برات

برات یکی از اسناد تجاری در معنای خاص می‌باشد. در واقع برات نوشته‌ای است که به موجب آن صادرکننده یا محیل که به شخصی بدهکار (محتال یا براتگیر) و اصولاً از شخص دیگری (محال علیه) طلبکار می‌باشد، با صدور برات و قبول آن توسط محتال و محال‌علیه به محال‌علیه دستور پرداخت مبلغ معینی به محتال را می‌دهد.

مواد مرتبط

• ماده ۲۲۳ قانون تجارت
• ماده ۲۳۰ قانون تجارت
• ماده ۲۴۹ قانون تجارت

صدور برات

تصویری از یک برات که طی آن مبلغی معادل ۴۱۳۵ روپیه از شعبه بانک شاهنشاهی ایران که شعبه ای در بمبئی داشته، حواله شده است. تاریخ این سند ۱۹ ربیع الثانی ۱۳۱۴ق [۲۹ اگوست ۱۸۹۶] است. سند مربوط به شخصی به نام میرزا محمد باقر افشار است.

صدور برات، قائم به وجود سه شخص است. برات‌کش یا صادر کننده، یعنی شخصی که با امضای برات، به صدور آن اقدام می‌نماید. برات‌گیر یا همان شخصی که برات‌کش از او می‌خواهد که برات را پرداخت کند و برات‌دار یا دارنده‌ی برات که وجه برات باید به او پرداخت شود. بدون امضا یا مهر برات توسط صادرکننده، نمی‌توان قائل به موجودیت آن گردید. نکته‌ی دیگر آن که نام شخصی که برات، در وجه او پرداخت می‌گردد؛ باید روی سند مزبور قید گردد. درغیراینصورت نمی‌توان چنین برگه‌ای را مشمول مقررات بروات دانست. چراکه صدور برات در وجه حامل، قانونی نبوده و آثار یک سند عادی بر آن مترتب می‌گردد؛ لذا نام دارنده برات، نه تنها در مواردی که ممکن است برات، در وجه او تأدیه گردد؛ بلکه درصورتیکه برات به حواله کرد باشد نیز، الزامی است.

اقسام برات

برات به رویت

اگر موعدی برای تأدیه وجه برات، تعیین نگردیده باشد؛ دراینصورت سند مزبور، برات به رؤیت محسوب می‌گردد. برات به رویت، برات دیداری نیز نامیده می‌شود.

برات به وعده از رویت

به براتی که مبلغ آن، باید مدتی پس از رؤیت سند مزبور توسط براتگیر، به عمل آید؛ برات به وعده از رویت گویند.

برات به وعده روز معین

به براتی که در آن، روز تأدیه مبلغ سند مزبور، تعیین گردیده‌است؛ برات به وعده روز معین گویند.

برات رجوعی

طابق ماده ۲۹۸ قانون تجارت، «برات رجوعی براتی است که دارنده برات اصلی پس از اعتراض برای دریافت وجه آن و مخارج صدور اعتراضنامه و تفاوت نرخ به عهده برات دهنده یا یکی از ظهرنویس‌ها صادر می‌کند». به عبارت دیگر، اگر دارنده براتی که وجه آن در موعد تأدیه، وصول نگردیده و نسبت به آن واخواست عدم تأدیه شده؛ براتی را بر عهده یکی از مسئولان آن صادر نماید و سپس مبلغ آن را با تنزیل دریافت نماید؛ دراینصورت اقدام به صدور برات رجوعی نموده‌است. برات رجوعی را، «برات مجدد» یا «برات متقابل» نیز نامند.

در تعریفی دیگر، چنین بیان شده است که «پس از آن که برات بر اثر نکول محال علیه وصول نشد، دارنده‌ی برات همان عملی را که صادر کننده یا انتقال دهنده‌ی برات (ظهرنویس) انجام داده بود انجام می‌دهد. یعنی به جای اقامه‌ی دعوی و مطالبه از برات گیرنده براتی تنظیم و به عهده‌ی برات دهنده یا ظهرنویس صادر می‌کند». به همین جهت، یکی از طرق وصول وجه برات، بدون نیاز به مراجعه به دادگاه، صدور برات رجوعی است.

حق الثبت بروات

برابر ماده ۱۲۵ قانون ثبت، برای ثبت بروات و حوالجات تجارتی هر هزار ریال ۲۵ دینار اخذ و کسور هزار ریال به منزله هزار ریال حساب می‌شود.