نظریه شماره 7/1402/540 مورخ 1402/10/25 اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره دعاوی تصرف در حریم قنات و امکان اقامه دعوای رفع ممانعت از حق

شماره نظریه	۷/۱۴۰۲/۵۴۰
شماره پرونده	۱۴۰۲–۱۲۷–۵۴۰ح
تاریخ نظریه	۱۴۰۲/۱۰/۲۵
موضوع نظریه	حقوق مدنی
محور نظریه	حق ارتفاق و ممانعت از حق

نظریه شماره ۷/۱۴۰۲/۵۴۰ مورخ ۱۴۰۲/۱۰/۲۵ اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره دعاوی تصرف در حریم قنات و امکان اقامه دعوای رفع ممانعت از حق: در صورتی که مالک ملکی که در حریم قنات قرار دارد به احداث ساختمان اقدام کند و بدین طریق حق ارتفاق مالک قنات را نقض نماید، آیا مالک قنات قادر به طرح دعاوی تصرف میباشد یا باید مستقیما دعوای مالکیت را مطرح کند؟ در این راستا، نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه به ماده ۱۰۶ قانون مدنی استناد میکند که مقرر میدارد مالک ملکی که مورد حق ارتفاق غیر است، نمیتواند تصرفاتی انجام دهد که موجب تضییع حقوق ارتفاق باشد، مگر با اجازه صاحب حق. لذا، چنانچه تصرفات مالک ملک در حریم قنات مانع حقوق ارتفاقی باشد، مشمول عنوان ممانعت از حق خواهد بود و صاحب حق میتواند دعوای رفع ممانعت از حق اقامه نماید.

استعلام

در صورتی که همسایه در حریم قنات (حق ارتفاق منفی به نفع مالک قنات) اقدام به احداث ساختمان در ملک خود کند، آیا دعاوی سه گانه تصرف از سوی مالک قنات علیه مالک ساختمان مستحدثه قابل استماع است یا آنکه باید دعوای مالکیت مطرح شود؟

توضیح آنکه، در این خصوص اختلاف نظر است. برخی معتقدند مالک قنات با داشتن حق ارتفاق منفی نوعی تصرف ناملموس بر ملک همسایه دارد و در صورت نقض حق وی، نوعی تصرف عدوانی است و دعوای رفع تصرف یا مزاحمت قابل استماع است؛ برخی دیگر معتقدند باید دعوای مالکیت مطرح شود؛ چرا که فرد سابقه تصرف دارد.

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

مطابق ماده ۱۰۶ قانون مدنی، مالک ملکی که مورد حق ارتفاق غیر است، نمی تواند در ملک خود تصرفاتی نماید که باعث تضییع یا تعطیل حق مزبور باشد؛ مگر با اجازه صاحب حق. بنا بر این و با توجه به ماده ۹۷ همین قانون، در صورتی که تصرفات مالک ملک در حریم قنات مانع از حقوق ارتفاقی مالک قنات باشد، مشمول عنوان ممانعت از حق بوده و صاحب حق می تواند به طرفیت مالک دعوای رفع ممانعت از حق اقامه نماید.