ماده ۵۰۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

ماده ۵۰۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات): هر کس نیروهای رزمنده یا اشخاصی را که به نحوی در خدمت نیروهای مسلح هستند تحریک مؤثر به عصیان، فرار، تسلیم یا عدم اجرای وظایف نظامی کند در صورتی که قصد براندازی حکومت یا شکست نیروهای خودی در مقابل دشمن را داشته باشد محارب محسوب می‌شود والا چنانچه اقدامات وی مؤثر واقع شود به حبس از دو تا ده سال و در غیر این صورت به شش ماه تا سه سال حبس محکوم می‌شود.

• مشاهده ماده قبلی
• مشاهده ماده بعدی

مواد مرتبط

• ماده ۷۴ قانون مجازات عمومی مصوب ۱۳۰۴

توضیح واژگان

• رزمنده: به کسی اطلاق می‌شود که در راه تکوین، دفاع و حفظ ارزشها و کیان جمهوری اسلامی ایران، استقلال و تمامیت ارضی کشور، مقابله با تهدیدات و تجاوزات دشمن و عوامل ضد انقلاب و اشرار با تأیید مراجع ذی صلاح به طور فعال حضور یافته باشد.
• نیروهای مسلح: مجموعه قوای منظم نظامی است که برای دفاع از سرزمین در مقابل بیگانگان یا مقابله با آشوب‌های داخلی و حفظ منافع ملی تشکیل می‌شوند.
• قصد: یعنی تصمیم بر اتیان کاری.
• تحریک: یعنی واداشتن و سوق دادن شخص به انجام یا ترک کاری.
• حکومت: یعنی مجموعه ساختارهای ابزاری دولت که عبارت است از مقامات، سازمان‌ها، نهادها و تشکیلاتی که به وسیله آن امور مربوط به حاکمیت اعمال می‌گردد.
• دشمن: هر فرد، گروه، سازمان یا دولتی است که در جهت مقابله و مبارزه با نظام تلاش می کند، هر چند تابعیت ایرانی داشته باشد، فلذا دولت بودن و یا خارجی بودن در احراز این عنوان، شرط نیست.
• محاربه: به معنای اسلحه به دست گرفتن و ارعاب کردن مردم با سلاح است، هر چند کسی کشته نشود.
• حبس: یعنی محدود کردن فرد از رفت و آمد و جلوگیری از تصرفات او، آنگونه که خودش می‌خواهد.

پیشینه

• ماده ۷۴ قانون مجازات عمومی مصوب ۱۳۰۴: «اگر اشخاص غیرنظامی که در خدمت نظام نیستند افراد قشون نظامی را تحریک به عصیان یا عدم اجرای وظایف نظامی کنند در صورتی که مؤثر واقع شود به حبس تأدیبی از یک تا سه سال و به تأدیه دویست الی یک هزار تومان غرامت محکوم خواهند شد و اگر مؤثر واقع نشود از شش ماه تا دو سال حبس تأدیبی یا از یکصد تومان تا پانصد تومان غرامت محکوم می‌شوند.»

• ماده ۵۰۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) در قانون تعزیرات مصوب ۱۳۶۲، مشابهی ندارد.

نکات تفسیری دکترین ماده ۵۰۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

قانونگذار در ماده ۵۰۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، به جرم انگاری فرضی پرداخته که فردی اعم از نظامی یا غیرنظامی، به تحریک مؤثر نیروهای رزمنده یا اشخاصی که به نحوی در خدمت نیروهای مسلح هستند، می‌پردازد. همانگونه که پیداست عنصر مادی این جرم، تحریک مؤثر است. منظور از تحریک مؤثر، تحریکی است که از نظر عرف، مهم و اساسی بوده و می‌تواند بر افراد معمولی در این شرایط، اثرگذار باشد. عنصر معنوی این جرم نیز شامل علم و آگاهی مرتکب در ارتکاب جرم است و همچنین مطابق ماده، وجود یکی از این دو قصد خاص نیز جهت تحقق جرم ضروری است: اعمال تحریک به قصد براندازی حکومت یا شکست نیروهای خودی در مقابل دشمن، و اعمال تحریک به قصد تضعیف قوا بدون قصد براندازی حکومت یا شکست نیروهای خودی.

در ذیل ماده ۵۰۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، برای تعیین مجازات، سه فرض پیش‌بینی شده‌ است:

1. فرضی که قصد مرتکب براندازی حکومت یا شکست نیروهای خودی باشد: مجازات محاربه.
2. فرضی که مرتکب بدون قصد براندازی حکومت یا شکست نیروهای خودی، اشخاص فوق‌الذکر را تحریک مؤثر به فرار، عصیان و … می‌کند و این تحریک، مؤثر واقع می‌شود: حبس از دو تا ده سال.
3. فرضی که مرتکب قصد براندازی حکومت یا شکست نیروهای خودی را ندارد و تحریک مهم و اساسی او نیز مؤثر واقع نمی‌شود: حبس از شش ماه تا سه سال.

نکات توصیفی هوش مصنوعی ماده ۵۰۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

1. تحریک نیروهای رزمنده یا افراد در خدمت نیروهای مسلح به عصیان، فرار، تسلیم یا عدم اجرای وظایف نظامی در صورت قصد براندازی حکومت یا شکست نیروهای خودی می‌تواند به عنوان محاربه تلقی شود.
2. اگر قصد براندازی یا شکست نیروهای خودی موجود نباشد، اما اقدامات تحریک‌کننده مؤثر واقع شود، جرم انجام‌شده منجر به حبس از دو تا ده سال خواهد شد.
3. در صورتی که تحریک نیروها مؤثر واقع نشود، فرد مرتکب به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم می‌شود.
4. اثبات قصد براندازی یا شکست نیروهای خودی، شرط محکومیت به محاربه است.
5. میزان مجازات بستگی به نتیجه تأثیرگذاری اقدامات تحریک‌آمیز دارد.

انتقادات

بهتر بود قانونگذار به جای ذکر عبارت «عدم اجرای وظایف نظامی»، از عبارت «عدم اجرای وظایف محوله» استفاده می‌کرد؛ زیرا این افراد ضرورتاً وظایف نظامی خاصی را عهده‌دار نیستند.

مقالات مرتبط

• نادیده‌انگاری بایسته‌های تقنینی در قوانین کیفری ایران در حوزه جرائم علیه امنیت
• سیاست کیفری ایران در قبال افساد فی الارض در جرایم اقتصادی
• حوالۀ کیفری به مجازات حدی در تعزیرات با تأکید بر انجام اعمالی به قصد براندازی نظام
• رابطۀ امر به معروف با مصلحت‌های سیاسی نظام اسلامی
• تعارض میان جاسوسی و آزادی اطلاعات از منظر حقوق بین‌الملل بشر

• صلاحیت جهانی، نهادی پوپولیستی یا لازمه زیست بین‌المللی؟
• تکنیک های جرم انگاری امنیّت مدار در حقوق کیفری ایران