ماده ۵۰۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

ماده ۵۰۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات): هر کس نیروهای رزمنده یا اشخاصی را که به نحوی در خدمت نیروهای مسلح هستند تحریک مؤثر به عصیان، فرار، تسلیم یا عدم اجرای وظایف نظامی کند در صورتی که قصد براندازی حکومت یا شکست نیروهای خودی در مقابل دشمن را داشته باشد محارب محسوب می‌شود و الا چنانچه اقدامات وی مؤثر واقع شود به حبس از دو تا ده سال و در غیر این صورت به شش ماه تا سه ساله حبس محکوم می‌شود.

• مشاهده ماده قبلی
• مشاهده ماده بعدی

مواد مرتبط

• ماده ۵۰۳ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)
• ماده ۵۰۵ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)
• ماده ۷۴ قانون مجازات عمومی مصوب ۱۳۰۴

پیشینه

ماده ۷۴ قانون مجازات عمومی مصوب ۱۳۰۴:

اگر اشخاص غیرنظامی که در خدمت نظام نیستند افراد قشون نظامی را تحریک به عصیان یا عدم اجرای وظایف نظامی کنند در صورتی که مؤثر واقع شود به حبس تأدیبی از یک تا سه سال و به تأدیه دویست الی یک هزار تومان غرامت محکوم خواهند شد و اگر مؤثر واقع نشود از شش ماه تا دو سال حبس تأدیبی یا از یکصد تومان تا پانصد تومان غرامت محکوم می‌شوند.

این ماده در قانون تعزیرات مصوب ۱۳۶۲، مشابهی ندارد.

نکات تفسیری دکترین ماده ۵۰۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

قانونگذار در این ماده، به جرم انگاری فرضی پرداخته که فردی اعم از نظامی یا غیرنظامی به تحریک مؤثر نیروهای رزمنده یا اشخاصی که به نحوی در خدمت نیروهای مسلح هستند، می‌پردازد. همانگونه که پیداست عنصر مادی این جرم، تحریک مؤثر است. منظور از تحریک مؤثر، تحریکی است که از نظر عرف، مهم و اساسی بوده و می‌تواند بر افراد معمولی در این شرایط، اثرگذار باشد. عنصر معنوی این جرم نیز شامل علم و آگاهی مرتکب در ارتکاب جرم است و همچنین مطابق ماده، وجود یکی از این دو قصد خاص نیز جهت تحقق جرم ضروری است: اعمال تحریک به قصد براندازی حکومت یا شکست نیروهای خودی در مقابل دشمن و اعمال تحریک به قصد تضعیف قوا بدون قصد براندازی حکومت یا شکست نیروهای خودی.

در ذیل ماده برای تعیین مجازات، سه فرض پیش‌بینی شده‌است:

1. فرضی که قصد مرتکب براندازی حکومت یا شکست نیروهای خودی باشد: مجازات محاربه
2. فرضی که مرتکب بدون قصد براندازی حکومت یا شکست نیروهای خودی، اشخاص فوق‌الذکر را تحریک مؤثر به فرار، عصیان و … می‌کند و این تحریک، مؤثر واقع می‌شود: حبس از دو تا ده سال
3. فرضی که مرتکب قصد براندازی حکومت یا شکست نیروهای خودی را ندارد و تحریک مهم و اساسی او نیز مؤثر واقع نمی‌شود: حبس از شش ماه تا سه سال

انتقادات

بهتر بود قانونگذار به جای ذکر عبارت «عدم اجرای وظایف نظامی» از عبارت «عدم اجرای وظایف محوله» استفاده می‌کرد؛ زیرا این افراد ضرورتاً وظایف نظامی خاصی را عهده‌دار نیستند.

نکات توصیفی هوش مصنوعی ماده ۵۰۴ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

1. تحریک نیروهای رزمنده یا افراد در خدمت نیروهای مسلح به عصیان، فرار، تسلیم یا عدم اجرای وظایف نظامی در صورت قصد براندازی حکومت یا شکست نیروهای خودی می‌تواند به عنوان محاربه تلقی شود.
2. اگر قصد براندازی یا شکست نیروهای خودی موجود نباشد، اما اقدامات تحریک‌کننده مؤثر واقع شود، جرم انجام‌شده منجر به حبس از دو تا ده سال خواهد شد.
3. در صورتی که تحریک نیروها مؤثر واقع نشود، فرد مرتکب به حبس از شش ماه تا سه سال محکوم می‌شود.
4. اثبات قصد براندازی یا شکست نیروهای خودی، شرط محکومیت به محاربه است.
5. میزان مجازات بستگی به نتیجه تأثیرگذاری اقدامات تحریک‌آمیز دارد.

مقالات مرتبط

• نادیده‌انگاری بایسته‌های تقنینی در قوانین کیفری ایران در حوزه جرائم علیه امنیت
• سیاست کیفری ایران در قبال افساد فی الارض در جرایم اقتصادی