ماده ۶۴۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

ماده ۶۴۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) (اصلاحی ۱۴۰۳/۰۳/۳۰): اطباء و جراحان و ماماها و داروفروشان و کلیه کسانی که به مناسبت شغل یا حرفه خود محرم اسرار می‌شوند هر گاه در غیر از موارد قانونی، اسرار مردم را افشا کنند به چهل و پنج روز و دوازده ساعت تا شش ماه حبس یا به ۶۶/۰۰۰/۰۰۰ تا ۲۰۰/۰۰۰/۰۰۰ ریال جزای نقدی محکوم می‌شوند.

• مشاهده ماده قبلی
• مشاهده ماده بعدی

مواد مرتبط

• ماده ۱۳ قانون طرز جلوگیری از بیماری‌های آمیزشی و واگیردار مصوب ۱۳۲۰
• ماده ۶۵ قانون آیین دادرسی کیفری
• ماده ۹۱ قانون آیین دادرسی کیفری
• ماده ۱۴۶ قانون آیین دادرسی کیفری
• ماده ۴۸ قانون بازار اوراق بهادار جمهوری اسلامی ایران
• ماده 64 قانون تجارت الکترونیکی
• ماده ۲۲۰ قانون مجازات عمومی مصوب ۱۳۰۴

آیین نامه، بخشنامه و دستورالعمل های مرتبط

• تصویب نامه اصلاح میزان مبالغ مربوط به جرایم و تخلفات مندرج در قوانین مختلف مصوب ۱۴۰۳/۰۳/۳۰

توضیح واژگان

• شغل: طبق تعریف قانون استخدام کشوری ۱۳۴۵، شغل عبارت است از مجموع وظایف و مسئولیتهای مستمر و مرتبط و مشخصی که از طرف سازمان امور اداری و استخدامی به عنوان کار واحد شناخته شده باشد.
• حرفه: به معنای مشغله ای است که بیشتر وقت انسان و دسته ای از مردم، جهت تأمین هزینه‌های زندگی، صرف آن می گردد.
• سرّ: منظور از «سرّ»، هر چیز پوشیده و مخفی از دیگران است.
• قانون: به ضابطه‌ای کلی گفته می‌شود که بر افرادی منطبق و حکم همه آن افراد از آن ضابطه شناخته می‌شود.
• افشا: منظور از «افشا»، آگاه ساختن و پدیدار نمودن است که به صورت کتبی، شفاهی یا فعل محقق می‌گردد.

• حبس: به معنای محدود کردن فرد از رفت و آمد و جلوگیری از تصرفات او، آنگونه که خودش می‌خواهد، است.
• جزای نقدی: محکومیت مجرم به دادن پول را «جزای نقدی» گویند.

پیشینه

• ماده ۲۲۰ قانون مجازات عمومی مصوب ۱۳۰۴، در مورد افشای اسرار توسط اشخاصی که به مناسبت شغل یا حرفه خود محرم اسرار می‌شوند از یک ماه تا یک سال حبس جنحه ای و از ۲۵ الی ۲۰۰ تومان غرامت، مجازات تعیین کرده بود.
• لازم به ذکر است که نرخ جریمه مذکور در ماده ۶۴۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) بر اساس تصویبنامه مصوب جلسه ۱۴۰۳/۰۳/۳۰ هیات وزیران در خصوص «اصلاح میزان مبالغ مربوط به جرایم و تخلفات مندرج در قوانین مختلف» اصلاح گردید. سابقا جزای نقدی مندرج در این ماده، یک میلیون و پانصد هزار تا شش میلیون ریال بود.

فلسفه و مبانی نظری

در خصوص این جرم، دو مکتب فکری وجود دارد: یک مکتب که مبنای این لزوم (حفظ اسرار) را قراردادی می‌داند که بین دو طرف منعقد شده‌ است که از آثار این نظریه، قابل گذشت بودن جرم است، در مقابل مکتب دیگری، مبنای آن را ضرورت‌های اجتماعی در نظر گرفته‌ است که قانونگذار را ملزم به حمایت کیفری از اسرار مردم قرار داده‌ است و نتیجتاً طبق نظر این مکتب، جرم افشای راز، غیر قابل گذشت محسوب می‌شود.

نکات تفسیری دکترین ماده ۶۴۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

ماده ۱۳ قانون طرز جلوگیری از بیماری‌های آمیزشی و واگیردار مصوب ۱۳۲۰ و آیین‌نامه‌های اجرایی آن، قیدی بر ماده ۶۴۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) می‌زند و پزشکان را موظف می‌کند که آمار بیماری‌های آمیزشی را به بهداری بفرستند و این از همان مواردی است که اشخاص را مشمول عوامل موجهه جرم می‌کند.

نکات توضیحی ماده ۶۴۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

عنصر مادی این جرم، افشای اسرار است که به مناسبت شغل و حرفه به دست آمده است. در این ماده، افشای سرّی مراد است که قانون، اخلاق حرفه ای، مقررات شغلی یا تأکید صاحب سرّ، افشای آن را ممنوع کرده‌ است، و تشخیص این مسئله با دادگاه است. کلمات «شغل» و «حرفه»، مطلق است و تفاوتی نمی‌کند که شغل یا حرفه، دولتی و عمومی باشد یا خصوصی. قید «به مناسب شغل یا حرفه خود»، بیانگر آن است که اطلاع از سرّ باید به مناسبت شغل باشد، بنابراین اگر شخصی برای انجام کار اداری نزد کارمندی برود و اسراری را برای او بازگو کند که ارتباطی با کار او در آن اداره و شغل کارمند نداشته باشد، از شمول ماده خارج است. ظاهراً این ماده، شخصی مانند وکیل دادگستری را که به مناسبت شغل و حرفه خود از رازی آگاه می شود که وصف کیفری دارد، موظف نمی‌کند که راز را به مراجع قضایی اطلاع بدهد و اطلاع دادن این امر به مراجع قضایی، وفق ماده ۶۵ قانون آیین دادرسی کیفری و همچنین در نظر گرفتن عمل فرد به عنوان یک تکلیف وجدانی و اخلاقی، از عنوان افشای اسرار، خروج موضوعی دارد. منظور از «موارد قانونی» در این ماده، مواردی است که قانون، اجازه افشای رازی را داده که گاه به صورت خاص بیان می‌شوند و گاه تحت عنوان عام علل موجهه جرم یا عوامل رافع مسئولیت کیفری قرار می‌گیرد. کلمه «مردم» نیز، ظهور در اشخاص حقیقی دارد و افشای اسرار یک شخص حقوقی، مشمول این ماده نخواهد بود. در مورد رازی که قبلا فاش شده است و شمول این ماده بر آن، دو احتمال وجود دارد: 1- عدم شمول، چون آنچه افشا شده است، راز نیست، بنابراین سالبه به انتفاع موضوع است. 2- شمول ماده نسبت به مورد مذکور، چون هدف قانونگذار این بوده که صاحبان حِرَف را ملزم به عدم بیان هر آنچه به عنوان راز نزدشان مطرح می شود نماید، هر چند احتمال اول با موازین حقوقی سازگارتر است.

گفتنی است امکان تحقق این جرم با افشای سرّ برای یک نفر نیز ممکن است و نیاز نیست که مخاطبان آن، افراد زیادی باشند.

این جرم معمولا آنی در نظر گرفته می شود اما گاها افشای راز، مستلزم زمان طولانی است مانند یک سخنرانی یک ساعته که به تشریح سرّی می پردازد، که در این صورت می توان جرم را از نوع مستمر به حساب آورد،همچنین این جرم، مطلق است و نیازی نیست که موجب خسارت و ضرر برای صاحب سرّ بشود، هر چند در این مورد، نظر مخالف نیز با این بیان که دلیل عدم تصریح قانونگذار آن است که حصول ضرر را مفروض دانسته است وجود دارد، زیرا هیچ سرّی نیست که افشای آن ضرری را برای صاحب آن ایجاد نکند و این مسئله در تعریف سرّ، عیان است. عنصر معنوی این جرم، سوء نیت عام است و صرف آگاهی از مجرمانه بودن عمل و قصد ارتکاب، کافی به نظر می رسد و نیازی به «قصد اضرار» به عنوان سوء نیت خاص نیست.

نکات توصیفی هوش مصنوعی ماده ۶۴۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

1. ماده ۶۴۸ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) به حفظ اسرار حرفه‌ای توسط افراد مرتبط با مشاغل پزشکی و بهداشتی تأکید دارد.
2. افشای اسرار فقط در موارد قانونی مجاز است.
3. مجازات افشای اسرار شامل حبس و جزای نقدی است.
4. مدت زمان حبس از چهل و پنج روز و دوازده ساعت تا شش ماه است.
5. میزان جزای نقدی از ۶۶/۰۰۰/۰۰۰ ریال تا ۲۰۰/۰۰۰/۰۰۰ ریال تعیین شده است.
6. این قانون شامل اطباء، جراحان، ماماها، داروفروشان و سایر افراد محرم به اسرار شغلی می‌شود.

انتقادات

• عبارت «کلیه کسانی که به مناسبت شغل یا حرفه خود محرم اسرار می‌شوند» مجمل است و در ظاهر فقط شامل کسانی است که شغل یا حرفه ای رسمی با نوعی تعهد ضمنی مبنی بر رازداری دارند، مثلاً کارگری که برای تعمیر ساختمان به منزل شخصی می‌رود و از اسرار صاحب منزل، مطلع می‌شود و سرّی را افشا می‌کند، در اجرای حکم این ماده در مورد او، تردید وجود دارد، بنابراین بهتر است که حِرَف مورد نظر قانونگذار، دقیقاً مشخص شوند.

• هر چند جرم این ماده، قابل گذشت است، اما این قابل گذشت بودن محل انتقاد است، چون قبل از ایجاد ضرر برای صاحب سرّ، موجب سلب اعتماد عمومی می‌شود و عدم اعتماد مردم به صاحبان این مشاغل را موجب می‌گردد، اما اگر صاحب راز بر افشای آن رضایت داشته باشد مشروط بر آنکه راز متعلق به شخص دیگری نیز نباشد، افشای آن راز، مشمول این ماده نخواهد بود، هر چند موجب ایجاد ضرر برای دیگران شده باشد.

مصادیق و نمونه ها

• افشای آنچه محرمانه است، اما اصطلاحاً سرّ و راز محسوب نمی‌شود مانند سوالات امتحانی، مشمول این ماده نخواهد بود.

رویه های قضایی

• رای دادگاه درباره تأکید بر محرمانه بودن مفاد مکاتبات و اسناد و اطلاعات در قرارداد کار (دادنامه شماره ۹۲۰۹۹۷۰۲۷۰۳۰۰۸۸۴)

پایان نامه و رساله های مرتبط

• حمایت قانونی از اسرار حرفه ای در اعمال تجاری مطالعه تطبیقی میان حقوق عراق و ایران
• مبنای قانونی پایبندی به رازداری پزشکی در قوانین عراق و ایران

مقالات مرتبط

• نقض دادرسی عادلانه و ضمانت اجرای کیفری آن از منظر قانون آیین دادرسی کیفری 1392
• جلوه هایی از کارکردهای تفضیلی عرف در نظام کیفری تقنینی ماهوی عمومی
• تحلیل حق حضور وکیل در مرحله تحقیقات مقدماتی در حقوق کیفری ایران
• مبانی و تضمینات اصل قانونمندی دادرسی در نظام کیفری ایران و کنوانسیون اروپایی حقوق بشر
• تبعیض ژنتیکی در نظام حقوقی کانادا و ایران
• الزامات تقنینی دولت‌ها در پروتکل کارتاهینا و میزان پایبندی دولت جمهوری اسلامی ایران به الزامات مذکور
• اخلاق حرفه‌ای قانون‌گذاری کیفری با تأکید بر نظام حقوقی ایران
• واکاوی مبانی فقهی و حقوقی مسئولیت مدنی روان‌شناسان و مشاوران
• سیاست جنایی قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل چهل و چهارم (44) قانون اساسی
• مطالعه تطبیقی حمایت مدنی و کیفری از حقوق اسرار تجاری در نظام حقوقی ایران و آمریکا
• مسئولیت مدنی ناشی از نقض حریم خصوصی داده ها در فقه امامیه و حقوق موضوعه
• بررسی تطبیقی حفظ محرمانگی در اسناد بین المللی و حقوق ایران با تاکید بر قراردادهای بالادستی نفت و گاز
• محرمانه‌ بودن داوری تجاری بین الملل
• مطالعۀ تطبیقی محرمانگی اطلاعات پزشکی متوفیان
• حقوق بشر و حق بر فراموش‌ شدن در عصر فناوری‌های نوین اطلاعاتی
• تحصیل غیرمجاز اسرار تجاری؛ نقدی بر دادنامه شماره 9109970223801715 مورخ 1391/12/20 صادر شده از شعبه 38 دادگاه تجدیدنظر استان تهران
• میانجی‌گری کیفری در حقوق ایران و چالش‌های روبرو؛ با رویکردی به کشور اندونزی
• حریم خصوصی مقامات عمومی
• بررسی مسئولیت مطلق از منظر حقوق کیفری و فقه امامیه با تأکید بر مسئولیت پزشک
• آسیب‌شناسی قانون مبارزه با پولشویی مصوب 1386 از منظر قانون جلوگیری از پولشویی و عواید ناشی از جرایم کشور افغانستان
• حمایت قانونی از اسرار و حریم خصوصی در عصر فناوری اطلاعات
• جایگاه حریم خصوصی در سیاست جنایی تقنینی ایران
• شیوه‌های جبران ضرر در نقض حریم خصوصی در حقوق ایران و کانادا
• حریم خصوصی تابعان و پیوند آن با قضا، فقه، اخلاق و سیاست جنائی