ماده ۶۲۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

ماده ۶۲۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات): هر کس به واسطه دادن ادویه یا وسایل دیگری موجب سقط جنین زن گردد به شش ماه تا یک سال حبس محکوم می‌شود و اگر عالماً و عامداً زن حامله ای را دلالت به استعمال ادویه یا وسایل دیگری نماید که جنین وی سقط گردد به حبس از سه تا شش ماه محکوم خواهد شد مگر این که ثابت شود این اقدام برای حفظ حیات مادر می‌باشد و در هر مورد حکم به پرداخت دیه مطابق مقررات مربوط داده خواهد شد.

• مشاهده ماده قبلی
• مشاهده ماده بعدی

مواد مرتبط

• ماده ۶۲۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

• ماده ۱۸۱ قانون مجازات عمومی مصوب ۱۳۰۴

توضیح واژگان

• سقط جنین: به معنای هر نوع عملی است که به صورت مجرمانه منجر به خروج پیش از موعد جنین و تکامل نیافتن وی می‌شود.
• حبس: به معنای محدود کردن فرد از رفت و آمد و جلوگیری از تصرفات او، آنگونه که خودش می‌خواهد، است.

• علم: به معنای اطمینان اجمالی یا تفصیلی از وقوع امری می باشد.
• عمد: هر عمل ممنوعی که از کسی سر بزند، هنگامی عمد به‌شمار می‌رود که در شرایط خاص رویداده، مسبوق به قصد باشد.
• جنین: در لغت، به معنی پنهان یا پوشیده آمده‌ است، در اصطلاح، به معنای پوشانده شده از نظرها است. جنین، متشکل از دو ماده است که یکی از مرد (اسپرم) و دیگری از زن (اووم یا تخمک) حاصل می‌شود.
• دیه: مالی است که به موجب شرع و در نتیجه ارتکاب جنایت و تجاوز نسبت به نفس یا عضو به مجنی علیه یا ولی یا اولیاء دم وی پرداخته می‌شود. این مال را در برخی جرایم خطایی نیز باید پرداخت.

پیشینه

ماده ۱۸۱ قانون مجازات عمومی (مصوب ۱۳۰۴)، در این خصوص وضع شده بود.

فسفه و مبانی نظری

ماده ۶۲۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، یکی از موارد جرم انگاری آموزش طرق ارتکاب جرم به عنوان یکی از مصادیق «معاونت به عنوان جرم مستقل» است.

نکات تفسیری دکترین ماده ۶۲۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

در ماده ۶۲۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، برخلاف ماده ۶۲۴، با توجه به استفاده از لفظ «هر کس»، شخصیت مرتکب، نقشی در تحقق این جرم ندارد و به نظر می‌رسد فراهم کردن وسایل سقط جنین از سوی هرکس به غیر از افراد مذکور در مواد بعدی، مشمول این ماده است، همچنین وسیله ارتکاب جرم نیز در تحقق این جرم مؤثر است، قانون گذار با قید عبارت «دارو یا وسایل دیگر» این امر را تصریح نموده‌ است. «ادویه» در این ماده، جمع «دوا» و در مفهوم هرگونه داروی گیاهی یا شیمیایی است. در این ماده، لفظ «دلالت»، مقید به استعمال ادویه و وسایل است، لذا شمول مرتکب جرم، منوط به این است که وی دارو یا وسیله ای را برای سقط جنین معرفی نماید یا طرز استفاده آن را به مادر بیاموزد. جرم سقط جنین را باید جرمی مقید دانست که نیازمند تحقق نتیجه مجرمانه است و قید عبارت «موجب سقط جنین گردد»، مؤید همین امر است. این جرم از لحاظ عنصر معنوی، دارای سوء نیت عام از یک سو و سوء نیت خاص تحت عنوان «قصد سقط جنین» از سوی دیگر می‌باشد.

قسمت انتهایی این ماده، مؤید مقررات کیفری در اسلام است که به موجب آن دفع خطر شدید کشنده از طریق سلب حیات دیگری به هیچ وجه جایز نیست، مگر در این مورد استثنائی و با رعایت شرایط مقرر برای آن.

لازم به ذکر است که برای عمل شروع به سقط جنین، مجازاتی در نظر گرفته نشده‌ است.

نکات توضیحی ماده ۶۲۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

این ماده در خصوص سقط جنین از طریق به کار بردن وسایلی از سوی افراد غیر متخصص است، که منجر به نتیجه سقط جنین می‌گردد.

نکات توصیفی هوش مصنوعی ماده ۶۲۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

1. سقط جنین از طریق دادن دارو یا وسایل دیگر جرم است.
2. مرتکب این جرم به ۶ ماه تا ۱ سال حبس محکوم می‌شود.
3. راهنمایی کردن زن حامله برای استفاده از دارو یا وسایل برای سقط جنین هم جرم است.
4. در صورت راهنمایی عمدی، مجازات حبس از ۳ تا ۶ ماه تعیین می‌شود.
5. اگر ثابت شود که اقدام برای حفظ حیات مادر بوده، مجازات متفاوت است.
6. علاوه بر حبس، در هر دو حالت دیه بر اساس مقررات باید پرداخت شود.

مطالعات فقهی

سوابق فقهی

• نظر فقها به اتفاق آراء این است که سقط جنین توسط هر کس و در هر مرحله ای منجر به پرداخت دیه می‌شود، البته از این طریق نمی‌توان حرمت سقط جنین را اثبات کرد، زیرا دیه را بسیاری، در زمره مجازات‌ها نیاورده اند.
• تحقق این جرم، تنها با فعل مثبت اعم از مباشرت یا تسبیب امکان‌پذیر است.
• رضایت زن حامله در اسقاط جنین، نقشی در عدم وقوع جرم ندارد.

رویه‌های قضایی

• به موجب نظریه ۷/۶۹۳۱ مورخ ۱۳۸۱/۹/۲۶، پزشک در فرض اقدام به سقط جنین ولو با قصد نجات جان مادر، مکلف به پرداخت دیه است، مگر اینکه اولیاء دم او را عفو کنند.

• نظریه شماره ۷/۹۹/۴۶۶ مورخ ۱۳۹۹/۰۵/۲۱ اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره سقط نمودن جنین توسط مادر