اصل ۹۱ قانون اساسی

از ویکی حقوق

اصل ۹۱ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران: به منظور پاسداری از احکام اسلام و قانون اساسی از نظر عدم مغایرت مصوبات مجلس شورای اسلامی با آنها، شورایی به نام شورای نگهبان با ترکیب زیر تشکیل می‌شود:۱- شش نفر از فقهای عادل وآگاه به مقتضیات زمان و مسائل روز، انتخاب این عده با مقام رهبری است.2 ـ شش نفر حقوقدان‏، در رشته‌های مختلف حقوقی‏، از میان حقوقدانان مسلمانی که بوسیله رئیس قوه قضائیه به مجلس شورای ملی معرفی می‌شوند و با رأی مجلس انتخاب می‌گردند.

توضیح واژگان

فقیه: فقه در لغت انسان فهمیده را گویند و اصطلاحا به صاحب نظر در فقه اطلاق می شود. [۱]

عدالت: عدالت یعنی ترک جرائم بزرگ و اصرار نورزیدن به جرائم کوچک و رعایت مروت [۲]

حقوقدان: حقوقدان اصطلاحا و عرفا فارغ التحصیل کارشناسی رشته حقوق است اما چون در اصل مذکور حقوقدان در رشته های مختلف حقوقی مد نظر می باشد لذا قاعدتا باید از بین حقوقدانان فارغ التحصیل از دوره های کارشناسی ارشد و دکتری در یکی از رشته های تخصصی حقوق انتخاب شوند. [۳]

پیشینه

در کشور ما طبق قانون اساسی گذشته(1285 و متمم آن 1286شمسی) در باره نظارت قوانین حکمی وجود نداشت فقط در اصل دوم متمم، نظارت از لحاظ انطباق قوانین با احکام مذهبی پیش بینی شده بود که می بایست پنج نفر از علمای طراز اول مرجع تقلید آن را اعمال نمایند ولی این نظارت هرگز به موقع اجرا در نیامد.[۴]

فلسفه و مبانی نظری

برای حفظ اصول قانون اساسی قبول این نظریه که قوه مقننه حق تجاوز به آن را ندارد کافی نیست، بلکه باید بررسی کرد به چه ترتیب عملا می توان از تجاوز جلوگیری کرد. و کدام مقامی برای انطباق قوانین عادی با قانون اساسی صالح است. به همین دلیل علمای حقوق عمومی و ساسی در این مورد اختلاق نظر دارند. و سه شیوه را برای تضمیت قدرت عالی قانون اساسی پیش بینی می کنند. که شامل: مقاومت افراد، ایجاد یک هیأت سیاسی مستقل و تطبیق قوانین عادی و اساسی به وسیله دادگاه ها می شود. [۵] که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران به منظور جلوگیری از تداخل قوا و عدم توازن بین قوای حاکم نهاد مستقلی پیش بینی شده که کلیت آن از اختیار هر سه قوه خارج است. و نیمی از اعضای آن توسط رهبری و نیمی دیگر به پیشنهاد رئیس قوه قضائیه توسط مجلس بر گزیده می شوند. [۶]

نکات توضیحی تفسیری دکترین

مهمترین رسالت و صلاحیت شورای نگهبان در قانون اساسی پاسداری از دو هنجار برتر نظام یعنی شرع و قانون اساسی است. [۷] در اجرای این وظیفه، بررسی و تطبیق قوانین و مصوبات با اصول و احکام شرعی به عهده 6 نفر فقیه و بررسی مطابقت قوانین و مصوبات با قانون اساسی وظیفه هر 12 نفر عضو فقیه و حقوقدان شورای نگهبان است.[۸]

رویه‌های حکومتی

نظر تفسیری شماره ۱۶۸۲ /۲۱ /۸۰ مورخ ۱۰ /۴ /۱۳۸۰ شورای نگهبان: «مطابق بند ۲ اصل ۹۱ قانون اساسی اختیار معرفی حقوقدانان شورای نگهبان به تعداد بیش از افراد مورد نیاز به عهده رئیس قوه قضاییه می‌باشد و مجلس شورای اسلامی موظف است فقط از میان همان افراد معرفی شده تعداد لازم را انتخاب نماید.»

نظر تفسیری شماره ۲۱۹۳۴ /۳۰ /۸۶ مورخ ۱۹ /۴ /۱۳۸۶ شورای نگهبان: «مستفاد از اصول ۹۱، ۴ و ۹۹ قانون اساسی این است که تصویب ضوابط و مقررات مالی، اداری، استخدامی و تشکیلاتی شورای نگهبان که انجام وظایف آن به تشخیص شورا متوقف بر آنها است، بر عهده خود این شورا می‌باشد.»[۹]

اصول و مواد مرتبط

اصل 4 قانون اساسی

اصل 72 قانون اساسی

اصل 96 قانون اساسی

منابع

  1. عباس ایمانی و امیررضا قطمیری. قانون اساسی در نظام حقوقی ایران پیشینه، آموزه ها، قوانین. چاپ 1. نامه هستی، 1388.  ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران: 4428696
  2. عباس ایمانی و امیررضا قطمیری. قانون اساسی در نظام حقوقی ایران پیشینه، آموزه ها، قوانین. چاپ 1. نامه هستی، 1388.  ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران: 4428732
  3. عباس ایمانی و امیررضا قطمیری. قانون اساسی در نظام حقوقی ایران پیشینه، آموزه ها، قوانین. چاپ 1. نامه هستی، 1388.  ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران: 4428784
  4. عباس ایمانی و امیررضا قطمیری. قانون اساسی در نظام حقوقی ایران پیشینه، آموزه ها، قوانین. چاپ 1. نامه هستی، 1388.  ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران: 4428620
  5. ناصر کاتوزیان. مجموعه مقالات گامی به سوی عدالت (جلد اول) (آزادی، عدالت، حقوق عمومی). چاپ 1. میزان، 1387.  ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران: 3091904
  6. آیت اله عباسعلی عمیدزنجانی. کلیات حقوق اساسی. چاپ 3. مجد، 1387.  ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران: 3212424
  7. علی محمد فلاح زاده و میثم درویش متولی. نظارت شورای نگهبان بر قوانین مصوب پیش از انقلاب و شورای انقلاب. فصلنامه دانش حقوق عمومی (بررسی های حقوق عمومی سابق) شماره 5 پاییز 1392، 1392.  ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران: 5165640
  8. امیر ساعدوکیل و پوریا عسکری. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران در نظم حقوق کنونی. چاپ 3. مجمع علمی و فرهنگی مجد، 1388.  ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران: 4716864
  9. مجموعه نظریات شورای نگهبان 17 (تفسیری و مشورتی در خصوص اصول قانون اساسی) به انضمام استفساریه‌ها و تذکرات 1388-1359. چاپ 2. معاونت تدوین تنقیح و انتشار قوانین و مقررات معاونت حقوقی ریاست جمهوری، 1389.  ,شماره فیش در پژوهشکده حقوق و قانون ایران: 4929728