تبارشناسی مفهوم عدالت در گفتمان مشروطه: از تمنای تأسیس عدالت‌خانه تا سیاست جنایی

عنوان	تبارشناسی مفهوم عدالت در گفتمان مشروطه: از تمنای تأسیس عدالت‌خانه تا سیاست جنایی
نویسنده	مصطفی پاک نیت
محور موضوعی	حقوق عمومی حقوق اساسی
سال نشر	۱۴۰۵
منتشر شده در	نشریه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی
دوره	۳
شماره	۵
دانلود مقاله	دانلود از سایت نشریه

تبارشناسی مفهوم عدالت در گفتمان مشروطه: از تمنای تأسیس عدالت‌خانه تا سیاست جنایی نام مقاله ای از مصطفی پاک نیت است که در دوره سوم شماره پنجم (تیر 1405) نشریه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی منتشر شده است.

چکیده

عدالت در گفتمان مشروطه نه صرفاً به‌عنوان فضیلتی اخلاقی، بلکه به‌مثابه بنیان نظم نوین حقوقی و سیاسی ایران ظهور یافت. مفهوم «عدالت‌خانه» که نخست در شعارهای مردم و اندیشه‌های روحانیون و روشنفکران متجدد ایرانی شکل گرفت، سرآغاز تحول در تلقی از عدالت بود؛ تحولی که از مطالبه اخلاقی و شرعی عدالت به سمت مفهوم حقوقی و ساختاری آن حرکت کرد. عدالت‌خانه نه یک مفهوم حقوقی از پیش تعریف‌شده و شفاف، بلکه یک دالّ شناور و یک میدان نبرد گفتمانی بود که امکان ائتلاف نیروهای ناهمگون را فراهم می‌آورد و درعین‌حال، ماهیت رادیکال انقلاب را پنهان می‌کرد. بر همین اساس، مدل عدالت‌خانه در مراحل مختلف توسعه‌ یافته و در هر مرحله، خرده‌الگوهای متفاوتی دیده شد که دامنه آن از اصلاح نظام قضایی تا الگویی نزدیک به مجلس شورا گسترده گردید.

عدالت در گفتمان مشروطه نه صرفاً به‌عنوان فضیلتی اخلاقی، بلکه به‌مثابه بنیان نظم نوین حقوقی و سیاسی ایران ظهور یافت. مفهوم «عدالت‌خانه» که نخست در شعارهای مردم و اندیشه‌های روحانیون و روشنفکران متجدد ایرانی شکل گرفت، سرآغاز تحول در تلقی از عدالت بود؛ تحولی که از مطالبه اخلاقی و شرعی عدالت به سمت مفهوم حقوقی و ساختاری آن حرکت کرد. عدالت‌خانه نه یک مفهوم حقوقی از پیش تعریف‌شده و شفاف، بلکه یک دالّ شناور و یک میدان نبرد گفتمانی بود که امکان ائتلاف نیروهای ناهمگون را فراهم می‌آورد و درعین‌حال، ماهیت رادیکال انقلاب را پنهان می‌کرد. بر همین اساس، مدل عدالت‌خانه در مراحل مختلف توسعه‌ یافته و در هر مرحله، خرده‌الگوهای متفاوتی دیده شد که دامنه آن از اصلاح نظام قضایی تا الگویی نزدیک به مجلس شورا گسترده گردید.

کلید واژه

• عدالت‌خانه
• جنبش مشروطه
• قانون‌گرایی
• سیاست جنایی
• گفتمان عدالت