ماده 10 قانون اجرای احکام مدنی

ماده ۱۰ قانون اجرای احکام مدنی: اگر محکوم‌علیه قبل از ابلاغ اجرائیه محجور یا فوت شود اجرائیه حسب مورد به ولی، قیم، امین، وصی، ورثه یا مدیر ترکه او ابلاغ می‌گردد و هرگاه حجر یا فوت محکوم‌علیه بعد از ابلاغ اجرائیه باشد مفاد اجرائیه و عملیات انجام شده به وسیله ابلاغ اخطاریه به آن‌ها اطلاع داده خواهد شد.

• مشاهده ماده قبلی
• مشاهده ماده بعدی

توضیح واژگان

• محکوم‌علیه: شخصی است حقیقی یا حقوقی که در نتیجهٔ حکم دادگاه با تکیه بر قدرت قانون، ملزم به اجرای موضوع حکم خواهد بود.
• ابلاغ: ابلاغ در لغت یعنی رسانیدن و ایصال. در اصطلاح حقوقی نیز ابلاغ، رساندن و تبلیغ آراء قضایی مثل اجرائیه، احضاریه، دادنامه، اخطاریه و اوراقی است که متضمن تصمیم دادگاه است. گفتنی است ابلاغ توسط مأمورین ذیصلاحی انجام می‌گردد که مأمور ابلاغ نام دارند.
• اجرائیه: اجرائیهٔ دادگاه، ورقه‌ای است که پس از رسیدگی به دعاوی حقوقی مالی و صدور حکم از ناحیهٔ دادگاه و قطعیت آن بنا به تقاضای محکوم‌له و توسط دادگاه بدوی صادر می‌شود. ملاک اجرای حکم قطعی دادگاه نیز برگ اجرائیه است. به بیان دیگر، اجرائیه برگ چاپی مخصوصی است که پس از درخواست محکوم‌له به عهدهٔ محکوم‌علیه صادر می‌شود.
• محجور: به کسی که حق تصرف در اموالش را ندارد، محجور گویند. قانونگذار، محجور را از دخالت مستقیم در امور خود و انجام اعمال حقوقی منع نموده‌است. مطابق قانون مدنی، اشخاص ذیل محجور و از تصرف در اموال و حقوق مالی خود ممنوع هستند:
  1. صغار.
  2. اشخاص غیررشید.
  3. مجانین.
• فوت: فوت به معنای مرگ شخص و از لحاظ زیست شناسی یک پدیده‌ی طبیعی است و به از بین رفتن قطعی و برگشت ناپذیر اعمال قلبی، عروقی، تنفسی، حس و حرکت گفته می‌شود. فوت به دو نوع طبیعی و فرضی است که تعریف فوق، تعریف فوت حقیقی یا طبیعی بود. به وضعیتی که مرگ کسی قطعی نبوده، ولی به جهت پایان دادن به یک وضعیت متزلزل حقوقی، فوت او مفروض گردد؛ موت فرضی گویند، که در این صورت قانونگذار او را مرده فرض می‌نماید، در واقع، موت فرضی، به مرگی گویند که با حکم دادگاه، برای غایب مفقودالاثر، فرض می‌گردد.
• ولی: آنکه موصوف به وصف ولایت باشد یعنی تصدی امری را بر عهده داشته باشد، ولی می‌نامند. ولایت بر دو نوع است: ولایت عام و ولایت خاص. منظور ماده از ولی، ولی خاص است؛ یعنی کسی که امور مربوط به اشخاص معینی را در حدود قانون انجام می‌دهد. ولی خاص، خود به دو دسته تقسیم می‌شود: الف) ولی قهری، ب) وصی. با توجه به اینکه قانونگذار بعد از قیم و امین، وصی را ذکر نموده‌است، منظور از ولی در این ماده، ولی قهری می‌باشد که پدر و اجداد پدری هستند.
• قیم: به کسی که به سفارش دادستان، برای حمایت از محجور و نگهداری از او و اداره‌ی اموال وی تعیین می‌گردد؛ قیم گویند. قیم، کسی است که از سوی دادگاه تعیین می‌شود و مدرک مثبت سمت او، قیم نامه او است.
• امین: امین در لغت، به معنای امانت دار و کسی است که مردم به علت درستکاری به او اعتماد می‌کنند و در اصطلاح حقوقی، دارای دو معنا است، امین در معنای خاص، به کسی گفته می‌شود که مال غیر را به نفع مالک آن نگهداری می‌کند، خواه در مقابل حفظ مال از مالک اجرت دریافت کند و یا مجانا امانت مال را به عهده بگیرد و در معنای عام، به کلیه کسانی اطلاق می‌شود که وضع ید آنان بر مال دیگری، قانونی و ناشی از عقود مذکور در قانون است.
• وصی: وصی شخصی است که در ولایت بر مورد وصیت، نایب موصی می‌گردد. وصی، کسی است که توسط پدر یا جد پدری، برای دوران پس از مرگ آنان، جهت تصدی امور مالی طفل، انتخاب می‌شود. به عبارت دیگر، وصی نماینده‌ی ولی در اداره‌ی امور مولی‌علیه است، اما این نمایندگی، متفاوت از وکالت است.
• ورثه: وارث در لغت یعنی باقی و در اصطلاح حقوقی، به کسی می گویند که در صورت برخورداری از شرایط ارث و مبرا بودن از موانع ارث بری، ترکه‌ی میت به او انتقال می‌یابد.
• مدیر ترکه: متصدی تعیین دیون و حقوق بر عهده‌ی متوفی، پرداخت ‌آن‌ها و اخراج مورد وصیت از ماترک را مدیر ترکه یا مدیر تصفیه می‌نامند.
• حجر: حجر یعنی منع و جلوگیری. حجر، به منع شرعی از اتیان یک عمل حقوقی اطلاق می‌گردد؛ بنابراین منع عرفی در زمره‌ی حجر قرار نمی‌گیرد، نظیر ممنوعیت فروش مال غیرمنقول به خارجیان.
• اخطاریه: اخطاریه سندی است که برای اشخاص، در مورد آنچه که اتفاق افتاده، آنچه باید بدانند یا اقدام نمایند، ارسال می‌شود. این سند متضمن دستور قضایی یا دائر بر انجام کاری یا حضور در دادگاه نمی‌باشد.

نکات تفسیری دکترین ماده 10 قانون اجرای احکام مدنی

اگر حجر یا فوت محکوم‌علیه بعد از ابلاغ اجرائیه باشد، اخطاریه‌ای که برای ذی‌سمتان متوفی یا محجور ارسال می‌شود، اخطاریه استحضاری خواهد بود. همچنین، شایان ذکر است که اگر محکوم‌له قبل از درخواست صدور اجرائیه فوت کند، هر یک از ورثه نسبت به سهم‌الارث خود حق درخواست صدور اجرائیه خواهد داشت. نکتهٔ دیگر آن که در صورت فوت وکیل، هیچ خللی در روند اجرای حکم ایجاد نخواهد شد؛ زیرا، مخاطب اجرای حکم حتی در مواردی که موکل از وکیل برخوردار بوده‌است، شخص موکل خواهد بود.

نکات توصیفی هوش مصنوعی ماده 10 قانون اجرای احکام مدنی

1. ابلاغ اجرائیه به ولی، قیم، امین، وصی، ورثه یا مدیر ترکه در صورت محجور بودن یا فوت محکوم‌علیه قبل از ابلاغ.
2. در صورت محجور بودن یا فوت محکوم‌علیه بعد از ابلاغ اجرائیه، اطلاع‌رسانی به وسیله ابلاغ اخطاریه انجام می‌شود.
3. تفاوت نحوه ابلاغ بر اساس زمان محجور شدن یا فوت محکوم‌علیه (قبل یا بعد از ابلاغ اجرائیه).
4. اهمیت اطلاع‌رسانی به افراد مرتبط جهت ادامه عملیات اجرائی.

رویه‌های قضایی

• رای شعبه حقوقی دیوان عالی کشور درباره اجرای حکم طلاق پیش از قطعیت آن
• نظریه شماره 7/1400/920 مورخ 1400/10/21 اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره وضعیت پرداخت محکومیت بالمنافصه مادر و فرزند پس از فوت مادر