نظریه شماره 1774/96/7 مورخ 1396/08/02 اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره نحوه محاسبه سهم الارث زوجه از اموال غیرمنقول و رابطه آن با سهم الارث سایر وراث

شماره نظریه	۱۷۷۴/۹۶/۷
شماره پرونده	۱۰۹۳–۱/۷–۹۶
تاریخ نظریه	۱۳۹۶/۰۸/۰۲
موضوع نظریه	حقوق مدنی
محور نظریه	سهمالارث زوجه

نظریه شماره ۱۷۷۴/۹۶/۷ مورخ ۱۳۹۶/۰۸/۰۲ اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره نحوه محاسبه سهمالارث زوجه از اموال غیرمنقول و رابطه آن با سهمالارث سایر وراث: در این نظریه مشورتی، اداره کل حقوقی قوه قضاییه به بررسی نحوه محاسبه سهمالارث زوجه از اموال غیرمنقول و تعامل آن با سهمالارث سایر وراث پرداخته است. استعلام به بررسی این موضوع می پردازد که آیا سهمالارث مادر متوفی باید پس از کسر سهمالارث زوجه محاسبه شود یا خیر. اداره کل حقوقی قوه قضاییه تصریح می کند که طبق ماده ۹۰۶ و ۹۴۶ قانون مدنی، سهمالارث وراث، از جمله مادر و زوجه، از کل ترکه محاسبه میشود و زن حق دارد در صورت امتناع ورثه از ادای قیمت، سهم خود را از عین اموال استیفاء کند. همچنین اشاره شده است که سند مالکیتی که به نام مادر متوفی صادر میشود باید به قدر سهم او یعنی یکششم از کل مال غیرمنقول باشد. رای شماره ۲۳ هیات عمومی دیوان عدالت اداری نیز جهت تایید این استنباط ارایه شده است.

استعلام

مردی در تاریخ ۱۷/۱۰/۷۷ فوت نموده است و تاکنون ترکه وی تقسیم نگردیده است و وراث حین الفوت وی عبارتند از: یک مادر– یک همسردایم– دو دختر– یک پسر، لذا جهت محاسبه سهم الارث زوجه از قیمت اموال غیرمنقول اعم از عرصه و اعیان ارث می برد.

س: ۱–چنانچه ترکه غیرمنقول زوج به میزان هشتاد میلیون تومان باشد سهم الارث زوجه یک هشتم از هشتاد میلیون تومان محاسبه می شود که مقدار آن ده میلیون تومان می شود لذا جهت محاسبه ی سهم الارث مادر متوفی آیا یک ششم از هشتاد میلیون تومان در نظر می گیرند یا سهم الارث مادر متوفی پس از کسر سهم الارث زوجه یعنی یک ششم از هفتاد میلیون تومان محاسبه می گردد؟

۲–چنانچه سهم الارث زوجه پرداخت نگردد در هنگام صدور سند مالکیت به نام مادر متوفی آیا یک ششم به استثنای ثمن بهای عرصه و اعیان زوجه خواهد بود یا خیر؟ با توجه به آنکه طبق ماده ۹۴۸ قانون مدنی هرگاه ورثه از اداء قیمت امتناع کنند زن می تواند حق خود را از عین آنها استیفاء کند.

۳–در صورتی که سند مالکیت به نام مادر متوفی بایستی یک ششم به استثناء ثمن بهای عرصه و اعیان زوجه صادر شود در زمان محاسبه سهم الارث مادر متوفی با وجود هشتاد میلیون تومان ترکه غیرمنقول زوج چه مقدار بایستی سهم الارث مادر متوفی محاسبه گردد.

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

۲و۱– فروض (کسرهای مشخصی از ترکه که عبارت باشد از نصف، یک چهارم، یک هشتم، دوسوم، یک سوم، یک ششم) تعیین شده برای وراث در فقه که عینا در قانون مدنی منعکس شده است، از کل ترکه است؛ بنابراین طبق ماده ۹۰۶ قانون مدنی، یک ششم از کل ترکه از آن مادر است و با توجه به عموم صدر ماده ۹۴۶ قانون یادشده در صورت فرزند دار بودن زوج، یک هشتم از کل ترکه منقول و غیرمنقول متوفی از آن زوجه خواهد بود و گرچه زوجه نسبت به اموال غیرمنقول ابتدایا نسبت به عین این اموال (اعم از عرصه و اعیان) حقی ندارد، اما طبق ماده ۹۴۸ (اصلاحی ۱۶/۱۱/۸۷) همین قانون، هرگاه ورثه از اداء قیمت، امتناع کنند، زن می تواند حق خود را از عین اموال استیفاء کند. بنابراین، سند مالکیتی که به نام مادر متوفی صادر می شود، به قدر سهم او یعنی یک ششم از کل مال غیرمنقول خواهد بود. رای شماره ۲۳ هیات عمومی دیوان عدالت اداری در خصوص ابطال بند ۱ بخشنامه شماره ۱۴۲۹۰۴/۹۳–۸/۹/۱۳۹۳ سازمان ثبت اسناد و املاک کشور موید این استنباط است.

۳– با توجه به مراتب فوق، این سوال منتفی است.