ماده ۶۳۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

ماده ۶۳۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) (اصلاحی ۱۴۰۳/۰۳/۳۰): هر گاه کسی شخصاً یا به دستور دیگری طفل یا شخصی را که قادر به محافظت خود نمی‌باشد در محلی که خالی از سکنه است رها نماید به حبس از سه ماه تا یک سال یا جزای نقدی از ۸۲/۵۰۰/۰۰۰ تا ۳۳۰/۰۰۰/۰۰۰ ریال محکوم خواهد شد و اگر در آبادی و جایی که دارای سکنه باشد رها کند تا نصف مجازات مذکور محکوم خواهد شد و چنانچه این اقدام سبب وارد آمدن صدمه یا آسیب یا فوت شود رهاکننده علاوه بر مجازات فوق حسب مورد به قصاص یا دیه یا ارش نیز محکوم خواهد شد.

• مشاهده ماده قبلی
• مشاهده ماده بعدی

مواد مرتبط

• ماده ۷۲۷ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

آیین‌نامه، بخشنامه و دستورالعمل‌های مرتبط

• تصویب‌نامه اصلاح میزان مبالغ مربوط به جرایم و تخلفات مندرج در قوانین مختلف مصوب ۱۴۰۳/۰۳/۳۰

توضیح واژگان

• طفل: به معنای صغیر است، و صغیر کسی است که به سن ۱۸ سال تمام نرسیده باشد.
• شخص: موجودی است که دارای حق و تکلیف می‌باشد.
• حبس: به معنای محدود کردن فرد از رفت و آمد و جلوگیری از تصرفات او، آنگونه که خودش می‌خواهد، است.
• جزای نقدی: محکومیت مجرم به دادن پول را «جزای نقدی» گویند.
• مجازات: آزاری است که قاضی به علت ارتکاب جرم به نشانه نفرت جامعه از عمل مجرمانه و مرتکب آن برای شخص مقصر، مطابق قانون تعیین می‌کند.
• سبب: چیزی است که در صورت فقدان مانع بر سر راه آن، باعث به وجود آمدن چیز دیگری می‌گردد.
• صدمه: یعنی هرگونه آسیب و رنجی که با هر نوع وسیله‌ای به بدن انسان وارد آید و اعم از ضرب و جرح می‌باشد.
• آسیب: به معنای هر کاستی غیرعادی در وضعیت زندگی شخص یا مال او یا زندگی افراد تحت سرپرستی و مسئولیت وی یا مال آن افراد می‌باشد.
• فوت: به معنای مرگ شخص و از لحاظ زیست‌شناسی یک پدیده طبیعی است و به از بین رفتن قطعی و برگشت‌ناپذیر اعمال قلبی و عروقی و تنفسی و حس و حرکت، گفته می‌شود.
• قصاص: در لغت، به معنای پیروی کردن از جنایتکار یا انجام کاری همانند کار او است.
• دیه: مالی است که به موجب شرع و در نتیجه ارتکاب جنایت و تجاوز نسبت به نفس یا عضو به مجنی علیه یا ولی یا اولیاء دم وی پرداخته می‌شود. این مال را در برخی جرایم خطایی نیز باید پرداخت.
• ارش: «ارش» از ریشه «ارزیدن» است و به اعتبار برخی منابع معتبر فقهی عبارت است از حاصل ما به التفاوت قیمت صحیح و معیب تقسیم بر قیمت صحیح ضرب در دیه نفس در فرض برده تلقی کردن انسان.

پیشینه

نرخ جریمه مذکور در ماده ۶۳۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) بر اساس تصویبنامه مصوب جلسه ۱۴۰۳/۰۳/۳۰ هیئت وزیران در خصوص «اصلاح میزان مبالغ مربوط به جرایم و تخلفات مندرج در قوانین مختلف» اصلاح گردید. سابقاً جزای نقدی مندرج در این ماده، از سه میلیون تا دوازده میلیون ریال بود.

فلسفه و مبانی نظری

ماده ۶۳۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، در پی جرم انگاری یکی از رفتارهای ارتکابی علیه اطفال و ناتوانان به دلیل عجز آنان از محافظت از خود است. عده ای این ماده را مصداقی از بچه کشی به نحو تسبیب می‌دانند.

نکات تفسیری دکترین ماده ۶۳۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

عنصر مادی این جرم را باید رها کردن طفل یا شخص ناتوان تعریف کرد. به نظر عده ای، عنصر مادی این جرم، یکی از نمونه‌های فعل ناشی از ترک فعل است. در این ماده، صرف رها کردن این قبیل افراد بدون احتیاج به حصول نتیجه ای خاص، جرم انگاری شده‌است، البته مجازات پیش‌بینی شده برای رها کردن این قبیل افراد بر اساس نتیجه ای که ممکن است از جرم حاصل شود، می‌تواند تشدید شود، در واقع چنانچه این بزه دیدگان، صدمه یا آسیبی را متحمل شده یا فوت کنند، حسب مورد مجازات‌های قصاص، دیه یا آرش برای شخص رها کننده، در نظر گرفته شده‌است. طبق این ماده، رها کردن طفل ممکن است در محلی خالی از سکنه یا دارای سکنه باشد، منتها میزان مجازات مرتکب در هر یک از این فروض، متفاوت خواهد بود، «سکنه» نیز به معنای ساکن، ولو یک نفر می‌باشد. با توجه به اطلاق کلمه «کسی» در ابتدای جمله، تفاوتی میان افراد مسئول نگهداری طفل و افراد غیرمسئول، در خصوص رها کردن طفل وجود ندارد.

عنصر معنوی این جرم، سوء نیت عام بوده و نیازی به احراز «قصد آسیب زدن به مجنی علیه» وجود ندارد.

لازم است ذکر شود که در صورت توانایی شخص رها شده در نجات دادن خود، باز هم باید مرتکب را مشمول این ماده دانست.

نکات توضیحی ماده ۶۳۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

«محل خالی از سکنه»، محلی است که نوعاً امکان رها شدن در آن وجود نداشته باشد، همچنین مقصود مقنن از واژه «صدمه» در این ماده، هر نوع صدمه جسمی مستوجب قصاص یا دیه است.

منظور از عبارت «شخصی که قادر به حفاظت از خود نمی‌باشد»، افرادی نظیر کهنسالان، مجانین، افراد دارای معلولیت ذهنی و سایر افرادی است که توانمندی‌های لازم برای محافظت از خود را ندارند، تشخیص ناتوانی این افراد با دادگاه است.

نکات توصیفی هوش مصنوعی ماده ۶۳۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

1. رها کردن طفل یا شخص ناتوان در مکانی خالی از سکنه به حبس یا جزای نقدی منتهی می‌شود.
2. مجازات حبس از سه ماه تا یک سال است.
3. جزای نقدی از ۸۲/۵۰۰/۰۰۰ تا ۳۳۰/۰۰۰/۰۰۰ ریال تعیین شده‌است.
4. رها کردن در مکان مسکونی، مجازات را به نصف کاهش می‌دهد.
5. در صورت وارد آمدن صدمه، آسیب یا فوت، مجازات قصاص، دیه یا آرش نیز تعیین می‌شود.
6. مسئولیت کیفری شامل کسی است که مستقیماً یا به دستور دیگری اقدام به رها کردن می‌کند.
7. قادر نبودن شخص به محافظت از خود شرط اصلی برای اعمال این ماده قانونی است.

انتقادات

عده ای عبارت «شخصاً یا به دستور دیگری» را در ماده ۶۳۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) زاید دانسته و معتقدند بهتر بود به جای آن، از عبارت «شخصاً یا توسط دیگری» استفاده می‌شد.

مصادیق و نمونه‌ها

• اگر یکی از والدین یا هر دو آنها، طفلی را رها کنند، مشمول این ماده خواهند بود.

رویه‌های قضایی

• به موجب نظریه مشورتی ۷/۷۲۰۷ مورخ ۱۳۷۸/۱۲/۸، اگر عمل والدین مشمول قسمت دوم ماده فوق شود، لازم است در ابتدا برای طفل قیم موقت تعیین شده و سپس مبادرت به تعقیب متهمان نمود.
• نظریه شماره ۷/۹۸/۷۵ مورخ ۱۳۹۸/۰۸/۰۸ اداره کل حقوقی قوه قضاییه

مقالات مرتبط

• بررسی یک پروندۀ قتل از منظر حقوق کیفری و مبانی جرم‌شناختی (بررسی موردی: قتل بنیتا)
• تبیین مفهوم و جایگاه «فعل ناشی از ترک فعل» در حقوق کیفری فرانسه، سوئیس و ایران