سید مصطفی محقق داماد
سید مصطفی محقق داماد (زاده ۱۳۲۴ خورشیدی در قم) فقیه، حقوقدان، مفسر قرآن، فیلسوف و استاد دانشگاه ایرانی است. وی از شخصیتهای برجسته علمی معاصر در ایران به شمار میرود و در زمینه حقوق خصوصی، حقوق اسلامی، فلسفه اسلامی و حقوق بینالملل دارای آثار و پژوهشهای متعددی به زبانهای عربی، انگلیسی و فرانسوی است.[۱] محقق داماد در حال حاضر عضو پیوسته و رییس گروه مطالعات اسلامی فرهنگستان علوم ایران، عضو هیات امنای سازمان اسناد و کتابخانهی ملی جمهوری اسلامی و رییس شورای راهبردی ویکی حقوق است.[۲][۳]
سید مصطفی محقق داماد | |
|---|---|
 | |
| زادهٔ | ۱۳۲۴ قم |
| تحصیلات | دکتری حقوق بین الملل |
| محل تحصیل | دانشگاه تهران، دانشگاه کاتولیک لوون بلژیک |
| پیشه | استاد دانشگاه شهید بهشتی |
| تخصص | حقوق خصوصی، حقوق اسلامی، حقوق بین الملل، حقوق کیفری، حقوق بشر |
| مرتبه حوزوی | اجتهاد |
| جوایز | برگزیده جشنواره بین المللی فارابی پژوهشگر نمونه سال ۱۳۷۷ و ۱۳۸۷ |
| استادان | سید حسن امامی، میرزا هاشم آملی، سید محمد حسین بهشتی، مرتضی مطهری |
تولد و تبار خانوادگی
محقق داماد در سال ۱۳۲۴ در شهر قم در خانوادهای روحانی و سرشناس از تبار روحانیت شیعه دیده به جهان گشود. وی نوه دختری شیخ عبدالکریم حائری یزدی، مؤسس حوزه علمیه قم، و از چهرههای شاخص حوزوی، است و پدرش سید محمد محقق داماد از فقهای برجسته حوزه علمیه قم به شمار میرفت.[۱]
تحصیلات
تحصیلات ابتدایی
محقق داماد تحصیلات ابتدایی خود را در مدرسه جامعه تعلیمات اسلامی آغاز کرد؛ مدرسهای که در کنار دروس معمولی همچون ادبیات، ریاضی و خط، تاکید ویژهای بر آموزش قرآن، مفاهیم دینی و سرودهای مذهبی داشت. او تا پایان کلاس سوم ابتدایی در این مدرسه تحصیل کرد و سپس برای ادامه تحصیل به مدرسه باقریه رفت که برنامه آموزشی آن میان مدارس اسلامی و دولتی قرار داشت. او تا پایان کلاس ششم ابتدایی در این مدرسه حضور داشت.
پدرش که مخالف نظام وظیفه اجباری بود، برای فرزندانش شناسنامه تهیه نکرده بود لذا با توجه به نداشتن شناسنامه و همچنین محدودیتهای مالی خانوادهاش، امکان ادامه تحصیل در دبیرستانهای جدید برای وی فراهم نبود. بنابراین، محقق داماد یا میبایست وارد بازار کار میشد یا مسیر تحصیل در حوزه علمیه را با حمایت پدرش دنبال میکرد. وی مسیر دوم را برگزید و در سال ۱۳۳۶ به عنوان طلبه وارد حوزه علمیه قم شد و در مدرسه فیضیه تحصیل را ادامه داد.[۴]
تحصیلات حوزوی
محقق داماد پس از ورود به حوزه علمیه قم، دروس مقدماتی و سطح را با موفقیت پشت سر گذاشت و در امتحانات علوم دینی از جمله شرح لمعه و قوانین، نمرات ممتاز کسب کرد و مورد تحسین سید حسین بروجردی، مرجع تقلید وقت، قرار گرفت و در سال ۱۳۴۸ موفق به دریافت درجه اجتهاد شد.[۴]
تحصیلات رسمی و دانشگاهی
او پس از آنکه در بزرگسالی موفق به اخذ شناسنامه شد، به صورت متفرقه در امتحانات مقطع متوسطه شرکت کرد و توانست در مدت سه سال، تمامی دروس شش ساله دبیرستان را پشت سر گذاشته و دیپلم ادبی دریافت کند. با تسلط به زبان عربی و دانش حوزوی، او را در گذراندن این دوره یاری رساند. وی زبان انگلیسی را نیز با راهنمایی و تدریس محمدحسین بهشتی، که در آن زمان دبیر زبان انگلیسی دبیرستان دین و دانش قم بود، فراگرفت.
محقق داماد در سال ۱۳۴۲ همزمان با اخذ دیپلم، ازدواج کرد و سپس در آزمونهای ورودی دانشگاههای تهران، اصفهان و شیراز شرکت نمود و در هر سه پذیرفته شد. با توجه به نزدیکی دانشگاه تهران به قم، این دانشگاه را برای ادامه تحصیل انتخاب کرد. وی بهطور همزمان در دو دانشکده الهیات و حقوق دانشگاه تهران تحصیل کرد و موفق به اخذ دو مدرک لیسانس در رشتههای حقوق و فلسفه شد. همچنین، مدرک کارشناسی ارشد خود را نیز در همین رشتهها دریافت کرد.
با توجه به دارا بودن اجازهٔ اجتهاد و شرکت در آزمون شورای عالی فرهنگ، در سال ۱۳۴۸ از خدمت نظام وظیفه معاف شد و به قم بازگشت. پس از آن، تدریس دروس فلسفه، فقه و اصول را آغاز کرد. وی پیش از شرکت در آزمونهای ورودی دانشگاهها سابقه تدریس ادبیات عرب همچون مطول، سیوطی و جامی را نیز با استقبال طلاب در مدارس علمیه قم داشت[۴].
در ادامه، برای تحصیلات عالیتر، به دانشگاه کاتولیک لوون در بلژیک رفت و در سال ۱۹۹۶ میلادی موفق به اخذ مدرک دکترای حقوق بینالملل عمومی شد. رسالهٔ دکتری وی با عنوان «حمایت از افراد در زمان مخاصمات مسلحانه در حقوق بینالملل و اسلام» به رشته تحریر درآمد.[۱]
سمتها و فعالیتهای علمی
- رئیس پیشین سازمان بازرسی کل کشور (۱۳۶۰ تا ۱۳۶۵)
- عضو شورای عالی قضایی جمهوری اسلامی ایران (۱۳۷۰)
- استاد تمام و رئیس بخش حقوق اسلامی در دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی
- استاد مدعو فلسفه در مدرسه عالی شهید مطهری
- عضو پیوسته فرهنگستان علوم جمهوری اسلامی ایران
وی همچنین در هیئت امنای چندین مرکز علمی، دانشگاهی و مجامع علمی عضویت داشتهاست.[۱]
آثار علمی
محقق داماد دارای دهها جلد کتاب و دهها مقاله در حوزههای فلسفه، حقوق و دین به زبانهای فارسی، عربی، انگلیسی و فرانسوی است. او در کنفرانسهای متعدد بینالمللی به عنوان سخنران شرکت داشته و آثار وی در خارج از کشور نیز منتشر شدهاند.[۱]
کتابها
عناوین برخی از آثار محقق داماد که به صورت کتاب منتشر شده است عبارتند از:
- حقوق بشردوستانه بین المللی، رهیافت اسلامی
- حقوق بین الملل، رهیافتی اسلامی
- حقوق قراردادها در فقه امامیه (جلد اول، جلد دوم)
- فقه استدلالی جزایی تطبیقی
- فقه پزشکی
- قواعد فقه (جلد اول،جلد دوم،جلد سوم،جلد چهارم،جلد پنجم)
| مشاهده فهرست کتاب های سید مصطفی محقق داماد در ویکی حقوق |
مقالات
برخی از مقالات منتشر شده توسط ایشان عبارتند از:
- اثر تسلیم در انتقال مالکیّت مبیع کلّی فی الذمّه (مطالعة تطبیقی حقوق ایران، فقه اسلامی، حقوق مصر، انگلستان و کنوانسیون بیع بین المللی کالا)
- اعتبار شرط همتایی دین و مذهب در نکاح در حقوق ایران، مصر و لبنان
- امکان سنجی فقهی حقوقی وقف اوراق بهادار مبتنی بر آموزه های حقوق اقتصادی
- حقوق را جدی بگیریم (جای خالی قانون«مدیریت تعارض منافع» در انتخابات ریاست جمهوری سیزدهم)
- حمایت از مد (آفرینشهای پوششی-زیبایی) از رهگذر حقوق مالکیت صنعتی ایران و فرانسه
- قاعده جابه جایی عوضین برای طرفین در عقود معاوضی و شبه معاوضی
- قلمرو مسؤولیت مدنى ناشى از تخلف از اجراى تعهّد
- مالکیت مراعی؛ مفهوم و مصادیق
- ماهیت بیمه مسئولیت در حقوق ایران با رویکردی تطبیقی در حقوق انگلیس
- مسئلهیابی حقوقی در ناآرامیهای ۱۴۰۱ ایران
- ملاحظات رویکرد کمالگرایی در تقنین مقررات مرتبط با نهاد خانواده در ایران و فرانسه
| مشاهده فهرست مقالات سید مصطفی محقق داماد در ویکی حقوق |
راهنمایی، مشاوره و داوری پایاننامهها و رسالهها
محقق داماد تاکنون راهنمایی، مشاوره و داوری دهها پایاننامه کارشناسی ارشد و رساله دکتری را در حوزههای مختلف حقوقی بر عهده داشته است.
| مشاهده فهرست پایان نامه های تحت راهنمایی سید مصطفی محقق داماد در ویکی حقوق |
| مشاهده فهرست پایان نامه های تحت مشاوره سید مصطفی محقق داماد در ویکی حقوق |
| مشاهده فهرست رساله های تحت مشاوره سید مصطفی محقق داماد در ویکی حقوق |
| مشاهده فهرست رساله های تحت راهنمایی سید مصطفی محقق داماد در ویکی حقوق |
تدریس و سخنرانی
محقق داماد به طور مستمر به تدریس دروس خارج فقه برای طلاب حوزه مشغول است و در دانشگاههای شهید بهشتی، شهید مطهری و تربیت مدرس تهران نیز تدریس میکند. او همچنین در موضوعات مختلف در حوزه حقوق بشر، فلسفه اسلامی و گفتوگوی ادیان در مجامع داخلی و بینالمللی به ایراد سخنرانی پرداخته است.[۱]
جوایز و افتخارات
- پژوهشگر نمونه سال ۱۳۷۷
- پژوهشگر نمونه سال ۱۳۸۷
- برنده رتبه اول فقه - اصول - حدیث و علوم قرآنی جشنواره بین المللی فارابی سال ۱۳۸۷ به علت تالیف ۴ جلد قواعد فقه
- یکی از ۱۰ برگزیده برتر جشنواره پژوهشگران نمونه کشور سال ۱۳۸۷[۵]
عضویت در مراکز علمی و پژوهشی
- عضو دائم و رئیس گروه مطالعات اسلامی فرهنگستان علوم
- عضو هیأت عالی علمی دائره المعارف بزرگ اسلامی
- عضو مؤسّسه علمی آل البیت اردن
- عضو شورای عالی علمی مدرسه شهید مطهری
- استاد مدعو دانشگاه تهران
- عضو کمیته اخلاق پزشکی فرهنگستان علوم پزشکی ایران
- عضو کمیته اخلاق پزشکی دانشگاه تهران
- عضو شورای عالی بنیاد حکمت صدرا
- عضو شورای پژوهشی مؤسسه حکمت و فلسفه ایران
- رئیس کمیسیون ارزیابی خبرگان بدون مدرک دانشگاهی
- مشاور فقه جعفری در موسسه طب اسلامی کویت
- رئیس شورای راهبردی دانشنامه آنلاین ویکی حقوق[۵]
منابع
- ↑ ۱٫۰ ۱٫۱ ۱٫۲ ۱٫۳ ۱٫۴ ۱٫۵ آیت الله دکتر سید مصطفی محقق داماد، فرهنگستان علوم، اعضای پیوسته
- ↑ «معرفی ۷ اثر برگزیدهی جشنوارهی ملی کتاب سال دانشجویی/ تجلیل ویژه از استاد محقق داماد». دفتر مرکزی جهاد دانشگاهی. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۵-۱۸.
- ↑ ایران، روابط عمومی پژوهشکده حقوق و قانون (۲۰۲۴-۰۲-۲۳). «جلسه شورای راهبردی ویکی حقوق برگزار شد». پژوهشکده حقوق و قانون ایران. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۵-۱۸.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ مصطفی محقق داماد، دانشنامه فرهنگ و هنر معاصر ایران
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ «دکتر مصطفی محقق داماد | موسسه طرح نوین اندیشه». tnovin.com. دریافتشده در ۲۰۲۵-۰۵-۱۸.