نظریه شماره 2033/96/7 مورخ 1396/09/01 اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره تعیین جرایم رانندگی بدون گواهینامه و تفسیر ماده 483 قانون آیین دادرسی کیفری

شماره نظریه	۲۰۳۳/۹۶/۷
شماره پرونده	۱۷۹۳–۱/۱۶۸–۹۵
تاریخ نظریه	۱۳۹۶/۰۹/۰۱
موضوع نظریه	آیین دادرسی کیفری
محور نظریه	تخلفات رانندگی و اعمال ماده ۴۸۳ قانون آیین دادرسی کیفری

نظریه شماره ۲۰۳۳/۹۶/۷ مورخ ۱۳۹۶/۰۹/۰۱ اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره تعیین جرایم رانندگی بدون گواهینامه و تفسیر ماده ۴۸۳ قانون آیین دادرسی کیفری: این نظریه به بررسی چگونگی تعیین درجه جرم رانندگی بدون گواهینامه طبق ماده ۷۲۳ تعزیرات بر اساس شاخصهای ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی و تعیین وضعیت شکایتهای متعدد در پروندهها و اعمال تخفیف طبق ماده ۴۸۳ قانون آیین دادرسی کیفری میپردازد. بر اساس این نظریه، درجه جرم رانندگی بدون گواهینامه از جرایم تعزیری درجه ۶ محسوب میشود و در صورت وجود کیفرخواست از دادسرا به دادگاه ارسال میگردد. در مورد گذشت شاکیان و تخفیف مجازات، دادگاه در صورت گذشت بخشی از شکات میتواند باتوجه به شرایط پرونده تخفیف لازم را اعمال نماید و قاضی این اختیار را دارد که مجازات حبس را به مجازات دیگری تبدیل نماید.

استعلام

۱–درخصوص بزه رانندگی به وسیله نقلیه بدون داشتن گواهینامه ماده۷۲۳ تعزیرات با توجه به مجازات بزه مذکور که در ماده۷۲۳ قانون تعزیرات اعلام شده است و وفق ماده۱۹ قانون مجازات اسلامی جزء جرایم درجه هشت محسوب می شود با توجه به رویه های مختلف رسیدگی به بزه مذکور به صورت مستقیم در دادگاه صورت می گیرد یا اینکه مستلزم رسیدگی در دادسرا و صدورکیفرخواست است.

۲–در پرونده های که دارای شکات متعددند و یک یا دو شاکی پس از صدور حکم اعلام رضایت نموده اند آیا می توان وفق ماده ۴۸۳ قانون آیین دادرسی کیفری وفق تقاضای متهم اعمال تخفیف نمود یا اینکه نیاز به رضایت کلیه شکات دارد؟

۳–در اعمال ماده۴۸۳ قانون آیین دادرسی کیفری وفق سطور انتهایی ماده مذکور آیا می توان مجازات حبس را به جزای نقدی یا شلاق تبدیل نمود یا صرفا تخفیف مجازات در محدوده همان مجازات اعلام شده در حکم اولیه است.

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

۱– ملاک تعیین درجه جرم، "مجازات قانونی آن جرم" است که بر اساس شاخص های ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ و تبصره های آن مشخص می گردد؛ اما باید توجه داشت که مجازات قانونی جرم، ممکن است در ماده قانونی خاص مشخص شده باشد یا در مواد دیگری نظیر بندهای ۱ و ۲ ماده ۳ قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین مصوب ۱۳۷۳ با اصلاحات و الحاقات بعدی و به صراحت بند ۱ قانون مذکور، مجازات کلیه جرایم مربوط به تخلفات رانندگی (از جمله جرم موضوع ماده ۷۲۳ قانون مجازات اسلامی ۱۳۷۵) به استثنای موارد مستثنی–شده در تبصره ماده ۷۱۸ قانون اخیرالذکر، جزای نقدی موضوع این بند است. بنابراین ملاک تعیین درجه جرایم مشمول بند ۱ ماده ۳ قانون وصول برخی از درآمدهای دولت و مصرف آن در موارد معین، با توجه به زمان وقوع جرم "میزان جزای نقدی حاکم در زمان وقوع جرم" و انطباق آن با شاخص های مقرر در ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ و تبصره های آن است که در حال حاضر با عنایت به افزایش میزان جزای نقدی جرایم مربوط به تخلفات رانندگی به شرح جدول شماره ۱۶ تغییر تعرفه های خدمات قضایی پیوست قانون بودجه سال ۱۳۹۶، سه میلیون و سیصد هزار تا سی و سه میلیون ریال است و بزه رانندگی بدون پروانه در حال حاضر جرم تعزیری درجه ۶ محسوب می شود که در صورت صدور کیفرخواست توسط دادسرا، پرونده به دادگاه ارسال می گردد. به عبارت دیگر، چنانچه به موجب قانون، نوع و میزان مجازات جرمی تغییر کند، مجازات مقرر در قانون موخر ملاک تعیین درجه آن جرم است.

۲– نظر به اینکه گذشت شاکی از جمله کیفیات مخففه محسوب می شود که در صورت اعلام آن، دادگاه می تواند در مجازات مرتکب، تخفیف لازم را اعمال نماید، بنابراین در موارد مذکور در ماده ۴۸۳ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ نیز چنانچه برخی از شکات از شکایت خود صرف نظر نمایند، دادگاه با در نظر گرفتن شرایط پرونده و تعداد شکات و ایجاد تناسب در مجازات نسبت به تخفیف در مجازات تعیین شده، اقدام نماید.

۳– درموارد اعمال ماده ۴۸۳ قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲، قاضی علاوه بر دارابودن اختیار تقلیل مجازات حبس، اختیار تبدیل مجازات حبس به مجازات دیگری را که مناسب تر به حال محکوم علیه باشد، داراست.