ارزیابی تطبیقی مجازات «حبس» در حقوق کیفری مدرن و فقه امامیه

از ویکی حقوق
پرش به ناوبری پرش به جستجو
پژوهشنامه حقوق اسلامی
عنوانارزیابی تطبیقی مجازات «حبس» در حقوق کیفری مدرن و فقه امامیه
نویسندهمحسن سعیدی ابواسحقی
عبدالله بهمن پوری
سید مهدی جوکار
محور موضوعیحقوق اسلامی
حقوق کیفری
حقوق تطبیقی
سال نشر۱۴۰۳
منتشر شده درنشریه پژوهشنامه حقوق اسلامی
دوره۲۵
شماره۶۳
دانلود مقالهدانلود از سایت نشریه


ارزیابی تطبیقی مجازات «حبس» در حقوق کیفری مدرن و فقه امامیه عنوان مقاله ای از محسن سعیدی ابواسحقی ، عبدالله بهمن‌ پوری و سید مهدی جوکار است که در شماره 63 (فروردین 1403) فصلنامه علمی پژوهشنامه حقوق اسلامی منتشر شده است.

چکیده

غفلت از عقلانیت کیفری حاکم بر مجازات‌ها، باعث پذیرش صورت مدرن و امروزی زندان در نظام حقوقی ایران شده است. زندان مدرن با تغییر در سازوکار قدرت بوجود آمده است؛ در دوران مدرن، قدرت شکل انضباطی به خود گرفته است و هدف آن تصرّف در روح و اراده فرد و بهنجار کردن وی برای زندگی اجتماعی است. در همین راستا آنچه در عقلانیت کیفری مدرن اصالت دارد، پیوند شخصیت و ساختار روانشناختی فرد بزهکار و جرم ارتکابی اوست، و زندان مجازات غالب و اصلی می‌شود تا به عنوان تکنولوژی انضباطی، محلی برای تصرّف در شخصیت بزهکار و اصلاح روانشناختی و بهنجارسازی وی باشد؛ زندان مدرن بستری برای تولید انسان است. امّا در دیگر سوی، در عقلانیت کیفری اسلام، قدرت شکل انضباطی ندارد، بلکه قدرت معطوف به سعادت اُخروی و هدف شریعت و قوانین کیفری، استکمال نفس انسانی است. اگرچه در عقلانیت کیفری اسلام نیز اصلاح‌گری مجرم اصالت دارد، امّا این امر تفاوت بنیادینی با بهنجارسازی در گفتمان مدرن دارد. در بهنجارسازی مدرن، بزهکار اُبژه تکنولوژی انضباطی می‌شود اما در رویکرد استکمال نفس، آزادی و اختیار بزهکار در اصلاح خویش اصالت جدی دارد و اصول کیفرزدای قابل‌توجهی برای این مهم فراهم می‌شود؛ اصل با عناصر کیفرزدا است و تنبیه و کیفر جنبه استثنایی خواهد داشت. همین رویکرد در فقه امامیه در خصوص مجازات «حبس» نیز وجود دارد و حبس صرفاً سالب حق آزادی است، بر خلاف «زندان مدرن» که آزادی سلب می‌شود تا در بستر زندان فرد بهنجار تولید شود. لذا حبس فقهی، زندان مدرن نیست. بر این اساس، حقوق کیفری ایران نیازمند «بازخوانی مجدد عقلانیت کیفری حاکم بر مجازات‌ها» است تا رویکرد متناسب با سنت فقهی اسلام را در مجازات حبس اعمال کند.

کلید واژه ها

  • حبس 
  • زندان 
  • عقلانیت کیفری 
  • قدرت انضباطی 
  • تکنولوژی انضباطی

مواد مرتبط

برگرفته از «https://wikihoghoogh.net/w/index.php?title=ارزیابی_تطبیقی_مجازات_«حبس»_در_حقوق_کیفری_مدرن_و_فقه_امامیه&oldid=480233»