نظریه شماره 1721/95/7 مورخ 1395/07/24 اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره تبدیل مجازات حبس به جزای نقدی

شماره نظریه	۱۷۲۱/۹۵/۷
شماره پرونده	۵۹–۸۶۱/۱–۲۹۵
تاریخ نظریه	۱۳۹۵/۰۷/۲۴
موضوع نظریه	آیین دادرسی کیفری
محور نظریه	تبدیل مجازات حبس

نظریه شماره ۱۷۲۱/۹۵/۷ مورخ ۱۳۹۵/۰۷/۲۴ اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره تبدیل مجازات حبس به جزای نقدی : در این نظریه به بررسی سوالات مختلفی پیرامون تبدیل مجازات حبس به جزای نقدی پرداخته شده است. پرسشها شامل محاسبه جزای نقدی از زمان شروع بازداشت یا از زمان صدور دادنامه تبدیل مجازات و همچنین دوران بازداشتی که در حین اجرای محکومیت بوده است، میشود. نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه تشریح میکند که احتساب ایام بازداشتی قبلی مربوط به دوران قبل از اجرای حکم قطعی است و در صورت اجرای حکم قطعی، مجوز قانونی برای احتساب آن وجود ندارد. همچنین در خصوص محکومیت به حبس ابد، توضیح داده میشود که تبدیل به مجازات دیگر امکانپذیر نبوده و در صورت بیماری، قاضی میتواند اجرای مجازات را به تعویق اندازد. در نهایت، ماهیت مجازات اعدام در قانون اصلاح مبارزه با مواد مخدر بررسی شده و بیان میشود که این نوع مجازات از نوع بازدارنده است و تبدیل آن مشکلی ندارد.

استعلام

برابر ذیل ماده ۵۰۲ قانون آیین دادرسی کیفری چنانچه در جرایم تعزیری امیدی به بهبودی بیمار نباشد قاضی اجرای احکام پرونده را برای تبدیل به مجازات مناسب دیگر با در نظر گرفتن نوع بیماری و مجازات به مرجع صادر کننده رای قطعی ارسال می کند حال بفرمایید:

۱–اگر مجازات حبس مدت دار تبدیل به جزای نقدی با استناد به مواد ۵۰۲ – ۵۱۵ و ۵۲۹ قانون آیین دادرسی کیفری و ۲۷ و۲۹ قانون مجازات اسلامی گردد جزای نقدی از روز اول بازداشت محکوم علیه محاسبه می گردد و یا از روز صدور دادنامه تبدیل مجازات– به عبارت دیگر محکوم علیه باید جزای نقدی را بپردازد آزاد شود و یا خیر با احتساب ایام بازداشت آزاد می گردد؟

۲–تبدیل مجازات در مواردی که محکوم علیه به حبس ابد محکوم گردیده چگونه محاسبه می شود؟

با توجه به نص صریح قانون که اشاره به جرایم تعزیری دارد اگر حکم اولیه اعدام یوده و با شمول عفو به حبس ابد و یا ۱۵ سال تقلیل پیدا کرده باشد و از آنجا که اعدام جزء جرایم تعزیری نمی باشد و به صراحت در قانون اصلاح مبارزه با مواد مخدر به عنوان مثال ماده ۹ آن افساد فی الارض تشخیص داده شده و بر اساس احکام اسلام یکی از حدود الهی است آیا در چنین شرایطی هم تبدیل مجازات قانونی می باشد و یا خیر؟

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

۱– احتساب ایام بازداشتی قبلی موضوع ماده ۲۷ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ و تبصره ۱ ماده ۵۲۹ قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲، مربوط به بازداشت قبل از اجرای حکم قطعی است؛ در حالیکه مفروض سوال، محاسبه حبسی است که محکوم علیه در اجرای حکم قطعی متحمل شده است و این دو با هم متفاوت است و در دومی مجوزی برای احتساب ایام محکومیت قبلی متحمل شده در قانون وجود ندارد لذا در اجرای ماده ۵۰۲ قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲ اگرچه قطعا قاضی رسیدگی کننده در هنگام تبدیل مجازات حبس به مجازات مناسب حال متهم، میزان مجازات حبس قبلی را که متهم تحمل کرده است، باید لحاظ نماید، ولی پس از تبدیل مجازات، مجوز قانونی برای احتساب آن وجود ندارد.

۲– در مورد محکومیت به حبس ابد، چنانچه محکوم بیمار باشد، قاضی اجرای احکام کیفری طبق ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی کیفری عمل می کند و چنانچه امکان معالجه او در زندان یا خارج از آن نباشد و ادامه حبس موجب تشدید بیماری یا تاخیر در بهبودی وی شود، قاضی اجرای احکام طبق ماده ۵۰۲ قانون مذکور، اجرای مجازات را به تعویق می اندازد و ضابطه ای برای تبدیل حبس ابد به مجازات مناسب دیگر نیست.

۳– ماهیت مجازات اعدام مندرج در قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر، حد نیست؛ زیرا با توجه به مرجع تصویب این قانون که مجمع تشخیص مصلحت نظام است، برقراری این مجازات به منظور

حفظ نظم و مراعات مصلحت اجتماع در قبال تخلف از مقررات و نظامات دولتی است و از نوع بازدارنده است. گر چه در قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ عبارت بازدارنده نیامده است، اما با توجه به ماده ۱۸ آن در تعریف تعزیر: تعزیر مجازاتی است که مشمول عنوان حد، قصاص یا دیه نیست و به موجب قانون در موارد ارتکاب محرمات شرعی یا نقض مقررات حکومتی تعیین و اعمال می گردد؛ بنابراین جایگزین عنوان مجازات بازدارنده در قانون جدید تعزیر حکومتی است. مضافا به اینکه ماده ۹ قانون اصلاح قانون مبارزه با مواد مخدر، مرتکب بزه موضوع بند ۴ ( همین ماده) را در حکم مفسد فی الارض محسوب نموده که نفس این تصریح و استثناء، خود دلالت بر عدم اعتقاد مقنن بر شمول حکم افساد فی الارض بر مصادیق اعدام مقرر در سایر مواد قانون مذکور دارد. بنابراین تبدیل مجازات تعزیری مذکور در فرض سوال (۱۵ سال حبس)، در اجرای ماده ۵۰۲ قانون آیین دادرسی کیفری در صورت وجود شرایط قانونی، بلااشکال است.