نظریه شماره 7/93/0938 مورخ 1393/04/22 اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره بررسی صلاحیت دادگاه های عمومی در دعاوی تملک اراضی و نحوه رسیدگی به خسارات ناشی از اقدامات اداری

شماره نظریه	۷/۹۳/۰۹۳۸
تاریخ نظریه	۱۳۹۳/۰۴/۲۲
موضوع نظریه	آیین دادرسی مدنی
محور نظریه	صلاحیت دادگاهها در دعاوی تملک اراضی

نظریه شماره 7/93/0938 مورخ 1393/04/22 اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره بررسی صلاحیت دادگاههای عمومی در دعاوی تملک اراضی و نحوه رسیدگی به خسارات ناشی از اقدامات اداری: بر اساس تبصره 1 ماده 10 قانون تشکیلات و آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب 1390، تعیین میزان خسارات وارده از ناحیه موسسات مذکور در صلاحیت دادگاه عمومی است، اما این شامل خسارات ناشی از تخلفات قراردادی نمیشود. در مواردی که مالک به تملک اراضی خود اعتراض ندارد و تنها مطالبه قیمت یا معوض آن را دارد، رسیدگی به این دعاوی که جنبه ترافعی دارد در صلاحیت دادگاههای عمومی است و نیازی به مراجعه بدوی به دیوان عدالت اداری نمیباشد. این نظریه به وضوح نشان میدهد که دعاوی با ماهیت ترافعی از جمله مطالبه قیمت یا معوض اراضی بدون نیاز به مراجعه ابتدایی به دیوان عدالت اداری میبایست در دادگاههای عمومی رسیدگی شوند.

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

استعلام :

احتراما با نظر به مواد10و11 قانون تشکیلات آیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب90 و رای شماره 199هییت عمومی دیوان عدالت اداری که حسب آن مرجع رسیدگی به شکایات اشخاص به طرفیت واحدهای دولتی وشهرداریها در زمینه تملک اراضی و ابنیه واقع در طرح­های دولتی وشهرداریها وهمچنین صدور رای بر اساس استحقاق یا عدم استحقاق مالکین اراضی مزبور به دریافت معوض یا بهای آن را دیوان عدالت اداری دانسته است

1– آیا درتمام مواردی که واحدهای دولتی وشهرداریها با مجوز وانجام تشریفات قانونی یا بدون آن اقدام به تصرف اراضی و املاک مردم برای اجرای طرح جاده فضای سبز، تصفیه خانه آب وفاضلاب ایستگاه برق و....نموده­اند ومالک نظربه مطالبه قیمت اراضی یا معوض آْن داشته باشد ابتدا باید به دیوان عدالت اداری مراجعه کند؟

2– آیا دادگاه بدون مراجعه قبلی خواهان به دیوان عدالت اداری مجاز به ورود به موضوع و احراز یا عدم احراز استحقاق وصدورحکم به پرداخت قیمت اراضی یا معوض آن می باشد؟

آیا مطالبه خسارات وضرروزیان ناشی از اجرای طرح ازسوی مالک یا دیگران که متحمل خسارت شده­اند مثلا خسارت به محصول کشاورزی، سیستم آبیاری، تخریب ساختمان یا خسارت به آن و...را نیز شامل می­شود یا اینگونه دعاوی مستقیما قابل طرح در دادگستری است.؟

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه :

1و2و3– تبصره 1 ماده10 قانون تشکیلات وآیین دادرسی دیوان عدالت اداری مصوب 22/9/90 که تعیین میزان خسارات وارده از ناحیه موسسات و اشخاص مذکور در بندهای 1و2 این ماده را پس از صدور رای در دیوان بر وقوع تخلف در صلاحیت دادگاه عمومی دانسته است، ناظر به خساراتی است که ناشی از تصمیمات و اقدامات اداری مزبور ایجاد می شود؛ وگرنه به عنوان مثال، چنانچه در اثر تخلف قراردادی اداره دولتی به طرف قرارداد خسارتی وارد آید و یا در موردی که خسارت وارده ارتباطی به تصمیمات یا اقدامات اداری ندارد، در این صورت احراز وقوع چنین تخلفی با دادگاه عمومی رسیدگی­کننده است. همچنین دعوای مطالبه قیمت ملک یا معوض آن که مالک به تملک ملک خود اعتراض ندارد و فقط قیمت آن را مطالبه می نماید، چون جنبه ترافعی دارد، رسیدگی به آن در صلاحیت دادگاههای عمومی می باشد و نیازی به مراجعه بدوی خواهان به دیوان عدالت اداری نمی باشد./ن