ماده ۵۷۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

ماده ۵۷۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات): اگر مسوولین و مأمورین بازداشتگاه‌ها و ندامتگاه‌ها بدون اخذ برگ بازداشت صادره از طرف مراجع و مقامات صلاحیتدار شخصی را به نام زندانی بپذیرند به دو ماه تا دو سال حبس محکوم خواهند شد.

• مشاهده ماده قبلی
• مشاهده ماده بعدی

مواد مرتبط

• ماده ۵۷۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)
• ماده ۸۸ قانون مجازات عمومی مصوب ۱۳۰۴

آیین نامه، بخشنامه و دستورالعمل های مرتبط

• ماده ۴ آیین‌نامه اجرایی سازمان زندان‌ها و اقدامات تأمینی و تربیتی مصوب ۱۳۸۰

توضیح واژگان

• بازداشتگاه: «بازداشتگاه» بر اساس ماده ۴ آیین‌نامه اجرایی سازمان زندان‌ها و اقدامات تأمینی و تربیتی مصوب ۱۳۸۰، محل نگهداری متهمینی است که با قرار کتبی مقامات صلاحیتدار قضایی تا اتخاذ تصمیم نهایی به آنجا معرفی می‌شوند.
• ندامتگاه: به عقیده گروهی از نویسندگان، مقصود از لفظ «ندامتگاه»، همان زندان است.
• برگ بازداشت: به برگه‌های چاپی رسمی مخصوصی گفته می‌شود که در آن مشخصاتی از قبیل نام، نام خانوادگی، شماره شناسنامه، شغل، اقامتگاه و … قید می‌شود.
• شخص: موجودی است که دارای حق و تکلیف می‌باشد.
• زندانی: شخصی است که به موجب حکم قطعی در راستای اجرای مجازات خود، در زندان است.
• حبس: به معنای محدود کردن فرد از رفت و آمد و جلوگیری از تصرفات او، آنگونه که خودش می‌خواهد، است.

پیشینه

به موجب ماده ۸۸ قانون مجازات عمومی مصوب ۱۳۰۴: «مستحفظین محبس و توقیفگاه هر گاه بدون ورقه امری از طرف مستنطق یا محکمه یا مقامات صلاحیتدار دیگری شخصی را به اسم محبوس بپذیرند به حبس تأدیبی از دو ماه الی دو سال محکوم خواهند شد.»

فلسفه و مبانی نظری

علت جرم انگاری چنین رفتاری، مغایرت آن با اصل برائت و ورود خسارات مادی و معنوی به متهم است، لذا برای تضمین قانونی بودن تمام بازداشت‌ها در ایران، قانونگذار مبادرت به وضع چنین ماده ای نموده‌ است.

نکات تفسیری دکترین ماده ۵۷۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

عنصر مادی جرم مورد بررسی، «پذیرش فردی به عنوان زندانی بدون اخذ برگ بازداشت» است، بنابراین عدم پذیرش طفل زیر دو سال متعلق به زن زندانی، مشمول این ماده نمی‌شود. «پذیرش»، به معنای قبول کردن و تحویل زندانی است، در باب نحوه وقوع این پذیرش، باید به مقررات خاصی نظیر آیین‌نامه اجرایی سازمان زندان‌ها مصوب ۱۳۸۰ مراجعه نمود. عبارت «عدم اخذ برگ بازداشت»، مشمول حالتی که برگ بازداشت قانونی از سوی مقامات ذیصلاح صادر شده، اما مسئولین بازداشتگاه‌ها بدون اخذ آن، فردی را به عنوان زندانی می‌پذیرند، نیست. مقصود از «مقام صلاحیتدار» در ماده ۵۷۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) نیز، همان مقام صادر کننده حکم یا قرار می‌باشد.

لازم به تأکید است که لفظ «مسئولین و مأمورین بازداشتگاه‌ها» در این ماده، صرفاً شامل افرادی می‌شود که ملزم به تحویل گرفتن زندانی هستند، و این قید، حصری است و مسئولین سایر مراجع در صورت ارتکاب جرم فوق، مشمول مجازات فوق‌الذکر نخواهند بود، و لفظ «بازداشتگاه‌ها» و «ندامتگاه‌ها» در این ماده، در مفهوم خاص خود آمده‌ است. نکته مهم دیگر آن است که در صورت ارتکاب جرم فوق بر حسب امر آمر قانونی، این مسئله از علل موجهه جرم محسوب شده و فرد مأمور، فاقد مسئولیت محسوب می‌شود.

گفتنی است گروهی معتقدند پذیرش فرد به نام زندانی با برگ بازداشت غیرقانونی ولو با علم شخص پذیرنده به غیرقانونی بودن آن، مشمول ماده ۵۷۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) نخواهد بود.

نکات توضیحی ماده ۵۷۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

پذیرش زندانی از لحظه ای آغاز می‌شود که فرد متهم یا محکوم به موجب برگ رسمی که به امضاء و مهر مقام قضایی صادر کننده قرار یا حکم رسیده و متضمن مشخصات کامل متهم یا محکوم است، توسط مأمور شناسایی شده و به بازداشتگاه یا زندان یا سایر مراجع وابسته تحویل می‌گردد. مقام صلاحیتدار در ماده فوق، تنها شامل مقامات قضایی بوده و مقامات غیرقضایی را در بر نمی‌گیرد.

در خصوص عنصر مادی این جرم، باید گفت که صرفا از طریق فعل واقع می‌شود، لذا در فرض اطلاع مأمور مورد بحث از حضور یک زندانی بدون برگ مجوز در زندان و عدم اقدام قانونی، به دلیل ترک فعل بودن رفتار وی، نمی‌توان او را بر اساس ماده ۵۷۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)، مجازات کرد.

برخی معتقدند پذیرش فرد زندانی با برگ بازداشت غیرقانونی ولو با علم شخص پذیرنده به غیرقانونی بودن آن بر اساس همین ماده، قابل مجازات است.

نکات توصیفی هوش مصنوعی ماده ۵۷۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

1. مسئولین و مأمورین بازداشتگاه‌ها و ندامتگاه‌ها باید برگ بازداشت صادره از مراجع و مقامات ذی‌صلاح را پیش از پذیرش زندانی اخذ کنند.
2. پذیرش شخصی به عنوان زندانی بدون داشتن برگ بازداشت معتبر جرم محسوب می‌شود.
3. مجازات قانونی برای این اقدام، حبس به مدت دو ماه تا دو سال است.
4. ماده ۵۷۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات) تأکید بر رعایت تشریفات قانونی قبل از بازداشت و نگهداری افراد در بازداشتگاه‌ها دارد.
5. نقض این قانون توسط مسئولان می‌تواند به عنوان سوءاستفاده از قدرت اداری تلقی شود.

مقالات مرتبط

• شیوه‌های جبران ضرر در نقض حریم خصوصی در حقوق ایران و کانادا