نظریه شماره 7/1401/566 مورخ 1401/08/09 اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره مقایسه نظام نیمه آزادی و رأی باز و تأثیر مجازات قانونی و قضایی در تعیین حبس های تعزیری با درجه های مختلف

شماره نظریه	۷/۱۴۰۱/۵۶۶
شماره پرونده	۱۴۰۱–۱۸۶/۱–۵۶۶ ک
تاریخ نظریه	۱۴۰۱/۰۸/۰۹
موضوع نظریه	حقوق جزا
محور نظریه	نظام نیمه آزادی

نظریه شماره ۷/۱۴۰۱/۵۶۶ مورخ ۱۴۰۱/۰۸/۰۹ اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره مقایسه نظام نیمه آزادی و رای باز و تاثیر مجازات قانونی و قضایی در تعیین حبسهای تعزیری با درجههای مختلف: در این نظریه، اداره کل حقوقی قوه قضاییه به استعلامی درباره نظام نیمه آزادی و شرایط اعمال آن پرداخته است. ملاحظه میشود که منظور از حبسهای تعزیری درجه پنج تا هفت مذکور در ماده ۵۷ قانون مجازات اسلامی، مجازات قانونی جرم است و نه مجازات قضایی قید شده در دادنامه. همچنین، نظام نیمه آزادی به عنوان شیوهای از اجرای حکم حبس بوده و تابع احکام و شرایط خاصی است که در ماده ۵۶ و ۵۷ قانون مجازات اسلامی و آییننامه اجرایی مربوطه تصریح شده، و در نتیجه شرایط و مقررات مربوط به رای باز در آییننامه سازمان زندانها به نظام نیمه آزادی تسری نمییابد.

استعلام

در خصوص نظام نیمه آزادی موضوع مواد ۵۶ و ۵۷ قانون مجازات اسلامی، ملاک حبس های موضوع ماده ۵۷ مذکور (درجات ۵، ۶ و ۷) مجازات قانونی است یا قضایی؟ و آیا شرایط و ضوابط رای باز مندرج در آیین نامه سازمان زندان ها به نظام نیمه آزادی نیز تسری دارد؟

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

۱– منظور از عبارت حبس های تعزیری درجه پنج تا هفت در صدر ماده ۵۷ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲، مجازات قانونی جرم ارتکابی است نه مجازات قضایی که در دادنامه قید می شود؛ زیرا مقنن در این ماده از عبارت محکومیت به حبس استفاده نکرده است و موید این نظر، تصریح ماده ۶۲ این قانون است که در این ماده به جرایم تعزیری اشاره شده است.

۲– مستفاد از مواد ۵۶ و ۵۷ قانون مجازات اسلامی مصوب ۱۳۹۲ و مواد ۵۵۳ و ۵۵۴ قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲ این است که اعمال نهاد نظام نیمه آزادی موضوع مواد قانونی پیش گفته به عنوان شیوه اجرای حکم حبس تابع احکام و شرایط مقرر در مواد موصوف در صلاحیت دادگاه صادرکننده حکم قطعی است و اشتغال به کار محکومان زندانی در مراکز اشتغال داخل و خارج از موسسه کیفری یعنی اشتغال در مراکز حرفه آموزی و اشتغال با خروج از موسسه (رای باز) موضوع شق ۶ بند ب ماده یک آیین نامه اجرایی سازمان زندان ها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور مصوب ۲۸/۳/۱۴۰۰ رییس محترم قوه قضاییه با تصویب شورای طبقه بندی و بر اساس مقررات ذی ربط این آیین نامه (از جمله مواد ۱۸۱، ۱۸۲ و ۱۸۳ آن) به مفهوم اعمال نهاد نظام نیمه آزادی موضوع مواد ۵۶ و ۵۷ قانون مجازات اسلامی که تابع احکام و شرایط خاصی می باشد، نیست و نحوه اجرای نظام نیمه آزادی در مقررات فصل سوم آیین نامه اجرایی ماده ۶۳ قانون مجازات اسلامی ۱۳۹۲ (مصوب ۴/۲/۱۳۹۸) بیان شده است؛ لذا مقررات مذکور در آیین نامه اجرایی سازمان زندان ها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور، در خصوص اشتغال محکومان زندانی در مراکز حرفه آموزی و اشتغال با خروج از موسسه قابل تسری به محکومان نظام نیمه آزادی نمی باشد.