نظریه شماره 7/1401/501 مورخ 1401/06/02 اداره کل حقوقی قوه قضاییه
 | چکیده این نظریه توسط هوش مصنوعی تولید شده است و هنوز توسط پژوهشگران ویکی حقوق بررسی نشده است. |
 | |
| شماره نظریه | ۷/۱۴۰۱/۵۰۱ |
|---|---|
| شماره پرونده | ۱۴۰۱-۹/۱-۵۰۱ ح |
| تاریخ نظریه | ۱۴۰۱/۰۶/۰۲ |
| موضوع نظریه | حقوق خانواده |
| محور نظریه | نکاح موقت و ثبت آن |
نظریه شماره ۷/۱۴۰۱/۵۰۱ مورخ ۱۴۰۱/۰۶/۰۲ اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره بطلان شرط ارث در نکاح موقت و الزام به ثبت آن: شرط ارث بری در نکاح موقت از نظر شرعی و قانونی باطل است؛ زیرا قواعد ارث آمره هستند. الزامی برای ثبت نکاح موقت وجود ندارد، مگر در شرایطی که در ماده 21 قانون حمایت خانواده به آن اشاره شده، که شامل شرط مبنی بر ثبت نکاح است و نه سایر شروط در عقد. بنابراین، ضمانت اجرای کیفری تنها به موارد الزام قانون محدود میگردد و شروط دیگر مشمول آن نمیشوند.
استعلام
در مورد نکاح موقتی که ضمن آن شرط ارث بردن زوجین از یکدیگر درج شده است، در خصوص مسؤولیت کیفری زوج از حیث عدم ثبت عقد ازدواج اختلاف نظر است. الف- عده ای به استناد به قول مشهور فقها و فتوای امام خمینی (ره) در تحریرالوسیله؛ شرط را باطل و فاقد اثر از جمله از حیث ایجاد مسؤولیت به ثبت نکاح، می دانند. ب- عده ای نیز شرط را صحیح؛ اما مرد را به ثبت رسمی نکاح مکلف نمی دانند و معتقدند اصل بر عدم تکلیف زوج به ثبت نکاح موقت است و موارد استثنایی مندرج در ماده 21 قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ باید در حدود نص تفسیر شود و با توجه به ظهور کلام و موقعیت بیان قانون گذار، عبارت شرط ضمن عقد در بند ۳ ماده ۲۱ را نیز باید محدود به شرط مبنی بر تعهد زوج به ثبت نکاح می دانند و نه هر شرطی؛ زیرا چنانچه قانون گذار نظری غیر از این داشت، در این ماده به جای کلمات شرط ضمن عقد عبارت هرگونه شرط ضمن عقد را بیان می کرد. ج- گروه سوم شرط را صحیح و بر اساس بند ۳ ماده 21 قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱ مرد را مکلف به ثبت نکاح و مستوجب ضمانت اجرای کیفری عدم ثبت ازدواج می دانند. با عنایت به تفاوت دیدگاه های موجود، خواهشمند است نظر خود را در این خصوص اعلام فرمایید.
نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه
اولا، با توجه به آمره بودن قواعد ارث، در فرض سؤال شرط مقرر بین زوجین موقت مبنی بر ارث بری آنان از یکدیگر، باطل و فاقد اثر شرعی و قانونی است.
ثانیا، صرف نظر از آن که بین شرط توارث زوجین موقت و الزام یا عدم الزام زوج به ثبت نکاح موقت در چنین فرضی ملازمه ای وجود ندارد، به صراحت ماده 21 قانون حمایت خانواده مصوب ۱۳۹۱، موارد الزامی ثبت نکاح موقت منحصر در بندهای سه گانه موضوع این ماده است و از ظاهر بند ۳ این ماده چنین مستفاد است که حکم آن صرفا ناظر بر شرط ضمن عقد نکاح موقت مبنی بر ثبت آن است و دیگر شروط ضمن عقد نکاح از شمول این بند و ضمانت اجرای کیفری عدم اقدام به آن (ماده ۴۹ همین قانون) خروج موضوعی دارد.