رای شعبه کیفری دیوان عالی کشور درباره ادعای عدم آگاهی نسبت به نوعا کشنده بودن عمل
 | |
| شماره دادنامه | ۹۴۰۹۹۷۰۹۰۸۷۰۰۲۶۵ |
|---|---|
| تاریخ دادنامه | ۱۳۹۴/۰۷/۲۷ |
| نوع رأی | رأی شعبه |
| نوع مرجع | شعبه دیوان عالی کشور |
| شعبه | شعبه ۴۳ دیوانعالی کشور |
| گروه رأی | رای کیفری |
| موضوع | ادعای عدم آگاهی نسبت به نوعا کشنده بودن عمل |
| قاضی | محمودحاتمی محمد رضابروجردی سید حسین جعفری |
رای شعبه کیفری دیوان عالی کشور درباره ادعای عدم آگاهی نسبت به نوعا کشنده بودن عمل: ادعای عدم آگاهی فرد نظامی آموزش دیده، نسبت به کشنده بودن عمل شلیک با اسلحه پذیرفته نیست.
رأی خلاصه جریان پرونده
متعاقب گزارش و دادنامه شماره ۹۴۰۰۱۹۱ – ۱۳۹۴/۶/۲ شعبه ۳۱ دیوان عالی کشور دائر بر نقض دادنامه شماره ۹۴۰۰۱۰۸ – ۱۳۹۴/۳/۲۶ صادره از شعبه دوم دادگاه نظامی یک آ. و ارجاع پرونده به همان دادگاه (ص ۲۷۳ تا ۲۷۶) که نیازی به تکرار آن نمی باشد، دادگاه محترم مرجوع الیه که اینک به شعبه اول نظامی یک استان آ. تبدیل شده است، پس از استرشاد و دریافت پاسخ دیوان عالی کشور (ص ۲۸۰ و ۲۸۱) و پس از عزل وکیل سابق توسط وی و انتخاب و معرفی آقای ع. م. و آقای ع. د. ب. مجتمعا و منفردا، در مورخه ۱۳۹۴/۹/۱ با حضور نماینده دادستان و متهم و وکیل وی و پدر مقتول و وکیل اولیاءدم تشکیل جلسه داده و اظهارات و دفاعیات طرفین را استماع و لوایح تقدیمی وکلا را دریافت می دارد. نماینده دادستان، ضمن تقدیم مرقومه مورخه ۱۳۹۴/۹/۱ (ص ۳۰۹) خویش، بر اساس کیفرخواست صادره تقاضای رسیدگی را دارد. اولیاء دم متقاضی قصاص نفس می باشند و وکیل آنان نیز مستدلا خواسته آنان را بیان می کند. دادگاه اتهامات منتسبه را به متهم تفهیم می کند و وی می گوید: قتل عمدی را قبول ندارم و اتهامات شرکت پست و سرقت یک عدد فشنگ را قبول دارم. سلاح نگهبان از نوع ژ – ۳ بود ... به صورت متعارف و معمولی با هم شوخی می کردیم ... کار با شوخی به صورت دست انجام شد و متعاقبا همدیگر را هل می دادیم، اول متوفی اسلحه را به طرف من گرفت، سپس من اسلحه را به سوی وی گرفتم، و تصور می کردم اسلحه در ضامن است، دستم را روی ماشه گذاشتم که ناگهان تیر شلیک شد که به لحاظ اصابت تیر به متوفی فریاد زدم ... تا قبل رسیدن جانشین تیپ، من از جیب خشاب متوفی، یک تیر برداشتم ... و متهم اذعان دارد: برای اینکه متوفی را بترسانم خشاب پر را روی اسلحه گذاشتم و گلن گدن کشیدم!!! ولی دست به ضامن اسلحه نزدم؟! ...در ابتداء که با همدیگر شوخی می کردیم ایستاده بود و بعدا روی آجرها نشست!! که پس از آن شلیک صورت گرفت!! ... با اینکه آموزش دیده بودم، نادانی و جوانی کرده و مقررات را رعایت نکردم!! و متهم در پاسخ وکیل اولیاء دم که می پرسد: آیا می دانستند که نتیجه شلیک با سلاح گرم موجب قتل می شود یا نه؟! گفته است: بله! می دانستم اگر نمی دانستم معلوم می شد که آدم دیوانه بودم. سپس وکیل متهم در دفاع از وی، به فقدان عنصر قصد متهم، و اینکه حدود هشت ماه با هم دوست بوده اند و تخاصمی بین آنان نبوده است، و اقدام موکل در حد تظاهر به دست زدن به ماشه سلاح بوده است و شوخی بوده است، و موکل تصوری از امکان شلیک نداشته است، استناد و استدلال می کند و اذعان دارد که: هر چند وقوع حادثه منتسب به عمل موکل بوده، لکن در تحقق قتل عمد اراده مبتنی بر قصد فعل و قصد نتیجه ضروری بوده که در پرونده امر منتفی می باشد و در سرقت فشنگ هم شرائط سرقت وجود دارد. (ص ۳۱۰ تا ۳۱۷) که با تجدید وقت رسیدگی، جلسه مورخه ۱۳۹۴/۹/۱۰ دادگاه نیز با حضور طرفین تشکیل می شود و استماع اظهارات و دفاعیات آنان و اخذ آخرین دفاع از متهم، نهایتا ختم رسیدگی را اعلام و طی دادنامه شماره ۹۴۰۰۷۶۶ – ۱۳۹۴/۹/۱۶ ضمن تهیه گزارشی از روند پرونده، چنین رأی می دهد: بر اساس محتویات پرونده و کیفرخواست شماره ۹۰۱۰۴۳۹۰۲۷۰۰۲۲۱۴ مورخ ۱۳۹۳/۱۱/۲۸ سرباز وظیفه ف. ن. (مقتول) در تایخ ۱۳۹۳/۶/۷ از ساعت ۱۸ الی ۲۰ نگهبان بوده که در حدود حوالی ساعت ۱۹ سرباز وظیفه س. الف. (نگهبان همجوار) با ترک محل نگهبانی خود در محل نگهبانی سرباز ف. ن. حاضر، ضمن تعویض خشاب پر با خشاب خالی که روی اسلحه بوده در حالی که مرحوم روی آجر نشسته بود به سوی ایشان شلیک و نامبرده را به قتل می رساند با شلیک تیر شخص دیگری پست همجوار به نام سرباز وظیفه س. پ. به محل حادثه رسیده و س. الف. به وی اظهار می دارد مرحوم خودش تیراندازی کرده و خودکشی نموده است و به سرباز س. پ. تأکید می نماید که به کسی نگوید تیر وی به ایشان اصابت نموده است. متهم سپس برای اینکه موضوع خودکشی جلوه داده شود یک تیر از خشاب مرحوم برداشته و جایگزین تیر شلیک شده خود نموده و خشاب را روی اسلحه مرحوم گذاشته تا اینکه مشخص شود تیر شلیک شده از خشاب مرحوم بوده است. بر اساس صحنه سازی ضارب یگان در گزارش اولیه موضوع را خودزنی منجر به فوت اعلام نموده است. در گزارش معاینه جسد پزشکی قانونی به شرح اوراق ۱۲۱ و ۱۲۲ پرونده اعلام داشته یک مورد گلوله به متوفی اصابت نموده که محل ورود گلوله از سمت چپ چانه می باشد. گلوله از چانه وارد شده از نسج نرم زیر چانه عبور و مجددا از سمت چپ گردن از بالا به پایین عبور نموده و وارد قفسه سینه در سمت چپ شده در قوس خلفی دنده های فوقانی چپ متوقف شده و مرمی مچاله شده بود پلیس آگاهی مرند که از سوی مرجع عمومی، تحقیقات مقدماتی را انجام داده طی شرحی اعلام داشته که مسیر حرکت گلوله از بالا به پایین بوده و حالت تیراندازی به صورت خودزنی ضعیف تر به نظر می رسد لذا موضوع مشکوک و می تواند دیگر زنی باشد. متعاقبا سرباز وظیفه س. پ. در تحقیقات صورت گرفته اظهار داشته در حدود ساعت ۱۹:۱۰ متوجه صدای تیر شدم و مشاهده کردم س. الف. در بالای سر متوفی ف. ن. می باشد به آنجا رسیدم دیدم گلویش خونریزی می کند و اسلحه در کنارش هست قبل از آن ف. با س. شوخی می کردند ولی ندیدم چه کسی شلیک کرده بود بعد س. به بنده گفت که از اسلحه ایشان شلیک شده و گفت به کسی نگویم ... ریاست متحرم وقت شعبه دوم دادگاه نظامی یک استان آ. عهده دار رسیدگی گردیده و برابر دادنامه شماره ۹۴۰۹۹۷۹۰۲۵۲۰۰۱۰۸ مورخ ۱۳۹۴/۳/۲۶ چنین رأی داده است: با توجه به مفاد پرونده و مجموع اظهارات متهم در مراحل مقدماتی و در محضر دادگاه و مجموع اظهارات تنها شاهد ماوقع در جریان رسیدگی و در جلسه دادگاه، نبود سابقه اختلاف و درگیری بین متهم و سرباز متوفی قصد متهم نسبت به قتل عمد سرباز وظیفه مرحوم متوفی ف. ن. محرز نبوده هر چند مرتکب به گرفتن اسلحه به سوی مجنی علیه نسبت به وی قصد رفتاری (قصد فعل) داشته لکن قصد ایراد جنایت واقع شده یا نظیر آن برای دادگاه محرز نبوده و توجها به اینکه وقوع قتل و احراز آن مطابق قانون و شرع منوط به تحقق نتیجه است و بدیهی است قصد نتیجه یا علم به وقوع آن باید احراز گردد که در پرونده حاضر هر دو مورد اعلامی برای دادگاه احراز نگردیده و برای دادگاه از مجموع مفاد پرونده، اظهار تک شاهد ماوقع و اقاریر متهم، بزهکاری وی در خصوص اتهامات ترک محل نگهبانی و تقصیر نامبرده دایر بر بی احتیاطی و بی مبالاتی و عدم رعایت نظامات دولتی موجب شلیک تیر منجر به فوت مجنی علیه و متعاقبا سرقت یک تیر از مهمات متعلق به مجنی علیه که جهت بی گناه جلوه دادن خود می باشد محرز بوده که به استناد تبصره ماده ۱۴۵ قانون مجازات اسلامی مصوب ۹۲ و ماده ۶۱۶ قانون مجازات اسلامی (کتاب پنجم تعزیرات) و بند ج ماده ۴۳ و ماده ۸۸ قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح و رعایت مواد ۲۷ و ۱۳۴ قانون مجازات اسلامی مصوب ۹۲ مجازات قانونی را درجه چهار، پنج، شش اعلام به اتهام بی احتیاطی و بی مبالاتی منجر به قتل غیرعمد (شبه عمد) به تحمل سه سال حبس و به اتهام ترک پست بدون مجوز به تحمل دو سال حبس و به اتهام سرقت مهمات به تحمل ده سال حبس محکوم می گردد. در خصوص محکومیت متهم به پرداخت دیه که با توجه به فوت مجنی علیه در ایام ماه حرام، مشمول حکم تغلیظ نیز خواهد بود با توجه به عدم مطالبه دیه از سوی اولیاء دم در حال حاضر دادگاه مواجه با تکلیف نمی باشد. پس از ابلاغ دادنامه به اولیاء دم و محکوم علیه، در مهلت قانونی از دادنامه مورد بحث فرجام خواهی نموده اند (اوراق ۲۵۸ – ۲۵۳، ۲۷۶ – ۲۶۷) ریاست و عضو معاون محترم شعبه ۳۱ دیوان عالی کشور پس از بررسی محتویات پرونده و دادنامه معترض عنه و لوایح فرجام خواهی و ملاحظه نظریه دادیار محترم دادسرای دیوان عالی کشور برابر دادنامه شماره ۹۴۰۹۹۷۰۹۰۸۷۰۰۱۹۱ مورخ ۱۳۹۴/۶/۲ چنین استدلال فرموده اند از آنجا که قرار مجرمیت و کیفرخواست صادره بر اساس ادعای وصف عمد در جنایت معموله توسط مرتکب استوار بوده است و توجه بر این واقعیت که دادگاه بر خلاف تکلیف مقرره در بند ب ماده ۳۵۹ و ماده ۳۹۹ قانون آیین دادرسی کیفری بدون حضور دادستان در تاریخ های ۱۳۹۴/۲/۱ و ۱۳۹۴/۳/۱۹ تشکیل جلسه داده... النهایه دادنامه معترض عنه نقض و جهت رسیدگی مجدد به دادگاه صادرکننده رأی منقوض ارجاع می گردد. سپس دادگاه به شرح ذیل اعلام رأی می کند: رأی دادگاه: در خصوص اتهامات سرباز وظیفه س. الف. دایر بر تیراندازی برخلاف مقررات منجر به قتل سرباز ف.ن. آروق و سرقت مهمات و ترک محل نگهبانی موضوع کیفرخواست شماره ۹۳۱۰۴۳۹۰۲۷۰۰۲۲۱۴ مورخ ۱۳۹۳/۱۱/۲۸ صادره از دادسرای نظامی استان آ – با عنایت به جمیع اوراق و محتویات پرونده و دلایل ذیل ۱ – شکایت اولیاء دم متوفی ۲ – گزارش یگان متبوع متهم، ۳ – نظریه پزشکی قانونی به شرح اوراق ۱۲۲ و ۱۲۱ پرونده، ۴ – دفاع بلاوجه متهم و وکیل مدافع وی نسبت به عمدی نبودن قتل و اقاریر صریح متهم نسبت به سایر اتهامات منتسبه و متعاقبا توجه به سایر ادله مضبوط در پرونده در خصوص احراز عمدی بودن نوع قتل توجها به رفتارهای مرتکب بدین شرح الف: تعویض خشاب خالی با خشاب پر. ب: مسلح نمودن اسلحه با کشیدن گلنگدن، پ: گرفتن اسلحه پر به سوی متوفی و چکاندن ماشه آن، ت: بعد از شلیک برداشتن یک عدد تیر از خشاب متوفی تا اینکه تلقی شود مقتول خودزنی کرده است. ج: تهدید تنها شاهد قضیه به کتمان موضوع. النهایه گرفتن اسلحه پر به سوی مجنی علیه و چکاندن ماشه آن که نوعا موجب جنایت واقع شده یا نظیر آن می گردد هر چند فاعل قصد ارتکاب آن جنایت و نظیر ان را نداشته باشد ولی آگاه و متوجه بوده که آن کار نوعا موجب جنایت یا نظیر آن می شود که خلاف این ادعا (به کشنده بودن رفتار ارتکابی آگاهی نداشته) از فرد نظامی آموزش دیده پذیرفته نیست بزه های انتسابی محرز است. علیهذا دادگاه درجه مجازات جرایم تعزیری را درجه ۴ و ۶ تشخیص و مستندا به بند ب ماده ۲۹۰ و ماده ۳۸۱ قانون مجازات اسلامی مصوب ۹۲ و مواد ۴۱ و ۸۸ و بند ج ماده ۴۳ قانون مجازات جرایم نیروهای مسلح و رعایت مواد ۴۱۷ و ۴۱۸ و ۴۲۰ و ۳۰۱ و ۲۷ و ۱۳۴ و ۱۳۵ قانون مجازات اسلامی مصوب ۹۲ متهم را به لحاظ اتهام تیراندازی بر خلاف مقررات منجر به قتل عمدی سرباز ف. ن. به قصاص نفس (اعدام) و نیز علاوه بر جبران خسارت وارده (ارزش ریالی یک عدد تیر جنگی شلیک شده) به تحمل یک سال حبس تعزیری و به اتهام ترک محل نگهبانی به تحمل دو سال حبس تعزیری و به اتهام سرقت مهمات به تحمل ده سال حبس تعزیری محکوم می نماید. رأی صادره حضوری و به استناد ماده ۴۲۷ و ۴۳۱ قانون آیین دادرسی کیفری ظرف بیست روز پس از ابلاغ قابل فرجام در دیوان محترم عالی کشور می باشد. از رأی صادره آقای ع. م. به وکالت از محکوم علیه تقاضای فرجام خواهی – در وقت مقرر – کرده است که پرونده به دیوان عالی کشور ارسال گردیده و حسب الارجاع تحت نظر قرار دارد. ضمنا وکیل دیگر و جدید محکوم علیه – آقای م. و. – نیز از رأی صادره تقاضای فرجام کرده است. هیئت شعبه در تاریخ بالا تشکیل پس از قرائت گزارش آقای سید حسین جعفری عضو ممیز و ملاحظه اوراق پرونده و نظریه کتبی آقای حاتمی دادیار دیوان عالی کشور در مورد دادنامه شماره ۹۴۰۰۷۶۶ – ۱۳۹۴/۹/۱۶ فرجام خواسته مشاوره نموده و با اکثریت چنین رأی می دهد:
رأی شعبه دیوان عالی کشور
فرجام خواهی محکوم علیه آقای س. الف. با وکالت آقای ع. م. از دادنامه فرجام خواسته فوق الذکر، با توجه به مجموع اوراق پرونده و گزارش و دادنامه شماره ۹۴۰۰۱۹۱ – ۱۳۹۴/۶/۲ شعبه ۳۱ دیوان عالی کشور و اقدامات قضائی معموله در شعبه اول دادگاه نظامی یک استان آ. – متعاقب دادنامه نقضی دیوان عالی کشور و اظهارات متهم و اقاریر وی در پذیرش اتهامات ترک پست و سرقت یک عدد فشنگ از مقتول، و نحوۀ دفاع وی در باب اتهام قتل، و پذیرش وی در اینکه: شوخی لفظی، به مرحله از عملیات فیزیکی از قبیل هل دادن یکدیگر و کشیدن سلاح بر روی همدیگر، و اینکه اذعان دارد: گلنگدن کشیده و سلاح را مسلح کرده است و با اینکه مرحوم مقتول صحنه فیزیکی را ترک و در گوشه ای نشسته بوده است، برای ترساندن وی، این اقدامات را انجام داده است ولی در نهایت ادعا دارد که: تصور داشته است سلاح در حالت ضامن است؟!! و اقدامات بعدی متهم در به اصطلاح خودکشی جلوه دادن قتل با سرقت یک عدد فشنگ از جیب خشاب متصرفی مقتول، و بررسی لایحه تقدیمی آقای وکیل در مرحله فرجام خواهی، و مبانی استدلالی دادنامه فرجام خواسته، نتیجتا غیرموجه و غیرمدلل تشخیص و مردود اعلام و دادنامه فرجام خواسته استنادا به بند الف ماده ۴۶۹ قانون آئین دادرسی کیفری ابرام می گردد.
رئیس و مستشار شعبه ۴۳ دیوان عالی کشور
سید حسین جعفری - محمد رضا بروجردی