ماده ۵۸۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

ماده ۵۸۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) (اصلاحی ۱۴۰۳/۰۳/۳۰): هر کس از مقامات یا مامورین دولتی یا نیروهای مسلح یا غیر آنها بدون حکمی از مقامات صلاحیتدار در غیر مواردی که در قانون جلب یا توقیف اشخاص را تجویز نموده، شخصی را توقیف یا حبس کند یا عنفا در محلی مخفی نماید به یک تا سه سال حبس یا جزای نقدی از ۲۶۴/۰۰۰/۰۰۰ تا ۸۲۵/۰۰۰/۰۰۰ ریال محکوم خواهد شد.

• مشاهده ماده قبلی
• مشاهده ماده بعدی

مواد مرتبط

• ماده ۵۸۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)
• ماده ۵۸۶ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)
• ماده ۱۹۳ قانون مجازات عمومی مصوب ۱۳۰۴
• ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی

آیین‌نامه، بخشنامه و دستورالعمل‌های مرتبط

• تصویب‌نامه اصلاح میزان مبالغ مربوط به جرایم و تخلفات مندرج در قوانین مختلف مصوب ۱۴۰۳/۰۳/۳۰

توضیح واژگان

• مأمور دولت: به کسانی که مستخدم، و تحت امر دولت باشند؛ «مأمور دولت» گویند.
• نیروهای مسلح: منظور از «نیروهای مسلح»، مجموعه قوای منظم نظامی است که برای دفاع از سرزمین در مقابل بیگانگان یا مقابله با آشوب‌های داخلی و حفظ منافع ملی تشکیل می‌شوند.
• قانون: به ضابطه‌ای کلی گفته می‌شود که بر افرادی منطبق و حکم همه آن افراد از آن ضابطه شناخته می‌شود.
• جلب: مقصود از «جلب»، اقدامی است که به وسیله آن فرد مظنون موقتاً و به عنف برای انجام تحقیقات لازم، در اختیار ضابطان قرار می‌گیرد.
• توقیف: به معنای سلب آزادی تن است.
• شخص: موجودی است که دارای حق و تکلیف می‌باشد.
• عنف: فعل همراه با عنف، فعلی است که با خشونت همراه باشد.
• حبس: به معنای محدود کردن فرد از رفت و آمد و جلوگیری از تصرفات او، آنگونه که خودش می‌خواهد، است.
• جزای نقدی: محکومیت مجرم به دادن پول را «جزای نقدی» گویند.

پیشینه

• ماده ۱۹۳ قانون مجازات عمومی، سابقاً در این خصوص بیان می‌داشت: «هر کس اعم از حکام و نواب حکام و سایر مأمورین دولتی و غیر آنها بدون حکمی از مقامات صلاحیتدار در غیر مواردی که قانون جلب و توقیف اشخاص را تجویز نموده شخصی را توقیف یا حبس کند یا عنفاً در محلی مخفی نماید محکوم به سه سال حبس تأدیبی و محرومیت از خدمات دولتی خواهد بود کسی که با علم و اطلاع برای ارتکاب جرم مزبور مکانی تهیه کرده و بدین طریق معاونت با مرتکب نموده باشد به حداقل همان مجازات محکوم خواهد شد. اگر مرتکب قبل از آن که تعقیب شود شخص توقیف شده را رها کند در صورتی که شخص مزبور را زیاده از پنج روز توقیف نکرده باشد مجازات او حبس تأدیبی از دو ماه الی شش ماه و تأدیه غرامت از ده الی پنجاه تومان خواهد بود. اولیای قانونی اطفال از قبیل پدر نسبت به اولاد و ولی نسبت به مجنون و قیم نسبت به صغیر و معلم نسبت به شاگردان از مفاد این ماده، مستثنی می‌باشند مشروط بر این که اقدام اولیاء از حد تأدیب و اقدام معلمین از حدود وظائف رسمیه مربوط به مدارس تجاوز ننماید.»، این ماده، برگرفته از ماده ۳۴۱ قانون مجازات فرانسه بوده‌است.
• لازم است ذکر شود که نرخ جریمه مذکور در ماده ۵۸۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) بر اساس تصویب‌نامه مصوب جلسه ۱۴۰۳/۰۳/۳۰ هیئت وزیران در خصوص «اصلاح میزان مبالغ مربوط به جرایم و تخلفات مندرج در قوانین مختلف» اصلاح گردید. سابقاً جزای نقدی مندرج در این ماده، از شش تا هجده میلیون ریال بود.

نکات تفسیری دکترین ماده ۵۸۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

جرم مورد بحث را باید از جمله جرایم مستمری دانست که عنصر مادی آن در طول زمان در جریان است. در خصوص شرایط بازداشت، اعتقاد برخی بر این است که بایستی این عمل به صورت مخفیانه و از طریق دور نگه داشتن بزه دیده از انظار باشد. همچنین سلب آزادی تن افراد به صورت قهرآمیز برای تحقق این جرم به تنهایی کافی نبوده و این سلب آزادی بایستی بدون مجوز از سوی مقام صلاحیت دار در غیر موارد قانونی انجام شود، چرا که اگر این بازداشت و سلب آزادی مبتنی بر حکم مقامات صلاحیت دار بوده باشد، نمی‌توان عمل ارتکابی را مجرمانه تلقی کرد. در این ماده، توقیف کردن، به معنای بازداشت کردن افراد در بازداشتگاه آمده‌است، در بیان تفاوت میان دو واژه «حبس» و «توقیف» باید اشاره نمود که حبس، معمولاً برای مدت زمان طولانی و در یک مکان محصور روی می‌دهد، حال آنکه در حالت توقیف، لزومی به قرار گرفتن فرد در یک مکان محصور نیست. در خصوص واژه عنف باید گفت: به کار بردن واژه «عنفاً» در ماده ۵۸۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) در خصوص «اخفاء»، به معنای عدم نیاز به عنف در توقیف و حبس نمی‌باشد، بلکه احراز عدم رضایت بزه دیده در تمام مصادیق این ماده ضروری است. به‌طور کلی در جرایمی که عدم رضایت بزه دیده از شروط تحقق جرم است، با اعلام رضایت صریح یا ضمنی وی، دیگر مسئولیت کیفری بر مرتکب، بار نیست. علاوه بر این آگاهی و شناخت هویت بزه دیده نیز، از شرایط لازم برای تحقق این جرم نمی‌باشد.

در خصوص مجازات این جرم، بایستی یادآور شد با توجه به اینکه مجازات جرم بازداشت غیرقانونی، مشمول ماده ۱۹ قانون مجازات اسلامی است، تعیین مجازات تتمیمی برای آن از سوی دادگاه امکان‌پذیر است. از سوی دیگر آغاز مرور زمان در جرم مورد بحث، از تاریخ خاتمه استمرار عمل مرتکب است، مگر اینکه این استمرار قطع نشود که در این صورت شروع مرور زمان را باید از تاریخ آزادی بزه دیده در نظر گرفت.

نکات توصیفی هوش مصنوعی ماده ۵۸۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

1. ارتکاب جرم توسط مقامات یا مأمورین دولتی یا نیروهای مسلح و سایر افراد ممکن است.
2. ضرورت وجود حکم قانونی و صلاحیت‌دار برای جلب یا توقیف اشخاص.
3. جرم توقیف یا حبس غیرقانونی افراد بدون حکم معتبر.
4. جرم مخفی کردن فرد به صورت اجباری در محلی خاص.
5. مجازات حبس یک تا سه سال برای مرتکب جرم.
6. امکان جایگزینی حبس با جزای نقدی به مبلغ معین.

رویه‌های قضایی

• نظریه شماره ۷/۹۸/۶۰۴ مورخ ۱۳۹۸/۰۸/۲۱ اداره کل حقوقی قوه قضاییه
• نظریه شماره ۷/۹۸/۱۵۳۸ مورخ ۱۳۹۸/۱۱/۲۰ اداره کل حقوقی قوه قضاییه
• نظریه شماره ۷/۱۴۰۱/۷۷۸ مورخ ۱۴۰۱/۰۹/۳۰ اداره کل حقوقی قوه قضاییه
• نظریه شماره ۷/۱۴۰۰/۱۸۳۰ مورخ ۱۴۰۰/۰۱/۳۱ اداره کل حقوقی قوه قضاییه
• نظریه شماره 7/98/1106 مورخ 1398/07/28 اداره کل حقوقی قوه قضاییه
• نظریه شماره 7/97/2333 مورخ 1397/08/23 اداره کل حقوقی قوه قضاییه
• رای دادگاه درباره ممانعت پدر از بیرون رفتن فرزند (دادنامه شماره ۹۳۰۹۹۷۰۲۷۰۳۰۱۵۰۴)
• رای دادگاه درباره مصداق بزه توقیف غیرقانونی (دادنامه شماره ۹۴۰۹۹۷۰۲۶۹۷۰۰۹۳۷)

مقالات مرتبط

• مفهوم و جایگاه عنف در حقوق کیفری ایران
• حقوق فرد تحت نظر در نظام حقوقی هند با نگاهی به حقوق ایران
• نقض دادرسی عادلانه و ضمانت اجرای کیفری آن از منظر قانون آیین دادرسی کیفری ۱۳۹۲
• مطالعه تطبیقی نمودهای قاعده تحذیر در حقوق کیفری ایران، سوریه و لبنان
• مبانی و تضمینات اصل قانونمندی دادرسی در نظام کیفری ایران و کنوانسیون اروپایی حقوق بشر
• بررسی و مقایسه جرایم «بازداشت غیرقانونی» و «آدم‌ربایی» در حقوق جزای ایران
• حمایت کیفری از حقوق ملت
• سلب آزادی از اشخاص در قانون مجازات اسلامی
• بررسی تطبیقی مرحله تحت‌نظر در آیین دادرسی کیفری ایران و فرانسه
• ممنوعیت از خدمات عمومی مبتنی بر کارت ملی (بررسی فقهی، مبنایی، مفهومی با تأکید بر اصول اجرای احکام مدنی)
• معناشناسی حق معنوی در گفتمان حقوقی اسلام و ایران
• حبس در غیر زندان