نظریه شماره 7/98/60 مورخ 1398/04/31 اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره تعیین صلاحیت دادگاه در رسیدگی به جرائمی که در حوزه های قضایی مختلف ارتکاب یافته اند

شماره نظریه	۷/۹۸/۶۰
شماره پرونده	۹۸–۱۶۸–۶۰ک
تاریخ نظریه	۱۳۹۸/۰۴/۳۱
موضوع نظریه	آیین دادرسی کیفری
محور نظریه	دادگاه محل وقوع جرم

نظریه شماره ۷/۹۸/۶۰ مورخ ۱۳۹۸/۰۴/۳۱ اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره تعیین صلاحیت دادگاه در رسیدگی به جرایمی که در حوزههای قضایی مختلف ارتکاب یافتهاند: در این نظریه، به استناد مواد مختلف قانون آیین دادرسی کیفری، بر صلاحیت دادگاه محل وقوع جرم به عنوان قاعدهای کلیدی تاکید شده است. بر اساس ماده ۳۱۰، در صورت ارتکاب چند جرم در حوزههای مختلف، دادگاه محل وقوع جرم اهم و در صورت مساوی بودن جرایم، دادگاه محل دستگیری متهم و چنانچه متهم دستگیر نشده باشد، دادگاهی که ابتدایا شروع به تعقیب نموده، صلاحیت رسیدگی دارد. همچنین، دادگاههای محل اقامت متهم صرفا در شرایط خاص و به منظور جلوگیری از فرار متهم مجاز به انجام تحقیقات مقدماتی هستند و پرونده پس از آن به دادگاه محل وقوع جرم جهت رسیدگی ارسال میگردد. این نظریه به وضوح نشاندهنده اهمیت دادگاه محل وقوع جرم در سیستم حقوقی ایران است.

استعلام

۱– با عنایت به مفاد ماده ۳۱۰ ق آ د ک چنانچه متهم مرتکب ۵ جرم حوزه قضایی متخلف شود تهران – اصفهان – شیراز – قم –کاشان – مرجع رسیدگی به جرایم متهم کدام مرجع قضایی محلی است دکتر خالقی در جلد دوم کتاب آ د ک خود چاپ ۳۱ سال ۹۵ معتقد است طبق اطلاق ماده شهر ششم مشهد صالح است و این در حالی است که سیاق خود ماده خروج موضوعی از شهری دارد که هیچ جرمی در آن انجام نشده است.

۲– مفهوم بند پ ماده ۱۱۶ ق آ د ک ) چیست؟به عبارت دیگر چنانچه شخصی در شیراز مرتکب رانندگی بدون گواهینامه یا جرح با چاقو شود یا تکدی گری نماید و محل سکونت متهم در قم باشد آیا دادستان قم وظیفه دارد که به دنبال موضوع برود و متهم را تعقیب کند یا در مورد او تحقیق نماید یا ...؟ یا با عنایت به مفاد ماده ۳۴۰ ق آ د ک دادگاه قم مکلف است چنین کند؟ و یا اینکه با توجه به مفاد ماده ۱۱۹ ق آ د ک تنها در صورتی دادستان یا دادگاه قم حق اقدام دارد که از دادگاه شیراز نیابت قضایی برای قم تنظیم شده باشد.

۳– اساسا چرا در ماده ۱۱۷ ق آ د ک) راجع به وظیفه بازپرس درخصوص مفاد بند ب ماده ۱۱۶ ( کشف جرم یا دستگیری متهم) تعیین تکلیف شده ولی در مورد مفاد بند پ مقیم بودن متهم در حوزه قضایی دیگر اقدامی از ناحیه بازپرس مطرح نگردیده است ضمنا چنین رویه ای هم وجود ندارد که در شهر دیگری جرم انجام شود لیکن دادستان محل سکونت متهم نسبت به بررسی اقدام کند در هر حال منظور مقنن از اینکه بند ج ماده ۵۱ ق آ د ک مصوب سال ۱۳۷۸ را در بند پ ماده ۱۱۶ قانون جدید تکرار کرده چیست؟ به عبارت دیگر چه اقدامی از ناحیه بازپرس ضروری است.

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه

۱– بر اساس مواد ۱۱۶، ۱۱۷، ۱۱۸ و ۳۱۰ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲، در حقوق کیفری ایران، اصل صلاحیت دادگاه محل وقوع جرم به عنوان یک قاعده مورد پذیرش قرار گرفته است. مطابق ماده ۳۱۰ مرقوم، چنانچه شخصی مرتکب چند جرم در حوزه های قضایی گوناگون شود، دادگاه محل وقوع جرم اهم و در صورت تساوی جرایم، دادگاه محل دستگیری متهم و چنانچه متهم دستگیر نشده باشد، دادگاهی که ابتدایا شروع به تعقیب کرده است صلاحیت رسیدگی به همه جرایم را خواهد داشت. بدیهی است بر اساس مواد استنادی مورد اشاره، دادگاه محل دستگیری متهم یا دادگاهی که ابتدایا شروع به تعقیب نموده است در صورتی صلاحیت رسیدگی دارد که حداقل یکی از جرایم در حوزه آنها واقع شده باشد.

۲– اولا، با توجه به صدر ماده ۱۱۶ قانون آیین دادرسی کیفری مصوب ۱۳۹۲ صلاحیت دادگاه محل اقامت متهم یا مظنون (بند پ این ماده)، منوط به وجود یکی از جهات قانونی تعقیب یعنی موارد مذکور در ماده ۶۴ قانون پیش گفته است؛ ثانیا، با توجه به مواد ۱۱۷ و ۱۱۸ قانون یادشده، این صلاحیت محدود به انجام تحقیقات مقدماتی به منظور جلوگیری از فرار متهم و محو آثار و علایم جرم است و پس از انجام این اقدامات، پرونده با صدور قرار عدم صلاحیت به دادگاه محل وقوع جرم ارسال می شود.

۳– همان گونه که در بند اول ذکر شد، در حقوق ایران صلاحیت دادگاه مستقر در محل وقوع جرم به عنوان یک قاعده پذیرش شده است و دادگاه های محل کشف جرم، محل دستگیری و یا اقامت متهم یا مظنون باید به شایستگی دادگاه محل وقوع جرم از خود نفی صلاحیت نمایند. ماده ۱۱۷ قانون آیین دادرسی کیفری نیز بیانگر همین قاعده است و مقررات آن در خصوص متهمی که در حوزه قضایی محل ماموریت بازپرس مقیم بوده و پس از انجام اقدامات لازم دستگیر شده است نیز مجری است.