سنتهای فکری محدودکننده قدرت مطلقه: بسترهای تکوین حقوق عمومی در آستانه مشروطه
 | |
| عنوان | سنتهای فکری محدودکننده قدرت مطلقه: بسترهای تکوین حقوق عمومی در آستانه مشروطه |
|---|---|
| نویسنده | مرضیه صادقیان اسدالله یاوری |
| محور موضوعی | حقوق عمومی |
| سال نشر | ۱۴۰۵ |
| منتشر شده در | نشریه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی |
| دوره | ۳ |
| شماره | ۵ |
| دانلود مقاله | دانلود از سایت نشریه |
سنتهای فکری محدودکننده قدرت مطلقه: بسترهای تکوین حقوق عمومی در آستانه مشروطه نام مقاله ای از مرضیه صادقیان و اسدالله یاوری است که در دوره سوم شماره پنجم (تیر 1405) نشریه تحقیق و توسعه در حقوق عمومی منتشر شده است.
چکیده
این مقاله با تمرکز بر سالهای منتهی به مشروطه، به واکاوی سنتها و گفتمانهای فکری درونی میپردازد که علیرغم سلطه استبداد و نظریه سلطنت مطلقه، ظرفیت تحدید قدرت شاه را دارا بودند و بستر نظری لازم برای تکوین حقوق عمومی و استقرار نظام مشروطه را فراهم آوردند. با اتکا به روش تحلیل تاریخی - اندیشهای و با بررسی هشت سنت/گفتمان عمده (اندیشه سیاسی - فقهی شیعه، گفتمان قانون، سنت اندرزنامهنویسی، اندیشه اصلاحطلبی دینی، گفتمان ترقیخواهی، گفتمان عدالتخانه، نظریه ودیعه و امانت الهی، و نهاد وقف)، استدلال میشود که محدودسازی قدرت در این عصر، ریشه در منظومهای پیچیده و درهمتنیده از اندیشهها داشت. از سنت فقهی - کلامی شیعه با مؤلفههای نیابت علما و مشروعیت مشروط حکومت، تا گفتمان قانون با مکانیسمهای تفکیک قوا و حاکمیت قانون؛از سنت اندرزنامهنویسی با تأکید بر عدالت و حق انتقاد، تا اندیشه اصلاحطلبی دینی با بازخوانی مفاهیم شورا و مصلحت عمومی؛ از گفتمان ترقیخواهی با تحول مفاهیم ملت، وطن و مشروعیت کارکردی، تا گفتمان عدالتخانه با حق تظلمخواهی و گذار به نهادسازی. افزون بر این، دو سنت نظریه ودیعه و امانت الهی و نهاد وقف، به ترتیب چارچوبهای حقوقی - فلسفی و اقتصادی - اجتماعی مستحکمی برای تحدید قدرت ایجاد میکردند. این سنتها در تعامل و گاه تقابل با یکدیگر، فضای فکری جامعه ایران را از «مشروعیت مطلقه شاه» به سمت «مشروطیت و مسئولیتپذیری قدرت» سوق دادند. این فرایند، مسیر تبدیل تحدیدهای اخلاقی و پراکنده به محدودیتهای نهادی و نظاممند حقوق عمومی در قانون اساسی مشروطه را هموار نمود.
کلید واژه
- قدرت مطلقه
- مشروطه
- سنتهای فکری
- تحدید قدرت
- حقوق عمومی
- قانون
- امانت الهی