بررسی فقهی و حقوقی نفقه زوجه و تبعات فردی و اجتماعی ترک انفاق بر امنیت جامعه
 | |
| عنوان | بررسی فقهی و حقوقی نفقه زوجه و تبعات فردی و اجتماعی ترک انفاق بر امنیت جامعه |
|---|---|
| رشته | حقوق خصوصی |
| دانشجو | رویا فرزین راد |
| استاد راهنما | حسین مهرپور، سیدمحمد موسوی بجنوردی |
| استاد مشاور | جمشید جعفرپور، علی محبی |
| مقطع | دکتری |
| سال دفاع | ۱۳۹۳ |
| دانشگاه | تهران |
بررسی فقهی و حقوقی نفقه زوجه و تبعات فردی و اجتماعی ترک انفاق بر امنیت جامعه عنوان رساله ای است که توسط رویا فرزین راد، با راهنمایی حسین مهرپور و سیدمحمد موسوی بجنوردی و با مشاوره جمشید جعفرپور و علی محبی در سال ۱۳۹۳ و در مقطع دکتری تهران دفاع گردید.
چکیده
زمینه و هدف : یکی از وظایف مهم زوج در نظام خانوادگی اسلام پرداخت نفقه ی زوجه میباشد که ضرورت و کیفیت آن در مقررات حقوق مدنی ایران از جمله مواد قانون مدنی از دیرباز مورد توجه قرار گرفته است. موضوعی که متاسفانه خصوصا در سالهای اخیر ، بدلیل عدم اجرای صحیح آن میان خانواده های ایرانی ، به جهت وجود مشکلات اقتصادی ، فرهنگی و همچنین عدم آگاهی کافی ایشان نسبت به این تکلیف ، منجر به بروز و ظهور مشکلات متعددی در روابط و تعامل زوجین گردیده است. از سوی دیگر عدم تادیه ی نفقه از سوی زوج یکی از عوامل فزاینده ی طلاق در کشور می باشد و دعاوی ناشی از آن باری سنگین بر دوش دادگاه های خانواده گذاشته است. تعهد درانجام وظایف زناشویی و اجتناب از توقعات نادرست ، از بسیاری معضلات در کانون خانواده پیشگیری نموده، مسائل و اختلافات احتمالی را قابل حل و فصل خواهد نمود. در این پژوهش سعی شده علاوه بر بررسی فقهی و حقوقی نفقه زوجه در شرایط مختلف ، آثار عدم تادیه آن از جمله طلاق و پیامدها و تبعات منفی و ناگواری که این پدیده بر خانواده طلاق و جامعه می گذارد، مورد مطالعه قرارگیرد.روش : روش گردآوری اطلاعات از راه مطالعه منابع مهم فقهی، حقوقی، تفسیری، مطالعه رساله های دکتری و نیز بررسی مقالات حقوقی و تارنامه ها در این خصوص می باشد و بصورت تحلیلی توصیفی و در حوزه مسائل نظری مطرح شده است.نتیجه گیری : از آنجا که یکی از آثار ترک انفاق و یا شاید مهمترین آن وقوع طلاق میان زوجین و فروپاشی نهاد خانواده می باشد، مشخص شد شناخت آسیب ها و انحرافات فردی و اجتماعی بدون توجه به مسئله طلاق و پیامدهای آن امکانپذیر نخواهد بود. فروپاشی خانواده ،بی ثباتی و تزلزل کل نظام جامعه را از زوایای مختلف در پی خواهد داشت و باعث سقوط اجتماع به سوی جرایم گوناگون خواهد شد. در انتها با تبیین و توصیه راهبردهای کاهش طلاق، پیشنهاداتی در راستای کاهش جدایی های ناشی از ترک انفاق ارائه گردیده است.
ساختار و فهرست رساله
فهرست مطالب
مقدمه ۱
پیشگفتار: ۲
۱ – بیان مساله: ۳
۲– اهداف تحقیق ۴
۳– سوالات تحقیق ۴
۴– فرضیه های تحقیق ۵
۵– کاربرد تحقیق ۵
۶– روش تحقیق ۶
فصل اول : نفقه زوجه و ابعاد فقهی و حقوقی آن ۷
بیان موضوع ۸
مبحث اول : تعاریف و دامنه مفهوم فقهی و حقوقی نفقه زوجه ۸
گفتار اول : تعریف نفقه ۸
بند اول – نفقه در لغت ۸
بند دوم – نفقه در اصطلاح ۹
گفتار دوم : فلسفه و شرایط وجوب نفقه ۱۰
بند اول– فلسفه وجوب نفقه ۱۰
بند دوم– افراد واجب النفقه ۱۱
بند سوم – شرایط وجوب نفقه زوجه ۱۱
بند چهارم – وضعیت نفقه زوجه درمدت عقد وقبل از ازدواج ۱۲
بند پنجم – شرایط وجوب نفقه درنسب ۱۴
گفتار سوم : ماهیت نفقه زوجه ( تملیک یا انتفاع ) ۱۶
گفتار چهارم : حق یا حکم بودن نفقه ۱۸
گفتار پنجم : میزان نفقه ۱۸
بند اول: میزان نفقه در حقوق اسلام (فقه شیعه) ۱۸
الف – ملاک حال زوج است ۱۹
ب – ملاک حال زوجین است ۱۹
ج – ملاک حال زوجه است ۲۰
بند دوم – بحثی در خصوص هزینه دارو و درمان ۲۲
بند سوم – گسترهی مفهوم نفقه ۲۵
بند چهارم – میزان نفقه در ادیان دیگر ۲۶
الف – دین یهود ۲۶
ب – دین زرتشت ۲۷
ج – دین مسیحیت ۲۷
گفتار ششم : حقوق و تکالیف اختصاصی زوجین ۲۸
بند اول : حقوق وتکالیف زوج ۲۸
الف– ریاست شوهر بر خانواده ۲۸
ب – آثار ریاست شوهر ۲۹
ج – تعیین مسکن ۲۹
استفتایاتی از امام خمینی(ره) در رابطه با مسکن ۳۰
د – منع زوجه از اشتغال ۳۱
د –۱ – ماده
د –۲ – بررسی دیدگاهها در خصوص حق زوج بر منع اشتغال زوجه ۳۵
بند دوم : حقوق و تکالیف زوجه ۳۶
گفتار هفتم : ویژگیهای نفقه زوجه ۳۷
گفتار هشتم : اسباب سقوط نفقه ۳۸
الف – اسباب سقوط نفقه زوجه ۳۸
الف –۱ – معنای نشوز ۳۹
الف –۲ – تحقق نشوز ۳۹
ب – اسباب سقوط نفقه اقارب ۴۱
گفتار نهم : قوانین مختلف راجع به حق تقدم زوجه در مورد نفقه ۴۱
گفتار دهم: تعارض نفقه زوجه با طلب دولت بابت مالیات و مطالبات سازمان تامین اجتماعی از لحاظ تقدم ۴۳
گفتار یازدهم : حقوق تطبیقی ۴۴
بند اول: نفقه زوجه در حقوق برخی کشورها ۴۴
الف– نفقه زوجه در حقوق کشورهای اسلامی ۴۴
ب– نفقه زوجه در حقوق فرانسه ۴۶
ج– نفقه زوجه در حقوق انگلیس ۴۷
بند دوم: نفقه زوجه در ادیان دیگر ۴۸
الف– دین یهود ۴۸
ب– دین زرتشت ۴۹
ج– دین مسیح ۴۹
مبحث دوم : وضعیت فقهی حقوقی نفقه در صورت انحلال نکاح ۵۰
گفتار اول : وضعیت نفقه در صورت انحلال زوجیت ۵۰
بند اول : درصورت وقوع طلاق ۵۰
الف – طلاق رجعی ۵۰
ب – طلاق باین ۵۱
ب –۱ – زن غیرحامل ۵۱
ب –۲ – زن حامل ۵۲
بند دوم : حق زوجه از مسکن در زمان عده ۵۲
الف – دلیل حرمت اخراج مطلقه از مسکن ۵۳
ب – اوصاف مسکن برای مطلقه ۵۳
بند سوم : در صورت فسخ نکاح ۵۴
بند چهارم : در صورت فوت یکی از زوجین ۵۵
الف – در صورت فوت زوج ۵۵
ب– در صورت فوت زوجه ۵۷
بند پنجم : در صورت ارتداد یکی از زوجین ۵۸
الف – درصورت ارتداد زوج ۵۸
ب – درصورت ارتداد زوجه ۵۸
گفتار دوم: وضعیت نفقه زوجه غایب ۵۹
بند اول: نفقه زوجه غایب مفقودالاثر ۵۹
بند دوم: وضعیت زوجه غایب ۵۹
گفتار سوم : وضعیت نفقه در صورت بطلان نکاح ۶۰
گفتار چهارم : وضعیت نفقه در صورت حجر یکی از زوجین ۶۱
الف – حجر زوج ۶۱
الف –۱ – جنون زوج ۶۱
الف –۲ – سفه زوج ۶۲
الف –۳ – صغر زوج ۶۲
ب – حجر زوجه ۶۳
ب –۱ – جنون زوجه ۶۳
ب –۲ – سفه زوجه ۶۳
ب –۳ – صغر زوجه ۶۳
گفتار پنجم : وضعیت نفقه در صورت ورشکستگی زوج ۶۴
گفتار ششم : ویژگی های کلی فسخ نکاح و تفاوت آن با طلاق ۶۵
جمع بندی مباحث فصل اول ۶۸
فصل دوم : نحوه مطالبه نفقه وآثار ترک انفاق ۶۹
بیان موضوع ۷۰
مبحث اول : نحوه مطالبه نفقه ۷۰
گفتار اول : نفقه های مورد مطالبه ۷۰
الف – نفقه آینده ۷۱
ب – نفقه گذشته ۷۱
گفتار دوم : مراجع تعیین نفقه ۷۲
الف – تعیین نفقه توسط دادگاه و کارشناس معرفی شده از طرف دادگاه ۷۲
ب – تعیین نفقه توسط عضو ناظر یا اداره تصفیه ۷۲
گفتار سوم : مراجعه به دادگاه ۷۳
بند اول : دادگاه صالح ۷۳
الف – دادگاه ذاتا صالح ۷۴
ب – صلاحیت نسبی دادگاه ۷۴
بند دوم : تنظیم دادخواست نفقه ۷۴
بند سوم : نحوه عملی رسیدگی به پرونده های نفقه در محاکم دادگستری ۷۵
بند چهارم : نکات کلیدی وصول نفقه در شرایط مختلف ۷۵
الف – تاثیر ورشکستگی زوج بر نحوه مطالبه نفقه زوجه ۷۵
ب – تاثیر طلاق بر نحوه مطالبه نفقه ۷۸
ج – تاثیر حجر یکی از زوجین بر نحوه مطالبه نفقه ۷۹
ج –
– تاثیر حجر زوجه بر نحوه مطالبه نفقه ۷۹
ج –۱ –۱ – سفه زوجه ۷۹
ج –۱ –۲ – صغر زوجه ۷۹
ج –۱ –۳ – جنون زوجه ۸۰
ج –
تاثیر حجر زوج برنحوه ی مطالبه نفقه ۸۰
ج –۲ –۱ – جنون زوج ۸۰
ج –۲ –۲ – سفه زوج ۸۰
ج –۲ –۳ – صغر زوج ۸۰
مبحث دوم : ارتباط انحلال نکاح و ترک انفاق ۸۱
گفتار اول : انحلال ارادی و غیر ارادی نکاح ۸۱
گفتار دوم : موجبات طلاق ۸۱
گفتار سوم : تحلیل احکام انحلال نکاح به لحاظ ترک انفاق۸۲
بند اول : تحلیل وبررسی فقهی موضوع ۸۳
الف – عدم امکان انحلال نکاح ۸۴
ب – جواز فسخ نکاح ۸۴
ج – جواز طلاق از سوی حاکم ۸۵
بند دوم : بررسی و تحلیل حقوقی موضوع ۸۵
الف – ملاک تحقق امتناع از پرداخت نفقه ۸۵
ب – طلاق یا فسخ نکاح ۸۷
ج – نظر علمای اهل سنت در مورد زوج ممتنع از پرداخت نفقه ۸۷
د – استقلال مالی زن ۸۷
گفتار چهارم: ضمانت اجرای عدم پرداخت نفقه ۹۱
الف – ضمانت اجرای مدنی ۹۰
ب – ضمانت اجرای کیفری ۹۱
ج– ضمانت اجرا در ادیان دیگر ۹۳
ج–۱– دین یهود ۹۳
ج–۲– دین زرتشت ۹۳
ج–۳– مسیحیت ۹۳
گفتار پنجم : بررسی نمونه هایی از پرونده های طلاق ۹۳
مبحث سوم: وضعیت متفاوت زن و مرد نسبت به انحلال نکاح در حقوق ایران و مبانی فقهی آن ۱۰۵
گفتار اول – نظر فقها در خصوص درخواست طلاق ۱۰۶
بند اول – نظر امام خمینی (ره) و تصویب ماده جدید ۱۱۳۰ قانون مدنی براساس آن نظر ۱۰۶
بند دوم – نظر امام خمینی ( ره ) در خصوص دادن زمام طلاق به دست زن از طریق وکالت ۱۰۸
گفتار دوم – وضعیت زن و مرد نسبت به طلاق در قوانین موضوعه ایران ۱۱۱
بند اول – اراده زوج در طلاق ۱۱۳
بند دوم– ماده ۱۱۳۳ قانون مدنی: ۱۱۳
مبحث چهارم: برخی عوامل موثر بر ترک انفاق و فروپاشی خانواده ۱۱۵
گفتار اول: تاثیر فقر بر فروپاشی خانواده ۱۱۵
بند اول: فقر و تاثیر آن بر خانواده ۱۱۵
بند دوم: پیامدهای فقر ۱۱۶
بند سوم: فقر و نظریه فشار ساختاری ۱۱۷
الف) توضیح نظریه فشاری ساختاری ۱۱۸
ب) نوآوری ۱۱۸
بند چهارم: زنانه شدن آسیب های اجتماعی ۱۱۹
الف) خشونت علیه زنان در جامعه های مختلف ۱۱۹
ب) خشونت علیه شوهران ۱۲۰
بند پنجم: اسلام و عدالت اقتصادی ۱۲۱
گفتار دوم: بررسی ارتباط بیکاری با ترک انفاق و مساله طلاق ۱۲۳
بند اول: رویکرد استرس روان شناختی ۱۲۴
بند دوم: رویکرد شایستگی فردی ۱۲۵
گفتار سوم: تاثیر اعتیاد بر فروپاشی خانواده ۱۲۶
مبحث پنجم: سلامت خانواده از دیدگاه مکاتب مختلف ۱۲۷
گفتار اول: بررسی دیدگاههای مختلف ۱۲۷
بند اول: دیدگاههای فمنیستی ۱۲۷
الف) نظریه فمنیسم لیبرالی ۱۲۸
ب) نظریه فمنیسم مارکسیستی (کمونیست) ۱۲۹
ج) نظریه فمنیسم رادیکالی ۱۲۹
بند دوم: نظر فیلسوفان غربی ۱۳۱
گفتار دوم: نگاهی به برخی از نظریات مختلف ۱۳۳
بند اول : مکاتب مادی ۱۳۲
الف) اومانیسم ۱۳۴
ب) سکولاریسم ۱۳۴
ج) مارکسیسم ۱۳۴
د) فردگرایی و لیبرالیسم ۱۳۵
ه–) جنبش فمینیسم و انقلاب جنسی در غرب ۱۳۷
بند دوم: عوامل اصلی تزلزل خانواده از دیدگاه اسلام ۱۴۲
بند سوم : مقایسه ای بین دیدگاه اسلام و فمنیسم ۱۴۲
بند جهارم: تقسیمات حقوق و نسبت آن با ایده ی سکولاریسم ۱۴۶
مبحث ششم: بررسی تطبیقی طلاق در سایر کشورها ۱۴۷
گفتار اول: طلاق در کشورهای اسلامی ۱۴۷
بند اول– غیبت شوهر ۱۴۸
بند دوم– امتناع یا عجز از انفاق ۱۴۹
بند سوم– طلاق یا تفریق به سبب عیب، ضرر و شقاق ۱۵۰
گفتار دوم : طلاق در حقوق کشورهای اروپایی و امریکایی ۱۵۱
بند اول – طلاق در حقوق فرانسه ۱۵۱
الف) رضایت زوجین وتقاضای مشترک ایشان ۱۵۲
ب) طلاق به سبب قطع زندگی مشترک ۱۵۲
ج) طلاق به سبب تقصیر ۱۵۳
بند دوم– طلاق در حقوق انگلیس (کامن لو) ۱۵۳
بند سوم – طلاق در حقوق امریکا ۱۵۵
الف) علل مبتنی بر تقصیر ۱۵۵
ب) علل عینی ۱۵۵
جمع بندی مباحث فصل دوم ۱۵۵
فصل سوم : آثار و پیامدهای طلاق و راهبردهای کاهش آن ۱۵۸
بیان موضوع ۱۵۸
گفتار اول : آثار طلاق ۱۵۹
الف – آثار طلاق باین ۱۵۹
ب– آثار طلاق رجعی ۱۶۰
ج– مقرری ماهانه ۱۶۱
گفتار دوم– تبیین پیامدهای منفی طلاق ۱۶۳
بند اول – پیامدهای فردی طلاق ۱۶۴
الف– آثار وپیامدهای طلاق بر کودکان ۱۶۴
ب) آثار وپیامدهای طلاق بر زنان مطلقه ۱۶۹
ج ) آثار وپیامدهای طلاق برمردان ۱۷۰
بند دوم – پیامدهای اجتماعی طلاق ۱۷۱
الف) آثار و پیامدهای طلاق برجامعه ۱۷۱
ب) پیامد اقتصادی طلاق و تحمیل هزینه های سنگین بردولت ۱۷۲
گفتار سوم: راهبرد های کاهش طلاق ۱۷۴
الف– زدایش رمانتیسم ازدواج ۱۷۴
ب– همکفوی و شناخت متقابل جایگاه یکدیگر و وظایف خود نسبت به دیگری ۱۷۵
ج– تقویت دین باوری ۱۷۶
د – تلاش مدارس در تربیت اجتماعی دانش آموزان ۱۷۷
ه–– اجتناب از تمتع آنی و مصلحتگرایی فردی ۱۷۷
و– ترک خود محوری و افزایش همدلی ۱۷۸
ز– جدی انگاشتن بحران ارزشها ۱۷۹
ح– اجتناب از تجمل پرستی و بلندپروازی ۱۷۹
ط– اجتناب از تحقیر یکدیگر بواسطه اختلاف سطح اقتصادی و اجتماعی ۱۸۰
ی– کنترل وسایل ارتباط جمعی ۱۸۰
نتیجه گیری ۱۸۱
پیشنهادها ۱۸۹
چکیده به زبان انگلیسی ۱۹۲
منابع ۱۹۳