بررسی آرای قضایی محاکم در برخورد با شروط غیرعادلانه و اجحاف آمیز قراردادهای بانکی

عنوان	بررسی آرای قضایی محاکم در برخورد با شروط غیرعادلانه و اجحاف آمیز قراردادهای بانکی
رشته	حقوق خصوصی
دانشجو	مریم یوسفی گلی کندی
استاد راهنما	سعید شریعتی
مقطع	کارشناسی ارشد
سال دفاع	۱۳۹۹
دانشگاه	دانشگاه آزاد اسلامی واحد نراق

بررسی آرای قضایی محاکم در برخورد با شروط غیرعادلانه و اجحاف آمیز قراردادهای بانکی عنوان پایان نامه ای است که توسط مریم یوسفی گلی کندی، با راهنمایی سعید شریعتی در سال ۱۳۹۹ و در مقطع کارشناسی ارشد دانشگاه آزاد اسلامی واحد نراق دفاع گردید.

چکیده

برابری روابط اقتصادی بین طرفین قرارداد، مطلوبِ عدالت خواهان است؛ نابرابری در آن ایجاد شکاف طبقاتی بین طرف برخوردار از قدرت و ثروت و طرف ضعیف و کم برخوردار را موجب می شود. از جمله آن شروط غیرمنصفانه در قراردادهای بانکی است که در ظاهر از اصل صحت تبعیت کرده و براساس اصول قراردادی صحیح منعقد می شوند اما در باطن به نوعی شروط تحمیلی بوده که بانک یک جانبه آن را بر مشتری تحمیل کرده و مشتری چاره ای جز قبول آن ندارد، مصادیق شروط غیر منصفانه در قراردادهای بانکی متعدد میباشد با این حال می توان به تضمین اصل سود و سرمایه در مضاربه بانکی، سلب حق شکایت از مشتری، عدم تشریک بانک در زبان و بازپرداخت سودهای مقرر در قراردادهای بانکی را اشاره کرد . شروط غیرمنصفانه به رغم این که با بعضی از مبانی فقهی و حقوقی از جمله قاعده عسر و حرج و قاعده لاضرر مباییت دارند ولی به حیات خود ادامه می دهند و هر روز شاهد بیشتر شدن این شروط هستیم. در این نوشتار به بررسی وتحلیل شروط غیرمنصفانه در قراردادهای بانکی می پردازیم؛ امری که واکنش حکومت ها را در حمایت از طرف ضعیف قرارداد، برانگیخته است و در ضمنِ آن، حقوق ایران نیز مورد توجه قرار خواهد گرفت. پیشینه ی نظریه ی غیرمنصفانه بودن قرارداد، مفهوم، اقسام غیرمنصفانه بودن و شاخص ها و در نهایت انعکاس مولفه های غیرمنصفانه بودن در حقوق ایران بررسی و تبیین می شود.

ساختار و فهرست پایان نامه

چکیده

مقدمه

۱ بیان مساله

۲ اهمیت و ضرورت

۳ مرور ادبیات و پیشینه

۴ اهداف تحقیق

الف اهداف کلی

ب هدف کاربردی

۵ سوالات تحقیق

الف پرسش اصلی

ب پرسش های فرعی

۶ فرضیهها

الف فرضیه اصلی

ب فرضیههای فرعی

۷ روش تحقیق

۸ سازماندهی تحقیق

فصل اول: مفاهیم و مبانی نظری ۱–۱ اقسام قراردادهای بانکی

۱–۱–۱ تجهیز منابع

۱–۱–۱–۱ سپرده قرض الحسنه پس انداز

۱–۱–۱–۲ سپرده قرض الحسنه جاری

۱–۱–۱–۳ سپرده قرض الحسنه مدت دار

۱–۱–۲ تخصیص منابع

۱–۱–۲–۱ قرارداد قرض الحسنه

۱–۱–۲–۲ مشارکت مدنی

۱–۱–۲–۳ مزارعه

۱–۱–۲–۴ مساقات

۱–۱–۲–۵ مضاربه بانکی

۱–۱–۲–۶ قراردادهای مبادله ای

۱–۱–۲–۷ اجاره به شرط تملیک

۱–۱–۲–۸ جعاله

۱–۱–۲–۹ سلف

۱–۱–۲–۱۰ خرید دین

۱–۱–۲–۱۱ استصناع

۱–۱–۲–۱۲ مرابحه

۱–۲ مفهوم شرط و غیرمنصفانه بودن آن

۱–۲–۱ تعریف شرط

۱–۲–۱–۱ شروط در اصطلاح فقهی

۱–۲–۱–۲ شروط غیرمنصفانه و جایگاه آن در نظام قراردادی

۱–۲–۲ پیشینه نظریه غیرمنصفانه بودن

۱–۲–۳ تعریف غیرمنصفانه بودن

فصل دوم: پیشینه نظریه غیرمنصفانه بودن قرارداد و اقسام آن

۲–۱ پیشینه ی نظریه ی غیرمنصفانه بودن قرارداد

۲–۲ اقسام غیرمنصفانه بودن

۲–۲–۱ غیرمنصفانه بودن شکلی (فرآیندی)

۲–۲–۱–۱ مفهوم غیرمنصفانه بودن شکلی یا فرآیندی

۲–۲–۱–۲ مولفه های غیرمنصفانه بودن شکلی

۲–۲–۱–۲–۱ حجم تشکیلاتی یک طرف در مقابل دیگری

۲–۲–۱–۲–۲ اضطرار و ضرورت

۲–۲–۱–۲–۳ در اختیار داشتن منابع بیشتر

۲–۲–۱–۲–۴ مزیت تهدید

۲–۲–۱–۲–۵ مذاکره ای نبودن شروط

۲–۲–۱–۲–۶ اعمال نفوذ ناروا

۲–۲–۱–۲–۷ عدم دریافت مشاوره ی مستقل

۲–۲–۱–۲–۸ فقدان حق انتخاب

۲–۲–۲ غیرمنصفانه بودن ماهوی

۲–۲–۲–۱ مفهوم غیرمنصفانه بودن ماهوی

۲–۲–۲–۲ مولفههای غیرمنصفانه بودن ماهوی

۲–۲–۲–۲–۱ تعادل دو عوض، بررسی و حدود تعادل آن

۲–۲–۲–۲–۲ میزان سودمندی قرارداد

۲–۲–۲–۲–۳ دشواری اجرای شروط قراردادی

۲–۲–۲–۲–۴ انعکاس شاخص های غیرمنصفانه بودن در قوانین

۲–۲–۳ معیارهای غیرمنصفانه بودن در اصول حقوق قراردادهای اروپایی

۲–۲–۳–۱ معیارهای مربوط به طرف ضعیف

۲–۲–۳–۲ معیارهای مربوط به طرف قوی ۵۰ ۲–۲–۳–۳ شروط غیرمذاکره ای ۵۰ ۲–۲–۳–۴ دستورالعمل ۱۳/۹۳ شورای اتحادیه ی اروپا ۵۰ ۲–۲–۴ مولفه های کلی غیرمنصفانه بودن

۲–۲–۴–۱ لیست شروط غیرمنصفانه (لیست سیاه)

۲–۲–۴–۲ حقوق ایران

۲–۲–۴–۳ قانون مدنی، خیار غبن

۲–۲–۴–۴ قانون دریایی ایران

۲–۲–۴–۵ قانون اجرای سیاست های کلی اصل

قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران

۲–۲–۴–۶ قانون حمایت از حقوق مصرف کنندگان، مصوب ۱۳۸۸

۲–۳ اصول مبنایی و حاکم بر نظام بانکداری اسلامی و جلوه آن در قراردادهای بانکی

۲–۳–۱ اصل منع بهره

۲–۳–۲ اصل بازرگان بودن بانک اسلامی

۲–۳–۳ اصل استقلال بانک از سپرده گذاران

۲–۳–۴ اصل مشارکت مشتری در سود و زیان

۲–۳–۵ اصل حقیقی بودن معاملات بانکی

۲–۳–۶ اصل بهره گیری از عقود (ضرورت وجود تراضی)

فصل سوم: بررسی شروط غیرمنصفانه در عقود بانکی ۳–۱ ویژگی های شروط غیرمنصفانه در قراردادهای بانکی

۳–۱–۱ وجود فشار و درونی بودن آن (اضطرار)

۳–۱–۲ آگاهی بانک از اضطرار مشتری

۳–۱–۳ وجود نابرابری

۳–۱–۴ قدرت برتر یک طرف

۳–۲ ضرورت کنترل شروط ناعادلانه در ایران

۳–۲–۱ نظم عمومی؛ مهمترین مبنا جهت کنترل قضایی شروط ناعادلانه در حقوق ایران

۳–۲–۲ شرایط معتبر در صحت شرط

۳–۲–۲–۱ قدرت مشروط علیه

۳–۲–۲–۲ وجود غرض عقلایی

۳–۲–۲–۳ عدم مخالفت با شرع

۳–۲–۲–۴ عدم مخالفت با مقتضای عقد

۳–۲–۲–۵ لزوم معلوم بودن و مانعیت جهل

۳–۲–۲–۶ عدم استلزام امر محال

۳–۲–۲–۷ لزوم بودن در ضمن عقد لازم

۳–۲–۲–۸ لزوم منجز بودن

۳–۲–۳ تاثیر تخلف شرط

۳–۳ بررسی قاعده العقود تابعه للقصود در منصفانه بودن قراردادها

۳–۳–۱ مراد از قاعده

۳–۳–۲ اهمیت و ماهیت اراده

۳–۳–۳ مدرک قاعده

۳–۳–۴ ملاک اراده در عقود

۳–۳–۵ تطبیق قاعده با عقود بانکی

۳–۴ ضمانت اجرای شروط غیرمنصفانه بانکی در ماده ۴۶ قانون تجارت الکترونیکی

۳–۴–۱ جایگاه شروط غیرمنصفانه در قراردادهای داخلی

۳–۴–۱–۱ وحدت ملاک غبن

۳–۴–۱–۲ قاعده ی لاضرر

۳–۴–۲ وحدت ملاک ماده

قانون تجارت الکترونیکی

۳–۴–۳ تمییز شرط غیرمنصفانه از شرط خلاف مقتضای ذات عقد

۳–۴–۴ آزادی قراردادی و حاکمیت اراده

۳–۴–۵ شروط غیرمنصفانه در کامنلا

۳–۴–۶ شروط غیرمنصفانه در حقوق فرانسه

نتیجهگیری

پیشنهادها

فهرست منابع و مآخذ

کلیدواژه ها

• قرارداد
• بانک

مواد مرتبط

• ماده ۴۶ قانون تجارت