ماده ۴۳۸ قانون مدنی

ماده ۴۳۸ قانون مدنی: تدلیس عبارت است از عملیاتی که موجب فریب طرف معامله شود.

• مشاهده ماده قبلی
• مشاهده ماده بعدی

مواد مرتبط

• ماده ۳۹۶ قانون مدنی
• ماده ۴۳۹ قانون مدنی

• ماده ۴۴۰ قانون مدنی
• ماده ۶۴۷ قانون مجازات اسلامی (تعزیرات)

توضیح واژگان

• مقصود از «تدلیس» در ماده ۴۳۸ قانون مدنی، نیرنگی است غیر متعارف که از سوی یکی از متعاقدین و با علم و معاضدت وی، جهت گمراه نمودن طرف مقابل به کار رفته و او را به سوی عقدی ترغیب می نماید که در صورت دانستن حقیقت، تن به آن نمی داد.
• «معامله»، به معنای عقد معوض و مالی است که در آن، دو مال مورد مبادله قرار می گیرند.

مطالعات تطبیقی

• برخلاف حقوق ایران، که مبنای خیاراتی نظیر خیار تدلیس را نفی ضرر می‌داند؛ در نظام حقوقی فرانسه، تحت تأثیر حقوق رم، عیب رضا، منجر به تجویز این خیار گردیده‌ است.
• به موجب ماده ۱۱۱۶ قانون مدنی فرانسه، «تدلیس سببی است برای بطلان عقد، هنگامی که مانورهای اعمال شده توسط یکی از طرفین، چنان باشد که به وضوح برآید بدون این مانورها، طرف دیگر عقد نمی‌بست».
• در حقوق فرانسه، تدلیس و فریب نیز، از عیوب اراده محسوب می‌گردد، در حالی که حقوق ایران، تنها اشتباه و اکراه را از عیوب اراده برشمرده است.

نکات تفسیری دکترین ماده ۴۳۸ قانون مدنی

جهت تحقق تدلیس، لازم نیست که فریب خورنده انسانی متعارف باشد؛ بلکه تدلیس، در اشخاص ساده لوح و سهل انگار بیشتر اثر می‌نماید. در تدلیس، بیم این وجود ندارد که مبادا اشخاص، فقط به دلیل ساده لوحی، بابت عملی متعارف فریب بخورند و در نتیجه دارای خیار فسخ گردند، بلکه عمل فریب دهنده، باید عمدی و غیرمتعارف باشد؛ تا بدین وسیله بتواند به هدف خود برسد.

تدلیس، باید در انگیزه فریب خورنده، اثر قاطع داشته باشد، به طوری که اگر عنصر فریب نبود؛ آن شخص تن به معامله نمی‌داد، اگر ثابت گردد که بدون تدلیس هم، عقد به وقوع می‌پیوست؛ دیگر نمی‌توان زیان فریب خورده را مستند به دسیسه طرف مقابل او دانست.

لازم به ذکر است که اگر تدلیس، موجب اشتباه در وصف اساسی مورد معامله گردد؛ عقد باطل است.

نکات توضیحی ماده ۴۳۸ قانون مدنی

موضوع تدلیس باید عین باشد و مغبون کردن مشتری جهت اخذ ثمن کلی، تدلیس محسوب نمی‌گردد.

تدلیس کننده، باید به موضوع تدلیس صورتی ببخشد که موجب تحریک طرف مقابل در انعقاد عقد گردد؛ یعنی در رابطه با مورد معامله، مدعی صفت کمالی گردیده که در واقع آن صفت، در آن موضوع موجود نباشد؛ بنابراین پنهان نمودن عیب را باید از موجبات ایجاد خیار عیب دانست؛ نه خیار تدلیس.

نکات توصیفی هوش مصنوعی ماده ۴۳۸ قانون مدنی

1. تدلیس به عملیاتی اشاره دارد که باعث فریب و گمراهی طرف معامله می‌شود.
2. تدلیس می‌تواند در فرآیندهای مختلف معامله رخ دهد.
3. اقداماتی که به قصد ایجاد تصور نادرست در ذهن طرف مقابل انجام می‌شود، نوعی تدلیس است.
4. تدلیس ممکن است توسط یکی از طرفین معامله یا شخص ثالثی که با یکی از طرفین در ارتباط است، صورت گیرد.
5. وجود تدلیس می‌تواند اثرات حقوقی مختلفی بر معامله داشته باشد، از جمله امکان ابطال یا اصلاح آن.
6. تشخیص تدلیس بستگی به قصد و نیت فریبکارانه دارد.

مطالعات فقهی

سوابق فقهی

• تدلیس می‌تواند به صورت وانمود کردن وجود اوصاف کمالی یا مخفی نمودن برخی عیوب باشد؛ به طوری که عمل مدلس بر مبنای حقیقت نبوده و جهت ترغیب طرف مقابل، دست به چنین اقداماتی زده باشد.

رویه های قضایی

• رای شعبه حقوقی دیوان عالی کشور درباره رابطه میان ترک فعل و تدلیس
• رای دادگاه درباره فسخ نکاح به دلیل ازدواج سابق زوجه (دادنامه شماره ۹۳۰۹۹۷۲۱۳۰۵۰۱۵۲۰)
• نظریه شماره 3108/95/7 مورخ 1395/12/01 اداره کل حقوقی قوه قضاییه
• نظریه شماره 7/99/930 مورخ 1399/07/19 اداره کل حقوقی قوه قضاییه درباره فسخ نکاح در فرض دوشیزه نبودن زوجه

مصادیق و نمونه ها

• اگر بایع، یک دستگاه خودروی سواری خارجی را با اظهار به اینکه صفر کیلومتر است؛ به دیگری بفروشد؛ و روی ماشین را با گل پوشانده باشد؛ و در مقابل حیرت خریدار، بیان نماید که چون اتومبیل مزبور، از جنوب کشور وارد گردیده؛ جهت جلوگیری از مضرات ناشی از نور زیاد خورشید، با گل استتار شده؛ ولی بعد از شستشوی آن، معلوم گردد که رنگ خودرو از بین رفته بوده‌ است؛ در این صورت فروشنده مرتکب تدلیس شده‌ است.

پایان نامه و رساله های مرتبط

• خیار تدلیس در حقوق ایران
• شرایط تدلیس و آثار آن در قرارداد مدنی در حقوق عراق و ایران
• تاثیر اصل عدالت در حقوق قراردادها؛ مطالعه تطبیقی حقوق ایران و آمریکا

مقالات مرتبط

• قاعده جلوگیری از تقلب نسبت به قانون در حقوق داخلی
• بازپژوهی احکام و آثار تلف مورد اجاره با رویکردی نو به ماده 483 قانون مدنی
• اندیشه‌های نو در «تئوری موازنه» و مقایسه آن با برخی از نظریه‌های فرانسوی
• الزامات تقنینی دولت‌ها در پروتکل کارتاهینا و میزان پایبندی دولت جمهوری اسلامی ایران به الزامات مذکور
• تحلیل حقوقی«دستکاری بازار اوراق بهادار»
• دستکاری بازار اوراق بهادار
• مبانی اصل حسن نیّت و رفتار منصفانه در قراردادها
• مسئولیت مدنی ناشی از ارادۀ ضمنی در قالب سکوت (مطالعۀ تطبیقی در نظام حقوق عرفی، فقه و حقوق ایران)
• معنا و مفهوم حسن نیت در قراردادها
• نقش محدودکننده حُسن نیت در مذاکرات
• مطالعه ممنوعیت های سه گانه دفتر حمایت مالی از مصرف کننده ایالات متحده آمریکا؛ با نگاه تطبیقی به نظام حقوقی ایران
• بررسی فسخ قرارداد در تضمین کیفیت کالا از نگاه فقه امامیه، حقوق ایران و حقوق اتحادیه اروپا
• حسن نیت در انعقاد قرارداد در حقوق انگلیس و ایران
• بررسی تطبیقی خیار تدلیس با خیار عیب و خیار تخلّف از وصف
• تأثیر تدلیس منسوب به شخص ثالث بر وضعیت معامله در حقوق ایران و فقه امامیه
• واکاوی تعهد به درستکاری در حقوق قراردادهای نوردیک و نظام حقوق اسلامی
• عدم تحقق تدلیس با سکوت و خودداری از بیان عیب هنگام معامله؛ مطالعه در فقه امامیه و حقوق مدنی ایران
• تدلیس در عقد نکاح با تأکید بر مصادیق جدید آن در پرتو پیشرفت های علمی و پزشکی

• شیوه‌های ارائه اطلاعات نادرست: مطالعه تطبیقی قانون حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان ایران و حقوق انگلستان
• بررسی تطبیقی ناکارآمدی ضمانت اجرای بطلان قرارداد مبتنی بر فساد
• کنکاشی در مالیت و ماهیت اطلاعات با رویکرد حقوقی و اقتصادی
• تحلیل اختیارات شورای رقابت در خاتمه دادن به قراردادهای ناشی از سوء استفاده از موقعیت مسلط
• تأثیر تدلیس در نکاح و آثار آن