رای شعبه حقوقی دیوان عالی کشور درباره ادای سوگند استظهاری در دعاوی بر میت
 | |
| شماره دادنامه | ۹۴۰۹۹۷۰۹۰۷۰۰۰۳۸۷ |
|---|---|
| تاریخ دادنامه | ۱۳۹۴/۰۹/۱۸ |
| نوع رأی | رأی شعبه |
| نوع مرجع | شعبه دیوان عالی کشور |
| شعبه | شعبه ۱۰ دیوانعالی کشور |
| گروه رأی | رای حقوقی |
| موضوع | ادای سوگند استظهاری در دعاوی بر میت |
| قاضی | هادی عبداله پور غلامعلی صدقی |
رای شعبه حقوقی دیوان عالی کشور درباره ادای سوگند استظهاری در دعاوی بر میت: ادای سوگند استظهاری در دعوی بر میت الزامی است و این امر اعم از آن است که دلیل اثبات دعوی، شهادت شهود جامع الشرایط (بینه به معنای اخص) یا دیگر اقسام بینه به معنای اعم باشد.
رأی خلاصه جریان پرونده
پیرو گزارش و دادنامه شماره ۰۰۰۲۵۵ مورخ ۱۳۹۳/۴/۳۰ صادره از این شعبه به تاریخ ۱۳۹۰/۶/۷ خانم الف. م. و آقایان س.الف.ح. ، م.، ح.، م. ، م.، م. همگی م. دادخواستی به طرفیت ۱- مرکز مدیریت حوزه علمیه قم و خانم ها ف. ، ع. ، ز. ، ع. ، ع. ، ش. همگی الف. و خانم ز. ب. با وکالت آقایان غ. ر. و م. ش.خ. به خواسته اعتراض به اظهارنامه ثبتی شماره ... مورخ ۹۰/۵/۱ پلاک های ... و ... اصلی بخش قم و اظهارنامه اثبات مالکیت موروثی خواهان ها به میزان سهم الارث خود و ابطال معامله و اسناد رسمی شماره ... مورخ ۸۸/۹/۲۵ و ... مورخ ۸۸/۹/۱۹ دفترخانه ... قم جمعا مقوم به ۵۱ میلیون ریال تقدیم دادگاه های عمومی حقوقی قم نموده و در متن دادخواست توضیح دادند مرحوم م. الف. (ر.) در زمان فوت خود دارای اموال منقول و غیرمنقول و نیز یازده اولاد شامل شش پسر و پنج دختر به نام های م. ت.، م. ، م. ب.، ص.، ح.، س. و ص.، ز. ، ا.، ب. و ز. بوده است که برخی از این ورثه با صحنه سازی خود را مالک و متصرف اموال غیرمنقول آن مرحوم از جمله پلاک های ثبتی ... و ... اصلی واقع در بخش یک قم معرفی کرده ست و سهم الارث وراث دیگر از جمله ص. الف. را میان خود تقسیم و به نام خود ثبت و تملک کرده اند. پس از فوت اولاد مرحوم م. الف. (ر.) برخی از ورثه وی نیز از جمله ورثه مرحوم س. الف. به نام های ع. ، ز. ، ف. و ع. و نیز وراث مرحوم صالح الف. به نام های الف. ، م.، ش.، م. و نیز وراث مرحوم م. ت. الف. به نام های ش.، ن.، آ.، ق. و پ. نیز وراث مرحوم م. الف. به نام های ع. ، ج. و ش. همگی الف. باقیمانده سهم الارث دیگر ورثه مرحوم م. الف. (ر.) را با ترفندهایی متصرف و به نامه خود به ثبت رسانده و به دیگران منتقل کرده اند که به این اساس به بانو ص. الف. از ماترک مرحوم م. م. الف. هیچ سهمی داده نشده است و به تبع ایشان ورثه آن مرحوم نیز به نامه های م. ، ح.، حسین، الف. ، ن. و الف. م. از سهم الارث مرحوم ص. الف. ، محروم شده اند در نهایت خواندگان ردیف دوم به بعد با تقدیم اظهارنامه ثبتی به اداره ثبت اسناد قم تقاضای به ثبت رساندن بخشی از سهام باقی مانده از پلاک های ... و ... را نموده و بلافاصله سهم مزبور را طی اسناد شماره ... -۸۸/۹/۲۵ و ... -۸۸/۹/۱۹ به خوانده ردیف اول منتقل نموده اند که در مورخ ۹۰/۵/۱ آگهی نوبتی به شماره ... به نام خوانده ردیف اول منتشر و در موعد قانونی، مورد اعتراض موکلان قرار گرفته است اکنون از آن مقام تقاضای رسیدگی و ابطال اظهارنامه ثبتی شماره ... مربوط به پلاک های فوق، در نتیجه اثبات مالکیت موروثی موکلان به میزان سهم الارث و نیز ابطال معاملات و اسناد رسمی شماره ... -۸۸/۹/۲۵ و ... -۸۸/۹/۱۹ به نام خوانده ردیف اول را داریم. دادخواست به شعبه چهاردهم ارجاع گردیده و دادگاه وقت رسیدگی معین، طرفین را دعوت نموده است. از وضعیت ثبتی پلاک های مورد دعوی ... - ... - ... بخش یک قم استعلام به عمل آمده است لایحه ای از طرف خانم ها ش. الف. و ز. ب. و ع. الف. به شمار ۰۰۸۸۸ مورخ ۹۰/۸/۸ واصل که در آن ایراداتی به عمل آمد ۱- خواسته منجز نیست منظور از اثبات مالکیت چه میزان است ۲- به طرفیت اداره ثبت طرح دعوی نشده است ۳- به لحاظ نداشتن گواهی حصر وراثت فاقد سمت قانونی هستند. اداره ثبت قم (منطقه یک) در پاسخ پس از شرح تفصیلی جریان ثبتی و در نهایت ضمن تأیید اظهارنامه ثبتی اشعاری در فرجه قانونی نسبت به ثبت این مقدار سهام اعتراض شده که نتیجه مشخص نمی باشد. توضیحا طی اسناد متعددی از طرف مالکین فوق الذکر مقداری از سهم فوق الذکر به مرکز مدیریت حوزه علمیه قم انتقال قطعی پیدا کرده است و مادامی که سند مالکیت آن صادر نگردیده مسئولیت انجام هرگونه انجام معامله از هر حیث به عهده دفترخانه تنظیم کننده سند و متعاملین می باشد. آقایان ن. ر. و ن. ا. به عنوان نمایندگان حقوقی مرکز مدیریت حوزه علمیه قم معرفی شدند. لایحه ای به شماره۰۰۸۹۰ مورخ ۹۰/۸/۱۱ از ناحیه وراث ع. ، ز. ، ف. ، ع. همگی الف. واصل گردید که ضمن ایرادات شکلی راجع به سمت و کلی بودن خواسته و عدم رعایت مهلت اعتراض در ماهیت دفاعا اظهار داشتند به موجب صلح نامه مورخ بیست و هفتم ربیع الثانی ۱۳۴۳ قمری مرحوم ص. الف. به اتفاق خواهرش ز. الف. تمامی سهم الارث خود را به شش نفر از برادران صلح نمودند اصل این صلح نامه توسط عموی اینجانبان مرحوم م. تقی الف. در هنگام تقاضای ثبت ارائه شده و تمامی پلاک ها به نام فرزندان ذکور مرحوم قبول ثبت گردیده است ۲- جمع کثیری از معتمدین و معروفین در هنگام احراز تصرف مالکانه نماینده ثبت مراتب را گواهی نمودند ۳- تصرف مستمر فرزندان ذکور مرحوم الف. ا. ۴- عدم اعتراض مرحومه ص. الف. و بقیه خواهران ایشان نسبت به تصرفات بردارانشان ۵- شیاع و شهرت مفید علم درخصوص مالکیت فرزندان ذکور مرحوم م. همگی دلالت بر حقانیت نیت ماست. مرکز مدیریت حوزه علمیه قم نیز لایحه ای به شماره ۰۰۸۹۱ مورخ ۹۰/۸/۱۱ تقدیم که ضمن ایرادات شکلی دفاعا اعلام داشتند خانم ص. در سال ۱۲۴۳ هجری قمری کلیه ماترک پدری خود را به برادران صلح نموده است ۲- مرحومه مورث خواهان ها (ص. الف.) طی صلح نامه در ۱۴ ذیقعده سال ۶۵ هجری قمری حدود ۷۰ سال پیش کلیه حق و حقوق میراثی خود را به آقای م. م. الف. منتقل نموده است بنابراین اظهارات وراث که خانم ص. هیچ سهمی از ماترک م. نبرده است صحیح نیست ۳- مورث خود در زمان حیات هیچگونه ادعایی نداشته است. در جلسه دادگاه مورخ ۹۰/۸/۱۱ از وکلای طرفین (خواهان ها) و نمایندگان حقوقی مرکز مدیریت حوزه علمیه قم حاضر گردیدند خواندگان حضور نیافتند. وکیل خواهان راجع به ایرادات پاسخ داده و در ماهیت نیز اعلام داشته صلح نامه ادعایی به دادگاه ارائه نشده در صورت مجلس احراز تصرف مرحوم م. الف. همگی امضاءکنندگان از ورثه مرحوم م. الف. می باشند و تصرف باید دارای سبب تملک قانونی باشد و وجود چنین تصرفنامه ای از سوی موکلان مورد تردید و جعل می باشد دادگاه در تصمیم مستقل خود ایرادات اعلامی را وارد ندانسته و مردود اعلام و در مورد انحصار وراثت و تعیین سهمی خواهان ها با توجه به استمهال وکیل خواهان ها موافقت نموده است. وکیل خواهان ها طی لایحه ای به شماره ۰۰۰۱۱۷۲ مورخ ۹۰/۱۰/۲۱ سهم مورث خود را و به تبع موکلان خود را ۲/۰۸۴ اعلام نموده و در مورد انحصار وراثت اظهار داشته مورث نود سال پیش فوت کرده و امکان گواهی حصر وراثت در آن موقع نبوده خود مورث خواندگان هیچ گواهی انحصار وراثت از مرحوم م. ندارند و در صورت تردید که هیچ یک از وراث تردیدی ندارند تقاضای استماع شهادت شهود دارم. دادگاه جلسه دیگری در تاریخ ۹۰/۱۰/۲۱ تشکیل و پس از استماع اظهارات طرفین مجددا ایرادات اعلامی خواندگان را مردود اعلام نموده است و همچنین ادعای جعل به لحاظ اینکه متکی به دلیل نبوده قابل استماع دانسته نشد و راجع به ملاحظه صلح نامه از باب کشف واقع مؤثر نبوده که اصل پرونده ثبتی که مشتمل بر صلح نامه می باشد به همراه اخذ توضیح از کارشناس ثبتی خواسته شود پس از یک جلسه تجدید وقت به علت عدم آمادگی نماینده ثبت در وقت رسیدگی ۹۱/۱/۲۸ با حضور نماینده ثبت دادگاه تشکیل گردید. نماینده ثبت آقایان ا.، د.، ق. اعلام داشتند درخصوص پلاک های ثبتی و اظهارات مندرج برگ استشهادیه قبول ثبت متقاضیان ثبت که بعضا مربوط به سال های ۱۳۲۳ و غیره بوده است اعلام می دارد در دفتر توزیع شش دانگ پلاک به نام م. ت. معرفی گردیده و به طور مشاع از طرف اشخاص مختلف قبول ثبت شده است که تعدادی از تقاضاهای ثبت مربوط به برادران آقای م. الف. بوده است. که در آن ها قید گردیده که مورثی اینجانبان می باشد و با توجه به اینکه نام پدر آقایان م. ا. بوده به نظر اینجانبان مقداری از شش دانگ پلاک متعلق به م. ا. بوده است که از طرف ورثه تقاضای ثبت پذیرفته شده است در ضمن ذیل استشهادیه به تقاضای ثبت نامبردگان از جمله آقای س. و ص. الف. توسط سایر ورثه م. تقی گواهی و امضاء گردیده است تقاضای ثبت نیز با توجه به تصرفات مالکانه که داشته اند پذیرفته شده است و در مورد صلح نامه ابرازی خوانده استدعا دارد تصویر تهیه و در اختیار اداره ثبت جهت بررسی و اظهارنظر قرار گیرد. که پاسخ طی نامه شماره ۷۶۰۸۰ مورخ ۹۱/۷/۱ واصل گردید و در نهایت پس از ذکر سهام هر یک از وراث در تقاضای ثبت که ذکر از اسم خانم ص. نمی باشد تأکید شده مقسم شش دانگ هر دو پلاک ... - ... اصلی با قبول وراث کامل شده و مقسم ۲۴۰ سهم شش دانگ تکمیل گردیده دادگاه مجددا استعلام کرده آیا اصول اسناد صلح ... در پرونده موجود است یا خیر که اداره ثبت اعلام نموده اصول اسناد مورد نظر در پرونده مربوط موجود و مضبوط نمی باشد، دادگاه وقت رسیدگی جهت ادای توضیح راجع به پاسخ های ثبت تعیین طرفین حاضر شدند. خواندگان جهت اثبات صلح نامه تقاضای استماع شهادت شهود نمودند. دادگاه در تاریخ ۹۱/۴/۱۸ به لحاظ اینکه تعیین میزان مالکیت وراث از ماترک امری فنی می باشد قرار رجوع به کارشناسی صادر و با طرح سؤالاتی راجع به میزان سهام مورث در هر یک از پلاک های مختلف و میزان سهام ثبت شده م. با احتساب سهم متنازع فیه و بدون احتساب سهم متنازع فیه ... را مشخص نماید. کارشناس امور ثبتی نظریه نهایی خود را به شماره ۰۰۵۲۶ مورخ ۹۲/۶/۲۱ به شرح ذیل ارسال نموده است اظهارنظر کارشناس پلاک ... اصلی بخش یک قم، گروه اول شامل خواندگان ردیف ۲ و ۳ و ۴ و ۵ پرونده از پلاک ... اصلی فاقد سهم بوده اند ولیکن به مقدار ۳/۳۳۳۴ سهم مشاع از ۲۴۰ سهم تقاضای ثبت داده اند که مورد اعتراض خواهان ها واقع گردیده است و حق ثبت نداشته اند. گروه دوم خواندگان ۶ و ۷ و ۸ پرونده از پلاک ... اصلی به مقدار ۸/۸۸۸۸ سهم حق ثبت داشته اند ولیکن به مقدار ۳/۳۳۳۴ سهم تقاضای ثبت داده اند بنابراین سهم مورد اعتراض این گروه به میزان ۴/۴۴۴۶ سهم مازاد تقاضای ثبت کرده اند که متعلق به آنان نیست بنابراین از پلاک ... اصلی بخش یک قم حق ثبت به میزان ۴/۴۴۴۶ سهم کما فرض اله برای خواهان ها محفوظ است و اعتراض آن ها به این میزان موجه است اظهارنظر کارشناس پلاک ... اصلی بخش یک قم گروه اول شامل خواندگان ردیف ۲ و ۳ و ۴ و ۵ پرونده از پلاک ... اصلی فاقد سهم بوده اند و درخواست ثبت هم برای این پلاک ها نداشته اند گروه دوم شامل خواندگان ۶ و ۷ و ۸ پرونده از پلاک ... اصلی به مقدار ۸/۸۸۸۸ سهم مشاع از ۲۴۰ سهم شش دانگ این پلاک را حق ثبت داشته اند ولیکن به مقدار ۷ سهم مشاع و ۳ مثقال و ۳۳۴% سهم از یک مثقال مشاع از ۲۴۰ سهم شش دانگ این پلاک را تقاضای ثبت داده اند. بنابراین اولین پلاک هر چند خواندگان ردیف ۶ و ۷ و ۸ پرونده هنوز تا میزان ۸/۸۸۸۸ سهم حق الارث خود کما فرض اله به میزان ۱/۶۸۰۵۸ سهم از ۸۰ سهم از ۲۴۰ سهم باقی دارند لیکن خواهان ها به دلیل ذیحق بودن نسبت به میزان ۴/۴۴۴۴ سهم از ۸۰ سهم از ۲۴۰ سهم ششدانگ پلاک مذکور به درخواست ثبت خواندگان ردیف ۶ و ۷ و ۸ پرونده اعتراض نموده اند نظریه کارشناسی به طرفین ابلاغ و دادگاه جهت اثبات صلح سهمی خانم ص. الف. قرار استماع شهادت شهود خواندگان صادر نموده است در تاریخ ۹۲/۸/۲۶ دادگاه با حضور وکلای خواهان و وکیل خواندگان آقای م. خ. از شهود خواندگان به اسامی ۱- م. ر. الف. ۲- ش. الف. ۳- ع. الف. استماع شهادت گردید. شهود متفقا به وجود صلح نامه به صورت مع الواسطه شهادت دادند و اظهار داشتند مرحوم ص. سهم الارث خویش را به برادران خود صلح نموده است و در قبال آن جای دیگری گرفته است. مجددا وکیل خواهان ها اظهار داشته خواسته به شرح ذیل تقلیل یافته ۱- ابطال اظهارنامه ثبتی مورخ ۹۰/۵/۱ درخصوص پلاک های ثبتی ... و ... ۲- اثبات مالکیت مورثی خواهان ها ۳- ابطال معامله هایی که انجام شده ۴- ابطال اسناد ثبتی شماره های مذکور در دادخواست به میزان ۳/۳۳۳۴ از پلاک ... نسبت به خواندگان ردیف ۲ و ۳ و ۴ و ۵ و نیز ۴/۴۴۴۶ سهم از پلاک ... نسبت به خواندگان ردیف ۶ و ۷ و ۸ و همچنین به میزان ۴/۴۴۴۶ از پلاک ... نسبت به خواندگان ردیف ۶ و ۷ و ۸ و نسبت به شهود اعلام جرح نموده و شهود ذینفع هستند و خود نشان از مرحومه ص. چیزی نشنیدند و ص. الف. در آن تاریخ صلح، کودک ۱۰ ساله بوده بنابراین اهلیت نداشته است. دادگاه ختم رسیدگی اعلام و به شرح دادنامه ۰۰۶۶۹ مورخ ۹۲/۹/۸ با این استدلال که ۱- مالکیت سابق مرحومه ص.بر میزان سهم های اشعاری (در خواسته) بلامنازع است. ۲- صحت دعوی خواهان ها فرع به بقاء مالکیت مرحومه ص. الف. است ۳- گواهی گواهان و صورتمجلس احراز تصرف خواندگان که توسط مأمور ذیصلاح اداره ثبت اسناد و املاک تنظیم شده است و امتناع مرحومه ص. الف. از ثبت ملک فوق مجتمعا موجر اماره ای است که دلالت می کند مرحومه ص. سهم از پلاک های اشعاری را صلح نموده است. ۴- صلح مذکور افاده بر عدم بقاء مالکیت مرحومه ص. و بالتبع فقدان مالکیت خواهان ها می نماید ۵- خواهان ها دلیل معارض با اماره مذکور ارائه ننموده اند دعوی غیرثابت تشخیص و به استناد ماده 16 قانون ثبت اسناد و املاک و ماده ۸۱ آئین نامه قانون مذکور و مواد ۳۵ و ۷۵۴ و ۷۵۸ و ۱۳۲۱ و ۱۳۲۴ قانون مدنی حکم به بیحقی خواهان ها صادر و اعلام می گردد از رأی صادره توسط آقایان ع. م. و ر.ا. به وکالت از خانم الف. م. و بقیه خواهان ها فرجام خواهی شده و پس از تبادل لوایح که هنگام شور قرائت شد پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و به این شعبه ارجاع گردیده است. هیأت شعبه پس از ملاحظه گزارش عضو ممیز به شرح آتی مبادرت به صدور رأی نموده است. درخصوص فرجام خواهی فرجام خواه خانم الف. م. و غیره با وکالت آقایان ع. م. و ر. ا. به شرح ذیل اعلام می دارد علاوه بر اینکه خواسته های مالی متعدد بایستی مستقلا تقویم و تمبر مالی الصاق و ابطال شود اقتضاء داشت دادگاه تصویر آگهی مورد اعتراض را مطالبه و پیوست پرونده می نمود نظر به اینکه دادگاه در حالیکه سهمی مرحوم ص. الف. را بالوارثه مسلم دانسته به استناد وقوع صلح ماترک مرحومه، فرجام خواهان ها را مستحق ماترک مشارالیها ندانسته است به عبارت دیگر در این پرونده به نوعی انقلاب دعوی واقع شده و خواندگان نسبت به مرحومه ص. الف. ضمن اقرار به حق موروثی ایشان، ادعا دارند که مشارالیها تمامی ماترک خود را صلح نموده است و چون مطابق ماده ۲۷۸ قانون آیین دادرسی مدنی بر فرض وجود بینه در دعوی بر میت اتیان سوگند توسط مدعی نیز لازم است علیهذا ضروری است دادگاه با رعایت ترتیبات مقرر در آیین دادرسی مدنی (مواد ۲۷۸ به بعد) ضمن رفع نقص شکلی، اقدام نموده و سپس مبادرت به صدور رأی نماید بنا به مراتب مستندا بند الف ماده ۴۰۱ قانون آیین دادرسی مدنی دادنامه فرجام خواسته نقض و رسیدگی مجدد به همین دادگاه صادرکننده رأی محول گردید. پس از ارسال پرونده، شعبه دادگاه مرجوع الیه وقت رسیدگی معین و طرفین دعوت گردیدند و پس از استماع اظهارات آن ها قرار اتیان سوگند استظهاری آقای ع. الف. صادر و مشارالیه به الله و تالله سوگند یاد کرد که اصل صلح نامه در پرونده حقیقت دارد و مرحومه ص. الف. و خواهران ایشان سهام خود را به برادران خود صلح نمودند و هیچگونه مالکیتی ندارند و متعاقبا برای سایر فرجام خواندگان قرار اتیان سوگند صادر و در تاریخ ۹۴/۲/۱۴ آقای ع. و خانم ف. و ز. و خانم ز. ب. سوگند شرعی یاد نمودند پس از آن دادگاه ختم رسیدگی اعلام و به شرح دادنامه شماره ۰۰۱۱۴-۱۳۹۴/۲/۱۹ و با استدلالاتی از جمله اینکه با توجه به اینکه قسم استظهاری منصرف به موردی است که بینه دلیل اثبات دعوی باشد و اگر بینه دلیل اثبات دعوی نباشد عدم اثبات سوگند استظهاری مقسط حق نخواهد در تأیید نظریه خود به نشست های قضایی چند نفره در مراکز قضایی مختلف اشاره کرده است و در نهایت با این استدلال که صلح واقع شده افاده بر عدم بقاء مالکیت مرحومه ص. الف. و بالتبع فقدان مالکیت خواهان ها می نماید و با استناد به مواد ۱۶ قانون ثبت اسناد و املاک ماده ۸۶ آئین نامه قانون اخیرالذکر و مواد ۳۵ و ۷۵۴ و ۷۵۸ و ۱۳۲۱ و ۱۳۲۴ قانون مدنی حکم بر بی حقی خواهان ها صادر و اعلام نموده از دادنامه صادره محکوم علیهم فرجام خواهی نموده که پس از تبادل لوایح که هنگام شور قرائت می شود پرونده به دیوان عالی کشور ارسال و به این شعبه ارجاع گردیده است. هیأت شعبه پس از ملاحظه گزارش عضو ممیز به شرح آتی مبادرت به صدور رأی می نماید:
رأی شعبه دیوان عالی کشور
قطع نظر از اینکه استدلال دادگاه محترم نخستین راجع به سوگند استظهاری بر خلاف عموم و اطلاق ماده ۲۷۸ قانون آئین دادرسی مدنی می باشد و بینه به معنای اعم شامل هر دلیلی که اثبات ادعا را به عهده داشته باشد می گردد. و بر این اساس سوگند ضروری می باشد مع الوصف فرجام خواهی فرجام خواهان ها با هیچ یک از شقوق ماده ۳۷۱ قانون آئین دادرسی مدنی انطباق نداشته و رأی صادره وفق موازین شرعی و قانونی صادر گردیده است و مستندا به ماده ۳۷۰ قانون فوق الذکر دادنامه فرجام خوسته ابرام می گردد.
شعبه ۱۰ دیوان عالی کشور - رئیس و عضو معاون
هادی عبداله پور - غلامعلی صدقی