ماده ۵۰۷ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

ماده ۵۰۷ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات): هر کس داخل دستجات مفسدین یا اشخاصی که علیه امنیت داخلی یا خارجی کشور اقدام می‌کنند بوده و ریاست یا مرکزیتی نداشته باشد و قبل از تعقیب، قصد جنایت و اسامی اشخاصی را که در فتنه و فساد دخیل هستند به مأمورین دولتی اطلاع دهد یا پس از شروع به تعقیب با مأمورین دولتی همکاری مؤثری به عمل آورد از مجازات معاف و در صورتی که شخصاً مرتکب جرم دیگری شده باشد فقط به مجازات آن جرم محکوم خواهد شد.

• مشاهده ماده قبلی
• مشاهده ماده بعدی

مواد مرتبط

• ماده ۳۸ قانون مجازات اسلامی
• ماده ۳۹ قانون مجازات اسلامی
• ماده ۷۸ قانون مجازات عمومی مصوب ۱۳۰۴
• ماده ۴ قانون مجازات مقدمین علیه امنیت و استقلال مملکت مصوب ۱۳۱۰
• ماده ۱۹ قانون تعزیرات ۱۳۶۲
• ماده ۴۸ قانون تعزیرات مصوب ۱۳۶۲
• ماده ۴۹ قانون تعزیرات مصوب ۱۳۶۲

توضیح واژگان

• کشور: یعنی مجموعه‌ای از مردم که در سرزمینی معین استقرار یافته‌اند و از حکومت سیاسی واحد تبعیت می‌نمایند.

• تعقیب: یعنی توسل به یک عمل قضایی برای وصول به گرفتن حکم یا قرار یا اجرای آن.
• قصد: یعنی تصمیم بر اتیان کاری.
• جنایت: اکثر فقها، این واژه را بر اعمالی اطلاق می‌کنند که بر نفس یا اعضای انسان واقع می‌شود، مانند قتل، ضرب، جرح و سقط جنین.
• مأمور دولت: کسی است که مستخدم، و تحت امر دولت باشد.
• مجازات: آزاری است که قاضی به علت ارتکاب جرم و به نشانه نفرت جامعه از عمل مجرمانه و مرتکب آن برای شخص مقصر، مطابق قانون تعیین می‌کند.

• معافیت از مجازات: قانونگذار در راستای تحقق اصل موقعیت داشتن و مناسب بودن تعقیب و با هدف فردی کردن مجازات‌ها، در صورت احراز شرایط مندرج در ماده ۳۹ قانون مجازات اسلامی، امکان معافیت متهم از کیفر را پیش‌بینی کرده‌ است.

• جرم: تجاوز از حدود قوانین کشور است، به شرطی که مرتکب، مکلف یا مجاز به انجام آن نباشد و همچنین برای آن تجاوز، مجازات تعیین شده باشد.

پیشینه

• ماده ۷۸ قانون مجازات عمومی مصوب ۱۳۰۴: «هر کس داخل دستجات مفسدین و اشخاصی که بر ضد امنیت خارجی یا داخلی مملکت اقدام می‌کنند بوده و قبل از تعقیب از طرف مأمورین دولتی به دولت یا به مأمورین کشوری یا نظامی یا ضابطین عدلیه از قصد جنایت و اسامی اشخاصی که در فتنه و فساد دخیل بوده‌اند اطلاع بدهد از مجازات معاف خواهد بود. همچنین است در صورتی که بعد از شروع به تعقیب مأمورین دولتی را برای گرفتاری آنها راهنمایی کند.»
• ماده ۴ قانون مجازات مقدمین علیه امنیت و استقلال مملکت مصوب ۱۳۱۰: «هر کس عضو دسته یا جمعیت باشد که برای ارتکاب یکی از جنایات مذکور در مواد قبل تشکیل شده و قبل از تعقیب از طرف مأمورین دولتی قصد جنایت و اسامی اشخاصی را که داخل آن دسته و جمعیت بوده‌اند برای دولت یا مأمورین دولتی افشاء نماید از مجازات معاف خواهد بود.»
• ماده ۱۹ قانون تعزیرات ۱۳۶۲ مقرر می‌دارد: «هر گاه اشخاصی که مرتکب جرائم مذکور در مواد ۴۸ و ۴۹ می‌شوند قبل از کشف قضیه مأمورین تعقیب را از ارتکاب جرم مطلع نموده یا در ضمن تعقیب به واسطه اقرار خود موجبات تسهیل تعقیب سایرین را فراهم آورند یا مأمورین دولت را به نحو مؤثری در کشف جرم کمک و راهنمایی کنند، بنا بر پیشنهاد دادستان مربوط از مجازات او تخفیف یا از مجازات معاف خواهند شد.»

فلسفه و مبانی نظری ماده

هدف از وضع ماده ۵۰۷ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، جلب همکاری مجرمین برای مراجعه به مقامات دولتی و کشف این جرایم جهت اجتناب از خطرات سنگین و گسترده آن‌هاست.

نکات توضیحی ماده ۵۰۷ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

در ماده ۵۰۷ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، قانونگذار یکی از معاذیر قانونی معافیت از کیفر تحت عنوان عذر همکاری را بیان نموده‌ است که با رعایت مفاد آن دادگاه موظف است حکم برائت برای متهم صادر کند. وفق ماده مذکور، مرتکب برای برخورداری از معافیت این ماده، باید پیش از تعقیب، قصد جنایت و اسامی سایر مرتکبین را به اطلاع مأموران برساند یا بعد از تعقیب با مأموران همکاری کند، همکاری مرتکب جرم با مأموران دولتی نیز بایستی به نحو مؤثر باشد؛ به این معنا که در عمل منجر به کشف قضیه، شناسایی، تعقیب و دستگیری سایر مرتکبین یا حداقل جلوگیری از فعالیت آنان شود، البته در این ماده، دو محدودیت نیز در نظر گرفته شده‌ است: ۱- چنین فردی نباید ریاست یا مرکزیتی در تشکیلات داشته باشد. منظور از «مرکزیت» در ماده ۵۰۷ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، داشتن نقش مهم و اساسی در تشکیلات است؛ مانند عضویت در شورای مرکزی، هیئت مدیره و … ۲- این معافیت، صرفاً مربوط به مجازات عضویت در چنین تشکیلاتی است و اگر این فرد، شخصاً، مرتکب جرایم دیگری شده باشد، در برابر آن مسئول خواهد بود. لازم است ذکر شود که همکاری مؤثر فرد می‌تواند حسب مورد از جهات تخفیف مجازات نیز تلقی شود.

نکات توصیفی هوش مصنوعی ماده ۵۰۷ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

1. عدم داشتن نقش رهبری یا مرکزیت در دسته‌ها و گروه‌های مفسدین
2. اقدام به اطلاع‌رسانی به مأمورین دولتی قبل از تعقیب
3. همکاری مؤثر با مأمورین دولتی پس از شروع تعقیب
4. امکان معافیت از مجازات در صورت ارائه اطلاعات مفید
5. محکومیت فقط به جرم ارتکابی جداگانه در صورت انجام جرم دیگر
6. تمرکز بر جرایمی که علیه امنیت داخلی یا خارجی کشور صورت می‌گیرد.

انتقادات

نظر به مفاد این مقرره، بهتر بود ماده ۵۰۷ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، در انتهای فصل و به عنوان آخرین ماده راجع به جرائم علیه امنیت ذکر می‌شد.

رویه‌های قضایی

• نظریه شماره ۷/۱۴۰۰/۱۱۰۴ مورخ ۱۴۰۰/۱۰/۲۶ اداره کل حقوقی قوه قضاییه
• نظریه شماره 7/96/1701 مورخ 1396/07/23 اداره کل حقوقی قوه قضاییه

مقالات مرتبط

• نادیده‌ انگاری بایسته‌های تقنینی در قوانین کیفری ایران در حوزه جرائم علیه امنیت
• سیاست کیفری ایران در قبال افساد فی الارض در جرایم اقتصادی
• نحوه برخورد با باغیان در فقه امامیه و عامه (تطبیق با قانون مجازات اسلامی)
• تکنیک های جرم انگاری امنیّت مدار در حقوق کیفری ایران
• صلاحیت جهانی، نهادی پوپولیستی یا لازمه زیست بین‌المللی؟
• جایگاه عدالت ترمیمی در جرایم علیه حاکمیت