پژوهشکده حقوق و قانون ایران
پژوهشکده حقوق و قانون ایران یک نهاد علمی و پژوهشی در حوزه حقوق است که فعالیتهای خود را از سال ۱۳۸۸ با تمرکز بر مدیریت دانش پیرامونی مواد قانونی و اجرای پروژههای حقوقی آغاز کرد. این مجموعه در ابتدا با راهاندازی پروژه «دایرهالمعارف حقوق و قانون ایران» و با هدف گردآوری، ساماندهی و تولید دانش حقوقی شکل گرفت و طی سالهای نخست، با بهرهگیری از شبکهای گسترده از پژوهشگران و توسعه زیرساختهای نرمافزاری، به یکی از مراکز فعال در حوزه دانش حقوق تبدیل شد.
این نهاد در مسیر توسعه خود، پس از طی دورههای «تأسیس» و «تثبیت»، موفق به اخذ مجوز رسمی از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری شد و در قالب «مرکز پژوهشی دانشنامههای حقوقی علامه» به فعالیت ادامه داد. در سال ۱۳۹۸، با تأیید شورای گسترش آموزش عالی، این مرکز به سطح «پژوهشکده» ارتقا یافت و با عنوان «پژوهشکده حقوق و قانون ایران» دامنه فعالیتهای خود را گسترش داد. همچنین این پژوهشکده در سال ۱۳۹۹ به عنوان شرکت دانشبنیان به رسمیت شناخته شد و در حوزه فناوری اطلاعات حقوقی نیز فعالیت خود را توسعه داد.
پژوهشکده حقوق و قانون ایران با تمرکز بر تولید دانش کاربردی، اجرای پروژههای کلان و موردی پژوهشی، انتشار آثار علمی و برگزاری کرسیهای علمی، در جامعه حقوقی فعالیت میکند. از مهمترین دستاوردهای این مجموعه میتوان به راهاندازی و توسعه سامانههای تخصصی حقوقی، انتشار نشریات علمی، برگزاری همایشها و جشنوارههای ملی و همکاری با جامعه گستردهای از استادان و پژوهشگران اشاره کرد؛ اقداماتی که این نهاد را به مرکزی برای تلاقی دیدگاههای نظری و رویههای عملی در محیط حقوقی ایران بدل نموده است.
تاریخچه
پژوهشکده حقوق و قانون ایران، فعالیتهای علمی خود را عملاً از سال ۱۳۸۸ با تمرکز بر اجرای کلان پروژه پیشران «مدیریت دانش پیرامونی مواد قانونی» آغاز نمود. این نهاد علمی در تداوم مسیر بالندگی خود، طی سالهای ۱۳۸۸ تا ۱۳۹۸ دو مقطع راهبردی «تأسیس» و «تثبیت» را با موفقیت پشت سر گذاشت. از ابتدای سال ۱۳۹۹، پژوهشکده با عبور از زیرساختهای بنیادین، وارد سومین فصل از حیات حرفهای خود تحت عنوان «دوره توسعه» شده است تا با تکیه بر تجارب گذشته، افقهای نوینی را در عرصه پژوهشهای حقوقی و کاربردی ترسیم نماید.
دوره تأسیس و تکوین (۱۳۸۸ تا ۱۳۹۲)
نخستین تکاپوهای علمیِ پژوهشکده حقوق و قانون ایران در سال ۱۳۸۸ با تمرکز بر کلانپروژه «دایرهالمعارف حقوق و قانون ایران» آغاز گشت. در این مقطع، رویکرد اصلی بر «مدیریت دانش» و گردآوری جامعِ دانش پیرامونی مواد قانونی استوار بود. مرحله راهاندازی و پیریزی این زیرساخت عظیم پژوهشی به مدت سه سال تداوم یافت که طی آن، فعالیتها در قالب زیرمجموعهای از «مؤسسه فرهنگی هنری شمیم معرفت و علم» ساماندهی میشد.
اهم دستاوردهای پژوهشی و اجرایی در دوره تأسیس:
- شناسایی و منبعشناسی گسترده: شناسایی، بررسی کتابشناختیِ و تهیه بالغ بر ۲۰ هزار منبع معتبر در حوزه حقوق به زبان فارسی، جهت غنای زیرساختهای پژوهشی.
- جذب و سازماندهی سرمایههای انسانی: استقرار نظام جذب و گزینش تخصصی و بهرهگیری از توان علمیِ بیش از یکصد پژوهشگر و نخبگان حقوقی در فرایند فیشبرداری منابع.
- توسعه نظام الکترونیک مدیریت دانش: طراحی و تولید نرمافزار اختصاصی مدیریت دانش حقوقی توسط واحد فناوری اطلاعات پژوهشکده، جهت انجام فرایندهای استخراج و دستهبندی دادهها.
- تولید محتوای فیشبرداری و نمایه زنی: استخراج و ثبت بیش از یک میلیون فیش تحقیقاتی از منابع شناساییشده و اجرای عملیات نمایهزنی بر بخش عمدهای از این یافتهها جهت تسهیل در بازیابی تخصصی اطلاعات.
دوره تثبیت (۱۳۹۲ تا ۱۳۹۸)
تداوم و گسترش فعالیتهای پژوهشیِ آغازشده در دوره تأسیس، نیازمند تثبیت ساختار اداری و علمی و نیز ایجاد پشتوانهای رسمی برای استمرار برنامههای پژوهشی بود. بر همین اساس، در این مرحله، اخذ مجوز فعالیت پژوهشی از وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در دستور کار قرار گرفت. در این راستا، بررسیهای لازم برای انطباق ساختار، اهداف و برنامههای پژوهشکده با ضوابط و مقررات مربوط انجام شد و فرایند رسمی اخذ مجوز مرکز پژوهشی، مطابق با استانداردهای اعلامی وزارت متبوع آغاز گردید.
این فرایند از سال ۱۳۹۲ آغاز و طی مدت دو سال، تا سال ۱۳۹۴ ادامه یافت. در این بازه زمانی، ضمن تکمیل پرسشنامههای تخصصی و تهیه مستندات لازم، مدارک مربوطه به معاونت پژوهشی وزارت علوم ارائه شد و مراحل ارزیابی و دفاع از برنامهها در کارگروه و کمیته پژوهش، و سپس در کمیسیون پژوهش و فناوری طی گردید.
در جریان این بررسیها، عملکرد مجموعه «دایرهالمعارف حقوق و قانون ایران» به صورت دقیق از سوی وزارت علوم مورد ارزیابی قرار گرفت و پس از برگزاری جلسات متعدد کارشناسی و دفاع از برنامهها در معاونت مربوط، سرانجام در اسفند ۱۳۹۴، «موافقت اصولی تأسیس» مرکز پژوهشی «دانشنامههای حقوقی علامه» به تصویب شورای گسترش وزارت علوم رسید. این مرکز پژوهشی در این مرحله با سه گروه پژوهشی «مطالعات حقوقی»، «مطالعات جزایی» و «مطالعات فقهی» به تصویب رسید.
در ادامه این فرایند، اساسنامه مرکز مشتمل بر ۳۵ ماده و ۱۵ تبصره، در تاریخ ۲۵ اردیبهشت ۱۳۹۵ به تصویب و امضای شورای گسترش وزارت علوم، تحقیقات و فناوری رسید. در این مقطع، مجموعهای از فعالیتهای پژوهشی و سازمانی در مسیر تثبیت و تکمیل زیرساختهای علمی مرکز انجام گرفت که اهم آنها عبارت است از:
- شناسایی و تهیه حدود ۲۰ هزار منبع جدید در زمینه حقوق داخلی
- ادامه فیشبرداری و تهیه حدود یک میلیون فیش تحقیقاتی دیگر
- طراحی پروژه تدوین مجموعه دانشنامههای حقوقی و تهیه بیش از ۱۰۰ هزار مدخل دانشنامهای و دستهبندی موضوعی آنها در قالب ۶۶ موضوع و گرایش تخصصی در حوزه حقوق
- تهیه ساختار درختی و موضوعی دانش حقوق داخلی با بیش از ۱۰۰ هزار شاخه اصلی و بیش از ۳۰۰ هزار زیرشاخه
- تهیه فهرستگان اصطلاحات حقوقی مشتمل بر بیش از ۱۰۶ هزار اصطلاح تخصصی
در ادامه مرحله تثبیت، و با هدف تبدیل «موافقت اصولی» به «موافقت قطعی»، عملکرد سالهای ۱۳۹۴، ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ مرکز به مرجع نظارتی در وزارت علوم ارائه شد. در این مرحله نیز، گزارش عملکرد پژوهشی جهت بررسی در کمیته پژوهش و سپس کمیسیون پژوهش و فناوری معاونت مربوطه ارسال گردید و جلسه دفاع از عملکرد مرکز برگزار شد. سرانجام، در تاریخ ۹ اردیبهشت ۱۳۹۸، موافقت قطعی شورای گسترش آموزش عالی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری با فعالیت «مرکز پژوهشی دانشنامههای حقوقی علامه» با سه گروه پژوهشی مزبور به تصویب رسید.
دوره توسعه (۱۳۹۸ تا ۱۴۰۰)
در فاصله سالهای ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۰ و همزمان با گذشت یک دهه از آغاز فعالیت، مرحله توسعه فعالیتهای پژوهشکده آغاز شد. در این مرحله، تقاضای ارتقای «مرکز پژوهشی» به «پژوهشکده»، همراه با تغییر عناوین گروههای پژوهشی پیشین و تأسیس گروههای جدید با عناوین «حقوق مضاف»، «نظریهپردازی و نواندیشی حقوقی»، «مطالعات تأثیر اجتماعی قوانین» و «دانشنامهنگاری حقوقی»، به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ارائه گردید.
در راستای اجرای این مرحله، پرسشنامههای لازم تهیه و عملکرد مجموعه مطابق با استانداردها، شیوهنامهها و رویههای وزارت علوم تدوین و به معاونت پژوهشی وزارت علوم ارائه شد. همچنین جلسات اولیه دفاع از عملکرد پژوهشکده برگزار و مبانی، ضرورتها و دلایل توسعه ساختاری این مرکز تبیین گردید.
در چارچوب برنامه توسعه، ضمن ارتقای ساختار «مرکز پژوهشی» به «پژوهشکده»، تغییراتی نیز در عنوان مرکز و گروههای پژوهشی تابعه اعمال شد. بر این اساس، عنوان «مرکز پژوهشی دانشنامههای حقوقی علامه» به «پژوهشکده حقوق و قانون ایران» تغییر یافت تا زمینه برای گسترش دامنه فعالیتهای پژوهشی و تنوع موضوعی بیشتر فراهم شود. همچنین گروههای پژوهشی پیشین با عناوین جدید بازتعریف شدند و یک گروه پژوهشی دیگر نیز به مجموعه افزوده شد.
کسب عنوان «شرکت دانشبنیان»
پژوهشکده حقوق و قانون ایران در اردیبهشت ۱۳۹۹، از سوی کارگروه ارزیابی شرکتها و مؤسسات دانشبنیان مستقر در معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، به عنوان شرکت دانشبنیان مورد تأیید صلاحیت قرار گرفت. این پژوهشکده، نخستین مجموعه حقوقی در ایران است که موفق به کسب عنوان شرکت دانشبنیان حقوقی شده است. همچنین در حال حاضر، به عنوان تنها شرکت دانشبنیان در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات و نرمافزارهای رایانهای شناخته میشود.
پروژههای پژوهشی
پروژههای پژوهشی کلان
پروژههای پژوهشی کلان ناظر به مسائل بنیادین، گسترده و راهبردی در حوزه حقوق و قانون هستند و با هدف تولید دانش عمیق، ایجاد زیرساختهای علمی، و پاسخگویی به نیازهای کلان پژوهشی و تقنینی طراحی و اجرا میشوند. از آنجا که پژوهشکده حقوق و قانون ایران بر توسعه دانش کاربردی، ساماندهی اطلاعات حقوقی و فراهمسازی بسترهای لازم برای تحلیل و بازنگری قوانین تأکید دارد، در کنار پژوهشهای موردی، اجرای پروژههای کلان پژوهشی را نیز در دستور کار خود قرار داده است. این پروژهها با رویکردی جامع و بلندمدت، زمینه تولید دستاوردهای ماندگار علمی و پژوهشی را فراهم میکنند. عناوین اهم این پروژهها به شرح زیر است.
پروژههای پژوهشی موردی
پژوهشهای موردی یا مطالعات Case Study، ناظر به بررسی دقیق یک مسئله، پدیده یا موضوع مشخص و محدود در حوزه حقوق و قانون هستند. این نوع پژوهشها با تمرکز بر جزئیات، امکان تحلیل عمیقتر، شناسایی چالشهای عملی و ارائه راهکارهای کاربردی را فراهم میکنند. از آنجا که پژوهشکده حقوق و قانون ایران بر کاربردی بودن و اثربخشی نتایج پژوهش تأکید دارد، اجرای پژوهشهای موردی را به عنوان بخشی مهم از فعالیتهای علمی خود در دستور کار قرار داده است. این پژوهشها در پاسخ به نیازهای خاص علمی، تقنینی و اجرایی انجام شده و برخی از مهمترین آنها به شرح زیر است.
- دوره کامل مستند فقهی قانون مدنی
- بازنگری و اصلاح قانون ثبت احوال و تدوین لایحه اصلاح قانون ثبت احوال
- شاخهبندی دانشنامههای حقوقی و پدیداری حقوق مضاف
- تدوین فهرستگان اصطلاحات حقوقی
- ارزیابی پیش نیازهای توانمندسازی قانونی سازمان تعزیرات حکومتی
- اصلاح ماده ۳۰ قانون اصل چهل و چهارم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران
- الحاق یک تبصره به ماده ۶۱۲ قانون مجازات اسلامی، بخش تعزیرات
- بررسی و ارزیابی سند جامع اصلاح توسعه حقوقی
- بررسی و ارزیابی لایحه اصول و قواعد قانون نویسی
- بررسی و ارزیابی لایحه شورای حل اختلاف
- بررسی و ارزیابی پیشنویس لایحه ثبت اشخاص حقوقی
- تجربه زیسته اصل ۱۶۰ قانون اساسی
- تدوین دانشنامه حقوق ثبت احوال
- تدوین مجموعه قانون ثبت احوال در نظم حقوقی کنونی
- تشکیل دادگاه انقلاب ویژه رسیدگی به جرم اخلال در نظام اقتصادی در بهار ۱۳۹۷
- تعدیل مبالغ قانونی موضوع ماده ٢٨ قانون مجازات اسلامی
- حبس معسر به دلیل عجز از پرداخت نیم عشر دولتی
- دادهکاوی حقوقی عدمالنفع درحـقوق و قـانون ایـران به سفارش شرکت ملی نفت ایران
- رهیافت حقوقی – تاریخی بر حقوق های نامتعارف
- زبان قراردادهای نفتی در قوانین ملی
- صلاحیت ابتکار لوایح قضائی (قوه مجریه یا قضاییه)
- ماده واحده دوفوریتی شناسایی و طراحی شغل دستیار وکیل با هدف کارآفرینی فارغالتحصیلان حقوق
- مطالعه موردی اختلاف مجلس شورای اسلامی و شورای نگهبان در رابطه با تبصره ۳ الحاقی به ماده ۳۵۳ قانون آیین دادرسی کیفری
- مطالعه موردی تعارض سازمانی بین قوای مجریه و قضاییه در برگزاری آزمون استخدامی کارکنان آذر ماه ۱۳۹۶
- مطالعه موردی در خصوص تعارض ادله منع تجسس با انجام وظایف شغلی ماموران هسته های گزینش
- مطالعه موردی عضویت اقلیت مذهبی در شورای اسلامی شهر یزد از منظر حقوقی
- نظام مدیریت امور تدوین آیین نامه های قانونی توسط وزارت دادگستری
- نظام مدیریت نمایندگی ها در وزارت دادگستری
- گزارش ارزیابی و پیشنهادات اصلاحی شیوه نامه تعیین حقالوکاله موارد خاص در دستگاههای اجرایی
- گزارش پژوهشی ارزیابی پیش نویس تصویبنامه تنقیحی در موضوع تخلفات اداری
- گزارش پژوهشی ارزیابی پیش نویس تصویبنامه تنقیحی در موضوع حمل و نقل دریایی
- گزارش پژوهشی ارزیابی پیشنویس آییننامه اجرایی قانون اصلاح قانون مبارزه با پولشویی از منظر سازگاری درونی و انطباق با اصول حقوقی
- گزارش پژوهشی ارزیابی پیشنویس آییننامه اجرایی نحوه و میزان دسترسی به اطلاعات مرکز ملی دادههای قوه قضاییه
- گزارش پژوهشی ارزیابی پیشنویس لایحه مدیریت تعارض منافع در خدمات عمومی
- گزارش پژوهشی بررسی حیثیت عمومی جرایم گفتاری، نوشتاری و رایانهای تعرضآمیز به رئیس جمهوری
- گزارش پژوهشی ثبت مستندسازی تجارب مدیریتی در وزارت دادگستری
- گزارش پژوهشی داده کاوی حقوق ایران با موضوع عدم اختصاص حکم ماده ۳۸۰ ق.م به وضعیت افلاس و تسری آن به مطلق صور عجز از ایفای تعهد توسط مشتری
- گزارش پژوهشی طراحی شاخص های نوین عملکرد قوه قضائیه
- گزارش پژوهشی مطالعه موردی اصلاحات پیشنهادی سازمان خصوصیسازی در خصوص دستورالعمل واگذاریهای دولتی از طریق مذاکره
- گزارش پژوهشی چالشهای حقوقی نوپدید در پساکرونا
برگزاری کرسیهای علمی
در سال ۱۴۰۱، پس از صدور مجوز از سوی هیأت حمایت از کرسیهای نظریهپردازی شورای عالی انقلاب فرهنگی، کارگروه تخصصی حقوق در پژوهشکده حقوق و قانون ایران برای برگزاری کرسیهای علمی تشکیل شد. بر اساس این مجوز، این پژوهشکده مسئولیت برگزاری کرسیهای علمی ـ ترویجی را بهصورت مستقل بر عهده گرفت. هدف از برگزاری این کرسیها، ارتقای سطح دانش و فراهمکردن زمینه برای ترویج نظریهپردازی در حوزه حقوق و قانون عنوان شده است.
برگزاری این کرسیها زمینهای برای تبادل نظر و طرح دیدگاههای مختلف در حوزه حقوق ایجاد کرد و موضوعاتی در گرایشهای حقوق خصوصی، حقوق عمومی، حقوق کیفری و سایر حوزههای آکادمیک حقوق را دربر گرفت. افزون بر این، بخشی از کرسیها به موضوعات حقوق عملی و نقد آرای دادگاهها اختصاص یافته و در برخی موارد، با حضور قضات صادرکننده رأی برگزار شده است.
پژوهشکده حقوق و قانون ایران که دارای ابلاغ کمیته دستگاهی از هیات حمایت از کرسیهای نظریهپردازی، نقد و مناظره شورای عالی انقلاب فرهنگی و فرهنگستان علوم در حوزه فقه و حقوق است، تاکنون بیش از ۸۵ کرسی برگزار کرده است.
انتشارات داد و دانش
انتشارات «داد و دانش» فعالیت رسمی خود را از سال ۱۳۸۹ با اخذ مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی آغاز نمود. این مرکز نشر به عنوان بازوی اجرایی و نشر پدیدآوردههای علمی «پژوهشکده حقوق و قانون ایران»، عهدهدار انتشار دستاوردهای پژوهشی، کتب تخصصی و نشریات ادواری این نهاد علمی است.
فعالیتهای انتشارات داد و دانش در سالهای نخستین تأسیس، معطوف به حوزههای عمومیترب بود؛ به گونهای که علی رغم غلبه آثار فقهی و حقوقی در فهرست عناوین تولید شده، آثاری از سایر رشتههای علمی نیز در کارنامه نشر این مرکز به چشم میخورد. با این حال، بر اساس سیاستگذاریهای جدید پژوهشکده و لزوم تخصصیسازی فرآیندهای نشر، از زمستان سال ۱۴۰۳ رویکرد این انتشارات دستخوش تحولی اساسی شد. در حال حاضر، فعالیتهای این مجموعه به صورت کاملاً متمرکز بر حوزه دانش حقوق و فقه تخصیص یافته و صرفاً به چاپ و نشر آثار تخصصی حقوقی مبادرت میورزد.
در طول بیش از یک دهه فعالیت مستمر، انتشارات داد و دانش کارنامه گستردهای را در فضای مکتوب کشور به ثبت رسانده است که اهم آن عبارتند از:
- تألیف و تدوین بالغ بر ۲۰۰ جلد کتاب تخصصی در گرایشهای مختلف حقوقی.
- انتشار بیش از ۱۰۰ شماره از نشریه علمی «دانشنامههای حقوقی».
- همکاری گسترده با جامعه نخبگانی، مشتمل بر مشارکت بیش از ۱۰۰۰ نویسنده، پژوهشگر و صاحبنظر حقوقی در تولید محتوای آثار منتشر شده.
این انتشارات به واسطه رعایت استانداردهای نشر دانشگاهی و تولید محتوای روشمند، از تاریخ ۱۹ مرداد ۱۴۰۰ به عضویت «انجمن ناشران دانشگاهی» درآمده است. وابستگی ساختاری و تشکیلاتی کامل این مرکز به «پژوهشکده حقوق و قانون ایران»، موجب شده است تا فرآیند پذیرش، داوری و نشر آثار در این مجموعه، با دقتنظر علمی و منطبق بر نیازهای مراجع قضایی، دانشگاهی و اجرایی کشور صورت پذیرد.
نشریات
پژوهشکده حقوق و قانون ایران از سالهای ابتدایی دهه ۱۳۹۰ خورشیدی تاکنون، سابقه انتشار نشریات متعددی را در کارنامه فعالیتهای پژوهشی و مطبوعاتی خود دارد. این انتشارات در قالبها و دورههای زمانی متنوعی از جمله روزنامه، دوهفتهنامه، فصلنامه و دوفصلنامه تدوین و منتشر شدهاند که تمام آنها بر دورههای زمانی چندساله تمرکز داشتهاند. فعالیتهای مطبوعاتی این مرکز به دو دسته کلی «نشریات خبری» و «نشریات علمی» تقسیم میشود؛ در حالی که انتشار نشریات خبری و اطلاعرسانی در سالهای گذشته متوقف شدهاند، انتشار نشریات علمی تخصصی این مرکز کماکان ادامه دارد.
نشریات خبری
دوهفته نامه پیک اطلاعرسانی حقوق و قانون
«پیک اطلاعرسانی حقوق و قانون» فعالیت خود را از فروردین ۱۳۹۲ آغاز کرد و مجموعاً ۵۴ شماره از آن به چاپ رسید. این نشریه علاوه بر نسخه فیزیکی، از طریق یک پایگاه اطلاعرسانی اینترنتی نیز به نشر اخبار، تحلیلهای حقوقی و رویدادهای تقنینی میپرداخت و به عنوان یکی از مراجع خبری تخصصی در ابتدای دهه ۹۰ شناخته میشد.
روزنامه دنیای حقوق
«دنیای حقوق» اولین روزنامه پژوهشی و اطلاعرسانی در حوزه دانش حقوق در ایران محسوب میشود که نخستین شماره آن در تاریخ ۲۲ مرداد ۱۳۹۳ در تهران منتشر گردید. این روزنامه با هدف پوشش روزانه اخبار قضایی، تحلیلهای حقوقی و بررسی لوایح و طرحهای مجلس شورای اسلامی پایهگذاری شد. ساختار انتشار این روزنامه به گونهای تنظیم شده بود که در روزهای شنبه، یکشنبه و دوشنبه در ۱۲ صفحه و در روزهای سهشنبه و چهارشنبه در ۱۶ صفحه (با پیوستهای تحلیلی) به پیشخوان مطبوعات میآمد. فعالیت این روزنامه پس از حدود سه سال انتشار مستمر، در تاریخ ۴ خرداد ۱۳۹۶ متوقف شد.
نشریات علمی
پژوهشکده حقوق و قانون ایران با هدف گسترش مرزهای دانش حقوق و فراهمسازی بستری برای نشر یافتههای پژوهشی نوین، مجموعهای از نشریات تخصصی را پایهگذاری نموده است. ویژگی بارز این نشریات، بهرهگیری از ظرفیت علمی طیف گستردهای از استادان برجسته و رعایت دقیق تخصصگرایی در ساختار تحریریه است.
اولین نشریه علمی این پژوهشکده با عنوان «علوم حقوقی» در آذرماه ۱۳۹۵ فعالیت خود را آغاز کرد. این نشریه که در قالب فصلنامه منتشر میشد، در مراحل بعدی فعالیت خود به «دانشنامههای حقوقی» تغییر نام یافت. فصلنامه دانشنامههای حقوقی به عنوان تنها نشریه تخصصی این مرکز در دهه ۱۳۹۰، جهت انطباق با استانداردهای ابلاغی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، نام خود را به «تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی» تغییر داد. این فصلنامه در حال حاضر با عنوان جدید به انتشار مستمر مقالات پژوهشی در حوزه حقوق تطبیقی میپردازد.
رویکرد پژوهشکده در تشکیل ارکان علمی نشریات، بر پایه شایسته سالاری و تنوع علمی استوار است. تحریریه این نشریات متشکل از استادان صاحبنظر با گرایشهای متنوع حقوقی است. همچنین در راستای ارتقای سطح بینالمللیِ نشریات، تلاش شده است تا از ظرفیت استادان شاغل در دانشگاههای معتبر خارج از کشور در ترکیب هیئت تحریریه بینالمللی استفاده شود.
رعایت دقیق تناسب میان تخصص اعضا و قلمرو فعالیت نشریه، از اصول راهبردی این واحد است. بهطور نمونه، در نشریه «نقد و تحلیل آراء قضایی»، تمامی ارکان نشریه شامل مدیرمسئول، سردبیر، اعضای هیئت تحریریه و ویراستاران (فارسی و انگلیسی) از میان اشخاصی برگزیده شدهاند که علاوه بر مدارج عالی علمی، دارای سوابق قضایی در سطوح عالی نظام قضایی کشور هستند.
فهرست نشریات علمی پژوهشکده:
- فصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق تطبیقی
- دوفصلنامه نقد و تحلیل آراء قضایی
- دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق خصوصی
- دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق کیفری و جرمشناسی
- دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی
- دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق فناوری مالکیت فکری
- دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق مسئولیت مدنی
- دوفصلنامه تحقیق و توسعه در حقوق مالی و مالیاتی
برگزاری جشنوارههای علمی
پژوهشکده حقوق و قانون ایران با هدف شناسایی، معرفی و حمایت از تولیدات علمی تراز اول در حوزه دانش حقوق، از سال ۱۴۰۳ نسبت به اجرای جشنوارههای تخصصی اقدام نموده است. الگوی اجرایی این جشنوارهها بر پایه برگزاری دوسالانه استوار است، به گونهای که هر سال به یکی از حوزههای کلان تولید محتوای حقوقی اختصاص مییابد.
در سال نخستِ این تقویم اجرایی (۱۴۰۳)، فراخوان «جشنواره ملی پایاننامه برتر حقوقی» منتشر گردید. این جشنواره با تمرکز بر آثار مقاطع تحصیلات تکمیلی، معیار گزینش خود را بر پایه نوآوری، روششناسی دقیق پژوهشی، کاربردی بودن نتایج تحقیق در نظام حقوقی ایران و ... قرار داد.
در سال دوم این فرایند، پژوهشکده با تغییر دامنه ارزیابیها، فراخوان «جشنواره ملی کتاب برتر حقوقی» را منتشر نمود. هدف از این جشنواره، پایش و رتبهبندی کتب منتشر شده در گرایشهای مختلف حقوقی و معرفی آثاری است که بر غنای ادبیات حقوقی کشور افزودهاند.
این جشنوارهها که به صورت متناوب و یک سال درمیان برگزار میشوند، به دلیل ساختار داوری تخصصی و تمرکز بر استانداردهای آکادمیک، مورد توجه و استقبال جامعه حقوقی اعم از استادان، پژوهشگران و دانشآموختگان مقاطع عالی قرار گرفتهاند. دبیرخانه جشنوارههای پژوهشکده با تکیه بر این رویکرد مستمر، در پی ایجاد بستری برای رقابت علمی سالم و ارتقای کیفی مکتوبات حقوقی در سطح ملی است.
برگزاری همایشهای علمی
در یک دهه اخیر، پژوهشکده حقوق و قانون ایران هم در برگزاری همایشهای علمی به صورت مستقل و هم در قالب مشارکت با سایر نهادها و مراکز علمی حضور داشته است. بخشی از این همایشها با محوریت موضوعات علمی و تخصصی در حوزه حقوق و قانون برگزار شده و بخشی دیگر به تجلیل از مقامات و شخصیتهای علمی و حقوقی کشور اختصاص داشته است. در ادامه، ابتدا برخی از همایشهای برگزارشده ذکر میشود.
- همایش ملی تجلیل از مقام علمی استاد دکتر محمدجعفر جعفری لنگرودی (همراه با رونمایی از کتاب)
- همایش ملی تجلیل از مقام علمی استاد دکتر سید حسین صفایی (همراه با رونمایی از کتاب)
- همایش تجلیل از مقام علمی استاد دکتر محمد آشوری (همراه با رونمایی از کتاب)
- همایش میراث علمی دکتر جعفری لنگرودی (همراه با رونمایی از کتاب)
- همایش «حقوق و فناوری» (همراه با رونمایی از کتاب)
- همایش ملی پیشرفتهای حقوق مالکیت فکری (همراه با رونمایی از کتاب)
