رای شعبه حقوقی دیوان عالی کشور درباره نحوه تعیین مهریه در عقد نکاح موقت شفاهی

شماره دادنامه	۹۴۰۹۹۷۰۹۰۷۲۰۰۳۶۴
تاریخ دادنامه	۱۳۹۴/۰۳/۳۰
نوع رأی	رأی شعبه
نوع مرجع	شعبه دیوان عالی کشور
شعبه	شعبه ۱۲ دیوانعالی کشور
گروه رأی	رای حقوقی
موضوع	نحوه تعیین مهریه در عقد نکاح موقت شفاهی
قاضی	قدرت اله طیبی حیدرعلی حیدری

رای شعبه حقوقی دیوان عالی کشور درباره نحوه تعیین مهریه در عقد نکاح موقت شفاهی: در صورتی که ادعای زوجه مبنی بر وجود علقه زوجیت موقت با زوج متوفی که به صورت شفاهی واقع شده است، با شهادت شهود اثبات شود؛ صرف قول زوجه در خصوص میزان مهریه بدون ارائه دلیل، قابل پذیرش نبوده ودادگاه با ارجاع امر به کارشناس اقدام به تعیین مهرالمثل می کند.

رأی خلاصه جریان پرونده

در تاریخ ۱۳۹۲/۱۲/۵ خانم م. چ. باستناد استشهادیه و شهادت شهود دادخواستی بخواسته اثبات زوجیت بطرفیت آقایان ن.ع. ، م. ع. تقدیم وچنین توضیح میدهد ، اینجانب در تاریخ ۱۳۸۸/۵/۸ با تعیین مهریه ۱۱۴ عدد سکه تمام بهار آزادی به عقد ازدواج موقت مرحوم جناب آقای ر. ع. درآمده ام و این رابطه زوجیت تا زمان فوت مرحوم استمرار داشته است اما بعد از فوت ایشان وراث ایشان منکر رابطه زوجیت اینجانب و مرحوم ع. گردیدند لذا با عنایت به مراتب فوق مستند به مواد قانون خصوصا مواد ۱۰۶۲ ق. م و به اتکاء و مستندات موجود که در صورت اقتضاء تقدیم محضر دادگاه خواهد گردید رسیدگی به موضوع و نهایتا صدور حکم به اثبات تحقق رابطه زوجیت بین اینجانب و مرحوم خوانده از تاریخ ۱۳۸۸/۵/۸ و استمرار آن تا زمان فوت وی به علاوه کلیه خسارات دادرسی مورد استدعاست پرونده جهت رسیدگی به شعبه ۲۸۷ دادگاه عمومی حقوقی تهران ارجاع میگردد ، خانم ف. ک. با تقدیم وکالتنامه ای خود را بعنوان وکیل خواهان معرفی میکند شعبه مذکور در تاریخ ۱۳۹۳/۲/۱۶ با حضور وکیل خواهان و خواندگان تشکیل جلسه میدهد ، وکیل خواهان اظهار داشت خواسته بشرح دادخواست تقدیمی است موکل اینجانب در تاریخ ۱۳۸۸/۵/۸ با مهریه ای به تعداد ۱۱۴ سکه تمام بهار آزادی به عقد موقت مرحوم ر. ع. فرزند ذ. درآمده و به صورت عقد موقت ۹۹ ساله بوده که قصد دائمی کردن آن را داشته و الان فوت نموده است خواندگان که وراث ایشان می باشند موکل را به عنوان ورثه قبول ندارند تقاضای اثبات زوجیت را دارم سرپرست آقای ن. اظهار داشت که اسم شناسنامه ای من م. میباشد و اسم مستعار من ن. است و مادر من فوت نموده است و پدر من در زمان زنده بودنش الی ماشاء اله همسر داشته است و من میدانم که در زمان حیات پدرم ، پدرم میگفت که من و این خانم (خواهان) با هم عقد شفاهی بستیم وحتی یک ماشین هم پدرم به صورت امانی بنام این خانم زده بود چون پدرم بدهی داشت هیچ مالی را بنام خود نمی زد واین خانم بعضی وقت ها که به خانه ما میخواست بیاید و یا در بعضی از مراسم خانوادگی حاضر شود عمه هایم ایشان را راه نمیدادند ولی پدرم به زور او را در مراسم وخانه حاضر میکرد و عمه هایم این خانم را به عنوان همسر پدر قبول نداشتند و راهش نمی دادند ولی پدرم میگفت که ما تنها عقد شفاهی با این خانم داریم و ایشان را حاضر میکرد متعاقب آن آقای م. ع. بیان داشت که من هم پسر مرحوم ر. البته از همسر دیگر ع. بنام ف. م. هستم و مادرم هم در قید حیات است ولی مادرم خیلی وقت پیش و قبل از فوت پدرم از پدرم طلاق گرفتند و جدا از هم زندگی میکردند به همین خاطر از پدرم زیاد خبری نداشتم و من چیزی در خصوص ازدواج مجدد پدرم با همسر دیگری به غیر از زن دومش که مادر م. (خوانده دیگر پرونده) است چیزی نشنیدم و وکیل خواهان بیان داشت ما شهودی برای اثبات این ادعا دارم و همچنین مرحوم در زمان زنده بودنش برای موکل دفتر چه بیمه تأمین اجتماعی گرفتند که دفترچه را فقط برای زن دائم می دهند ولی در هر صورت ایشان برای موکل دفترچه گرفتند وعکس های خانوادگی موجود است که نشان میدهد که موکل با مرحوم و حتی خوانده ردیف اول عکس خانوادگی گرفتند و خوانده ردیف اول بیان داشت که پدر من کارهای زیادی انجام میداد مثلا برای عمه من عنوان همسرش رفته دفترچه بیمه گرفته است و اینکه ایشان آمده با من و پدرم عکس گرفته دلیل این نیست که همسر پدرم باشد دادگاه در این لحظه قرار استماع شهادت را صادر و از شهود تعرفه شده بشرح اوراق جداگانه تحقیق میکند ، خانم س.ش. فرزند ف. ۲۹ ساله و عکاس بعنوان گواه اظهار داشت من همسایه طبقه پایین چهار سال و نیمه مرحوم ر. ع. و خانم م. چ. بودم و در این مدت می دیدم که آقای ع. یک روز در میان به منزل این خانم می آمدند گاها هم خواهر خواهان به آنجا می آمدند و یک مورد هم یک خانم به خانه آنها آمد که خانم چ. گفت که این خواهر مرحوم ر. ع. است و من سندی برای زن و شوهر بودن آنها ندیدم ولی ظاهر رفت و آمدهای چهار ساله نشان می داد که اینها زن و شوهر هستند - گواه دیگر بنام م. ب. اظهار داشت پدر این خواندگان پسر عمه من بودند و با توجه به اینکه زیاد با مرحوم در زمان سمنوپزو نیا مراسم فوت و امسال آن رفت وآمد داشتیم بچه هایش مرا پسر عمو خطاب میکردند و من حدودا ۴ سال است که میدیدم که مرحوم ر. وخانم م. چ. با هم بودند و رفت و آمد میکردند و مرحوم ر. ع. میگفت که این خانم همسرش است و من از چیز دیگری خبر ندارم و من امضائی که در استشهادیه ارائه شده است را اشتباها داده اند امضاء من نیست من در جای دیگر نوشته بودم و امضاء کرده بودم کپی آن ارائه میشود. دادگاه قرار ارجاع امر به کارشناس را صادر میکند تا آقای کارشناس با توجه به محتویات پرونده نسبت به محاسبه مهرالمثل زوجه با توجه به شأن و جایگاه زوجه و عقد موقت اقدام و نتیجه را گزارش نماید. آقای ف. ا. با تقدیم وکالتنامه ای خود را بعنوان وکیل خواندگان معرفی میکند آقای کارشناس منتخب طی نظریه شماره ۱۷۸۵/۲۸۷/۹۲ -۱۳۹۳/۵/۶ نظر میدهد با توجه به انجام تحقیقات ممکن الحصول و اینکه مهریه خواهان در ازدواج اول پنجاه سکه تمام بوده و دارای دو خواهر کوچکتر که ازدواج نمودند مهریه هر یک ۱۵۰ و ۲۱۳ سکه تمام میباشد و مهر مادر که در سال ۴۹ حدود ده هزار تومان وجه رایج بوده و مستندا به ماده ۱۰۹۱ قانون مدنی که در تعیین مهر المثل باید حال زن از حیث شرافت خانوادگی و سایر صفت و وضعیت او نسبت به اماثل و اقران و اقارب و همچنین عرف محل وغیره در نظر گرفته شود و با لحاظ تمامی جوانب امر حسب قرار صادره میزان مهر المثل خواهان در عقد موقت به تعداد ۴۴ قطعه سکه تمام بهار آزادی تعیین و اعلام میگردد دادگاه در تاریخ ۱۳۹۳/۶/۹ در وقت مقرر تشکیل جلسه داده و با بررسی پرونده ختم رسیدگی را اعلام و طی دادنامه شماره ۹۹۹- ۱۳۹۳/۶/۱۱ ضمن شرح دعوای خواهان و انعکاس اظهاراتش وکیل خواهان و خواندگان چنین رأی میدهد: با عنایت به مجموع اوراق و محتویات پرونده از جمله اظهارات صریح خوانده ردیف اول به اینکه مرحوم پدرش اقرار به ازدواج با خواهان نموده و اظهارات شهود نیز مجموعا دلالت بر وجود رابطه زوجیت بین خواهان و مرحوم ر. ع. دارد فلذا وجود علقه زوجیت به سبب عقد نکاح موقت فیما بین خوهان و مرحوم ر. ع. به استناد شهادت شهود و اظهارات خوانده ردیف اول و سایر قرائن و امارات موجود محرز و مسلم است لیکن در خصوص اینکه عقد موقت مستلزم تعیین مهریه بوده و هر چند خواهان و وکیل ایشان مدعی تعیین مهریه به تعداد ۱۱۴ سکه بوده اند لیکن این ادعا فاقد دلیل مثبت بوده و شهود و احد از خواندگان تنها راجع به زوجیت موقت خواهان و مرحوم اظهار نظر نمودند و در خصوص میزان مهریه اظهاری ننمودند و خواهان و وکیل ایشان هم سند و مدرکی در خصوص اثبات میزان آن ارائه ننمودند و با توجه به مجهول بودن میزان مهریه مستندا به ماده ۱۱۰۰ قانون مدنی مهرالمثل ایشان توسط کارشناس به تعداد ۴۴ سکه تعیین شد. لذا دادگاه با توجه به مساله ۱۹ از عقدنکاح واحکامه از کتاب تحریرالوسیله امام خمینی قدس سره الشریف اذا ادعی رجل زوجه امراه فصدقته او ادعت امره زوجیه رجل فصدقها حکم لها بذلک مع احتمال الصدق و باستناد مواد۱۰۷۵ ، ۱۰۷۶ ، ۱۰۷۷ ، ۱۱۰۰ ، ۱۳۱۳ ، ۱۳۱۵ ، ۱۳۱۷ ، ۱۳۲۱ و ۱۳۲۴ قانون مدنی و مواد ۲۲۹ و ۲۳۰ و ۱۹۸ قانون آیین دادرسی مدنی حکم به اثبات زوجیت با نوع عقد موقت ۹۹ ساله و با مهریه ۴۴ سکه تمام بهار آزادی صادر واعلام می نماید و ادعای خواهان راجع به مهریه مازاد از ۴۴ سکه را به علت عدم وجود دلیل مثبت غیر ثابت تشخیص مستندا به ماده ۱۱۰۰ قانون مدنی حکم به بطلان دعوا در این بخش صادر و اعلام مینماید. پس از ابلاغ رأی آقای م. ع. و نیز خانم م. چ. نسبت به این رأی اعتراض و تقاضای تجدیدنظرخواهی میکنند شعبه ۲۶ دادگاه تجدیدنظر استان تهران طی رأی شماره ۱۹۱۴-۱۳۹۳/۱۱/۱۹ دادنامه تجدیدنظرخواسته را تأیید می نماید. این رأی در تاریخ ۱۳۹۳/۱۲/۱۱ ابلاغ و آقایان م. (ن.) و م. ع. نسبت به آن اعتراض و تقاضای فرجامخواهی میکنند پرونده جهت رسیدگی پس از تبادل لوایح بدیوان عالی کشور ارسال که به این شعبه ارجاع میگردد. مشروح مفاد لوایح طرفین به هنگام ملاحظه گزارش قرائت خواهد شد. هیأت شعبه در تاریخ بالا تشکیل است. پس از قرائت گزارش آقای حیدرعلی حیدری عضو ممیز و اوراق پرونده مشاوره نموده چنین رأی میدهد :

رأی شعبه دیوان عالی کشور

اعتراض فرجام خواهان نسبت به رأی شماره ۱۹۱۴-۱۳۹۳/۱۱/۱۹ صادره از شعبه ۲۶ دادگاه تجدیدنظر استان تهران با توجه به مندرجات پرونده و رسیدگیهای به عمل آمده وارد نیست رأی دادگاه بنا به جهات و دلائل منعکس درآن و ملاحظه اظهارات آقای م. ع. در صورتجلسه مورخ ۱۳۹۳/۲/۱۶ دادگاه و مودای گواهی گواهان و اخذ دفترچه بیمه توسط مرحوم ر. ع. برای فرجام خوانده و سایر اظهارات و توضیحات داده شده از جهت رعایت تشریفات دادرسی اختلاف بینی از لحاظ موازین قانونی احراز نمیشود لذا باستناد ماده ۳۷۰ قانون آیین دادرسی مدنی مصوب سال ۱۳۷۹ رأی فرجام خواسته نتیجتا ابرام و پرونده اعاده میگردد. ر

ئیس و مستشار شعبه ۱۲دیوان عالی کشور

قدرت اله طیبی - حیدرعلی حیدری