سید مصطفی عدل
سید مصطفی عدل | |
|---|---|
 | |
| زادهٔ | ۱۲۵۸ تبریز |
| تحصیلات | لیسانس حقوق |
| محل تحصیل | دانشگاه پاریس |
| پیشهها |
|
| تخصص | حقوق مدنی، حقوق اساسی، حقوق تحارت، حقوق کیفری |
سید مصطفی عدل (متولد ۱۲۵۸ شمسی – درگذشته ۱۳۳۹ شمسی) معروف به منصورالسلطنه، حقوقدان، سیاستمدار، استاد دانشگاه و از بنیانگذاران نظام دادگستری نوین در ایران بود. وی سالها در وزارتخانههای عدلیه، خارجه و دادگستری خدمت کرد و نقش مهمی در تدوین قوانین مدنی، جزایی و تجاری ایران ایفا نمود. او همچنین از نخستین استادان و رؤسای دانشکده حقوق دانشگاه تهران به شمار میرود. از تربیتیافتگان او بسیاری از وکلای برجسته، قضات عالیرتبه و استادان حقوق پدید آمدند. تاثیر او بر نظام حقوقی و قضایی ایران، هم در سطح آموزش و هم در قانونگذاری، بیمانند است.[۱]
تولد و خانواده
مصطفی عدل در سال ۱۲۵۸ خورشیدی در محله «انکج» شهر تبریز چشم به جهان گشود. پدرش حاج سیدمیرزا ابراهیم رکنالعداله از مقامات عالی قضایی بود که در اواخر عمر ریاست دیوانخانه عدلیه خراسان را بر عهده داشت. خاندان مادریاش نیز از علما و مجتهدان سرشناس آذربایجان بودند. دایی او، محسنخان مشیرالدوله، وزیر عدلیه ناصرالدینشاه بود. جد مادریاش حاج میرزا احمد مجتهد و دایی بزرگش حاجی میرزا جواد از فقهای برجسته آذربایجان به شمار میرفتند.[۱]
تحصیلات
تحصیلات ابتدایی را در زادگاهش تبریز به پایان رساند و برای ادامه تحصیل به قاهره رفت. وی در مدرسه فرانسوی "خورنقش" تحصیل کرد و زبانهای فرانسه، عربی، ایتالیایی و روسی را آموخت. سپس برای تحصیلات دانشگاهی راهی پاریس شد و در دانشکده حقوق دانشگاه پاریس به تحصیل پرداخت.[۱]
مشاغل سیاسی و اداری
تصدی وزارتخانهها
سید مصطفی عدل در دولتهای مختلف، عهدهدار مسئولیتهای متعددی بود از جمله:
- وزیر فرهنگ
- وزیر دادگستری
- وزیر مشاور[۱]
وزارت خارجه
او در سال ۱۲۸۲ خورشیدی وارد وزارت خارجه شد و مأموریتهایی در قاهره و تفلیس داشت. بعدها به معاونت دارالترجمه وزارت خارجه رسید.[۱]
وزارت عدلیه و دادگستری نوین
در سال ۱۲۸۹ وارد وزارت عدلیه شد و حدود ۲۰ سال در سمتهای مهم قضایی خدمت کرد. پس از اصلاحات علیاکبر داور در سال ۱۳۰۵، با درجه ۹ قضایی به مستشاری دیوان عالی تمیز منصوب شد. سپس ریاست اداره تهیه، تدوین و تنقیح قوانین را بر عهده گرفت. در زمان تصدی او، بسیاری از قوانین اساسی کشور تهیه و تصویب شدند.
او در کمیسیون تدوین قانون مدنی ایران حضور داشت و نقش عمدهای در تنظیم و فصلبندی آن ایفا کرد. همچنین در قانون جزای عمومی و قانون تجارت سهم عمدهای داشت.[۱]
فعالیتهای دیپلماتیک
در سال ۱۳۱۴ به وزارت خارجه بازگشت و به عنوان وزیرمختار ایران در ژنو و نماینده دائمی در جامعه ملل منصوب شد. سپس در سال ۱۳۱۷ به عنوان وزیرمختار ایران در رم فعالیت کرد و تا سال ۱۳۳۰ در این سمت باقی ماند. او در این دوران به عنوان رئیس هیئت نمایندگی ایران در کنفرانس سانفرانسیسکو و کنفرانس نیویورک شرکت کرد و منشور سازمان ملل متحد را به نمایندگی از ایران امضا نمود.[۱]
تالیفات
از جمله آثار علمی مهم او میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کتاب حقوق اساسی (منتشر شده در ۱۳۲۷ قمری، ۳۵۰ صفحه)
- حقوق مدنی (منتشر شده در سالهای ۱۳۰۸ تا ۱۳۰۹ شمسی)
- حقوق تجارت بینالملل
- ترجمه قانون جزای عمومی و قانون تجارت ایران به زبان فرانسه[۱]
لقب منصورالسلطنه
لقب منصورالسلطنه به سبب موفقیتهای پیدرپی او در امور اجرایی و قضایی به وی اعطا شد. به دلیل سابقه خانوادگی در عدلیه (پدرش رکنالعداله و عمویش عدلالملک) و علاقهمندی به عدالت، نام خانوادگی "عدل" را برای خود برگزید.[۱]
سالهای پایانی
در سالهای پایانی عمر، به ادبیات و نمایشنامهنویسی علاقهمند شد. ۸ سال از عمر خود را صرف ترجمه منظومه خسرو و شیرین نظامی به زبان فرانسه در قالب نمایشنامه کرد، اما این پروژه به دلیل درگذشت او ناتمام ماند.[۱]
درگذشت
سید مصطفی عدل در ساعت ۱۵:۱۵ روز ۲۲ تیر ۱۳۳۹ خورشیدی بر اثر بیماری سرطان درگذشت. پیکر او در آرامگاه خانوادگی عدل در شهرری، در جوار حرم حضرت عبدالعظیم حسنی (ره) به خاک سپرده شد.[۱]