه دارای بیماری افسردگی است و خوانده اعلام داشته من قرص سر درد میخورم علیهذا با توجه به اظهارات طرفین و صرفنظر از اینکه دلیلی مبنی بر این که بیماری موجب فسخ نکاح میگردد ارائه نشده و موارد استناد شده شامل این نوع بیماری نمیگردد با توجه به اینکه فسخ نکاح فوری است و زوج اعلام داشته از یکسال پیش موضوع را متوجه و به دکتر بردم لذا در واقع زوج از حق خود در مهلت عرفی استناد (عضو ممیز - استفاده نکرده است صحیح است) لذا مستندا به ماده ۱۱۳۱ قانون مدنی و بند ۱۱ ماده ۸۴ و ماده ۸۹ قانون آئین دادرسی مدنی قرار رد دعوی خواهان را صادر نموده است . پس از ابلاغ رای صادره وکیل خواهان نسبت به آن تجدید نظر خواهی نموده که پس از طی تشریفات قانونی شعبه بیست و هشتم دادگاه تجدید نظر استان خراسان رضوی بموضوع رسیدگی و طی دادنامه شماره ۷۵۸ - ۹۴ مورخ ۹۴/۶/۲ پس از ذکر خلاصه دادنامه تجدید نظر خواسته ضمن اعلام اینکه رسیدگی ماهوی صورت گرفته و از نظر این دادگاه قرار صادره حکم تلقی شده صرفنظر از اینکه بیماری مورد ادعا از موارد مذکور در ماده ۱۱۲۳ قانون مدنی نمی باشد چون اعتراض موثری از ناحیه تجدید نظر خواه به عمل نیامده دادگاه اعتراض مطروحه را منطبق بر مفاد ماده ۳۴۸ قانون آئین دادرسی مدنی ندانسته با توضیح فوق الذکر در مورد تلقی شدن قرار به حکم و عدم انطباق موضوع با بند ۱۱ ماده ۸۴ از قانون اخیر الذکر مستندا به ماده ۳۵۸ همین قانون آن را مردود اعلام و رای تجدید نظر خواسته را نتیجتا تأیید مینماید . تاریخ ابلاغ دادنامه اخیر الذکر به وکیل زوج در پرونده نامعلوم بوده ولی وکیل یاد شده در دادخواست فرجامی تاریخ ابلاغ این دادنامه را ۹۴/۶/۱۱ اعلام نموده و سپس در تاریخ ۱۳۹۴/۶/۳۰ با تقدیم دادخواست نسبت به آن فرجام خواهی نموده که پس از تبادل لوایح و وصول پرونده به دیوانعالی کشور جهت رسیدگی به این شعبه ارجاع گردیده است . دادخواست فرجامی و لایحه جوابیه به هنگام شور قرائت میگردد . هیئت شعبه در تاریخ بالا تشکیل گردید . پس از قرائت گزارش آقای حسن عباسیان عضو ممیز و اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رأی میدهد .

رأی شعبه دیوان عالی کشور

فرجام خواهی وکیل زوج فرجام خواه نسبت به دادنامه شماره ۷۵۸ - ۹۴ مورخ ۱۳۹۴/۶/۲ شعبه بیست و هشتم دادگاه تجدید نظر استان خراسان رضوی که بموجب آن دادنامه بدوی متضمن قرار رد دعوی فرجام خواه به خواسته فسخ نکاح با تلقی قرار به حکم نتیجتا مورد تأیید قرار گرفته است مآلا وارد بوده و دادنامه فرجام خواسته در خور نقض می باشد زیرا زوج فرجام خواه و وکیل ایشان به شرح دادخواست نخستین و توضیحات بعدی در جلسات دادرسی با اشاره به بیماری روحی وافسردگی زوجه فرجام خوانده و کتمان این بیماری از ایشان در موقع خواستگاری و عقد نکاح مستندا به مواد ۱۱۲۳ و ۱۱۲۴ و ۱۱۲۸ قانون مدنی صدور حکم به فسخ نکاح را خواستار گردیده اند و بموجب دادنامه های مرقوم صرفا بلحاظ عدم اعمال خیار در مدت عرفی از طرف زوج فرجام خواه دعوی مطروحه محکوم به رد اعلام شده است در حالیکه مطابق ماده ۱۱۳۱ قانون مدنی خیار فسخ در صورتی ساقط میشود که ذوالخیارعلم به حق فسخ و فوریت آن داشته باشد که با توجه به محتویات پرونده اولا :در پرونده امر هیچ دلیلی که علم زوج را به حق فسخ و فوریت آن اثبات نماید مشهود نمی باشد و از اوضاع و احوال زوج هم علم او به حق فسخ و فوریت آن مستفاد نمیگردد . ثانیا : برای زوج فرجام خواه وقتی حق فسخ ایجاد خواهد شد که بیماری منتسب به زوجه مشمول مواد ۱۱۲۳ و ۱۱۲۴ و ۱۱۲۸ قانون مدنی به اثبات رسیده باشد و از تاریخ اثبات این بیماری ، حق فسخ برای زوج ثابت بوده و اعمال فوریت عرفی آن ضرورت قانونی خواهد داشت و چون در پرونده حاضر در خصوص بیماری منتسب به زوجه که مآلا موجد حق فسخ برای زوج بوده باشد هیچگونه تحقیق و بررسی لازم بعمل نیامده است لذا ضرورت قانونی داشته که دادگاه محترم بدوا زوجه فرجام خوانده را جهت بررسی وضعیت سلامت روحی و روانی ایشان و دیگر بیماری جسمی منتسب به او و تشخیص تاریخ ابتلاء زوجه به این بیماری های انتسابی به پزشکی قانونی معرفی و نظریه پزشکی قانونی را در خصوص مورد اخذ نماید و ثانیا - در صورتیکه زوجه بر اساس نظریه پزشکی قانونی مبتلا به بیماری موجد حق فسخ برای زوج بوده و شروع این بیماری هم قبل از عقد نکاح بوده باشد در آن صورت در خصوص اینکه آیا این بیماری در موقع خواستگاری یا انعقاد عقد نکاح از زوج مخفی نگه داشته شده با تحقیق از گواهان و بستگان و اقربای طرفین در خصوص مورد بررسی های لازم معمول دارد و پس از انجام تحقیقات مرقوم در فوق سپس بر اساس نتیجه محصله نسبت به صدور رای مقتضی اقدام نماید بنابراین دادنامه فرجام خواسته در وضعیت موجود و بعلت نقص تحقیق قابلیت ابرام را ندارد مستندا به بند ۵ ماده ۳۷۱ و بند الف ماده ۴۰۱ قانون آئین دادرسی مدنی ضمن نقض آن رسیدگی مجدد به همان دادگاه محترم صادر کننده رای منقوض ارجاع میگردد تا پس از تکمیل تحقیقات در موارد فوق الاشعار بر اساس نتیجه حاصله رای شایسته صادر نماید .

شعبه ۸ دیوان عالی کشور - رئیس و مستشار و عضومعاون

حسن عباسیان - مسعود کریم پورنطنزی - جعفر پوربدخشان